پژوهشنامه خراسان بزرگ

پژوهشنامه خراسان بزرگ

کارکردهای اقتصادی طاحونه‌های طرق در عصر قاجار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه تاریخ/دانشکده علوم اجتماعی/دانشگاه پیام نور
10.22034/jgk.2026.470849.1214
چکیده
چکیده

طاحونه (آسیاب) به‌عنوان یکی از سازه‌‌های مهم بشری در طول تاریخ، علاوه بر مرتفع نمودن بخش مهمی از نیازمندی‌های روزمره انسا‌ن‌ها در جوامع شهری و روستایی، کانون تجمع تمدنهای تاریخی و باعث رونق اقتصادی، اشتغال‌زایی و آبادانی عامه بوده است. طاحونه‌های طرق، به‌واسطه جایگاه مهمی که در میان موقوفات آستان قدس رضوی در خراسان داشته است، کارکردهای اقتصادی آن به‌عنوان بخش مهمی از منابع درآمدی آستانه در قالب اموال اجاره‌ای قابل‌بررسی است.

سؤال اصلی پژوهش حاضر، ناظر بر این است که طاحونه‌های طرق به لحاظ اقتصادی چه جایگاهی در رونق و آبادانی این منطقه و در حوزه وسیع‌تر در میان موقوفات آستان قدس رضوی داشت؟

بر اساس مطالعات کتابخانه‌ای و سندی، بخشی از نتایج تحقیق نشان می‌دهد که طاحونه‌های این منطقه به‌ویژه میرعلیشیر و میرشیخم به‌عنوان مهم‌ترین طاحونههای طرق با ایجاد یک چرخه اقتصادی، نقش مهمی در ارتقای معیشت ساکنان منطقه و تداوم سکونت و رونق اقتصادی منطقه ایفا نمودند و هرچند در پاره‌ای موارد به علت تخریب و فرسودگی بخشهای مختلف و یا خشکسالی و کم‌آبی‌های فصلی رودخانه طرق، نیازمند تعمیرات و رسیدگی فوری بود و هزینه‌هایی را متوجه آستانه می‌نمود، اما به دلیل اهمیتشان در تأمین نان (به‌عنوان غذای اصلی مردم) منطقه و شهر مشهد و تأثیر مثبت بر تداوم و تحول زیست منطقه، بخشی از درآمدهای نقدی و غیرنقدی آستان قدس رضوی در بخش اجاره موقوفات را در عصر قاجار عهده‌دار بوده‌اند و علیرغم مشکلات اقتصادی آستانه در این دوره، تا حدود زیادی با حل‌وفصل مشکلات، از وقفه و تعطیلی طولانی آنان جلوگیری می‌شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Economic Functions of Tahouns(mill) of Torogh in the Qajar Era

نویسنده English

shahin farabi
History social Sciences Payam Noor University
چکیده English

Abstract

Tahoun (mill) as a significant structure fabricated by human beings has met many of their daily needs in the urban and rural communities over the history. The structure has also been a focal point for historical civilizations and caused economic and job developments. Holding a high status among the Astan Quds’ endowments, the mills of Torogh as a main income source through renting properties should be explored to see their economic function. This study sought to see the status of mills of Torogh in the economic development of the region as well as the endowments of Astan Quds. The results of exploring the documents revealed that the mills of this region, especially Mir Alishir and Mir Sheikhom as the major mills of Torogh, faced over the history with such problems as destruction, erosion, drought, and seasonal mitigation of water, so that they needed urgent repair and consideration and imposed costs on Astan Quds. However, the mills were among Astan Quds’ major sources of cash and non-cash incomes through renting in the Qajar Era, as they were so significant for providing the bread of people of Torogh and Mashhad and impacted the continuation of the environmental life of the region. Despite the economic problems of Astan Quds over the period, the organization could tackle the problems and prevent their long closure.

کلیدواژه‌ها English

"
Tahouneh (Mill)"
Torogh"
Economic Function"
, "
Qajar Era"

  • تاریخ دریافت 14 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 01 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 18 بهمن 1404