https://jgk.imamreza.ac.ir/ پژوهشنامه خراسان بزرگ fa daily 1 Sat, 22 Feb 2025 00:00:00 +0330 Sat, 22 Feb 2025 00:00:00 +0330 https://jgk.imamreza.ac.ir/article_215758.html زبان فارسی از پایه‌های اصلی وحدت‌آفرین و هویت‌بخش فارسی‌زبانان در سطوح مختلف بوده و گسترش، تقویت و پاسداشت آن از اهمیت فراوانی برخوردار است. در زمینة پاسداشت زبان فارسی راهکارهای گوناگونی از جانب نویسندگان و پژوهشگران مطرح شده که بیشتر آنها راهکارهای درون کشوری (ملی) بوده و تا اکنون در چارچوب سازوکارهای فراملی به این مهم پرداخته نشده است. اینکه حقوق بین الملل برای پاسداشت زبان فارسی از چه ظرفیت ها و قابلیت هایی برخوردار است؟ پرسش محوری این پژوهش است که با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و با به‌کارگیری روش توصیفی - تحلیلی به آن پرداخته شده. لذا تحلیل و بررسی ظرفیت‌های حقوق بین‌الملل برای پاسداشت زبان فارسی هدف اصلی این پژوهش است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که: تأسیس یک سازمان منطقه‌ای میان دولتی با محوریت کشورهای فارسی‌زبان، حمایت از سازمان‌های غیردولتی و مردم‌نهاد که در زمینه‌های پاسداری، تقویت و گسترش زبان فارسی فعالیت می‌کنند، شامل ساختن فارسی به‌عنوان زبان رسمی و کاری سازمان‌های منطقه‌ای و جهانی ای که کشورهای فارسی‌زبان عضو آن هستند و گنجانیدن زبان فارسی در جمع زبان‌های نگارش عهدنامه‌ها و سند تأسیس سازمان‌های منطقه‌ای از جمله ظرفیت‌های حقوق بین‌الملل هستند که می‌توان برای پاسداشت زبان فارسی از آن‌ها بهره جست. https://jgk.imamreza.ac.ir/article_221281.html هنر اسلامی با تزیینات ابنیه و مکان‌های مذهبی نمود پیدا می‌کند؛ کتیبه‌نگاری‌ و نقوش سنتی در مجموعه حرم رضوی، با توجه به دوره تاریخی، گنجینه‌ای است که علاوه بر اصل زیبایی‌شناختی، حامل پیام و مفاهیم عمیقی است و می‌توان به درک بهتری از فرهنگ، تاریخ و هنر اسلامی دست‌یافت. حرم مطهر رضوی در زمره باشکوه‌ترین بناهای مذهبی ایران است؛ و هنرمندان در عصرها و عرصه‌های گوناگون، هنرشان را وسیله‌ای برای عرض ارادت به آن حضرت دانسته‌اند. ازجمله این آثار، کتیبه‌های منبت سنگی است که از منظر ساختار بصری و ترکیب‌بندی و محتوا موردبررسی قرارگرفته است. هدف از انجام این پژوهش، شناسایی و تحلیل ویژگی ساختار و مضمون کتیبه‌ها و تزیینات حجاری‌شده در ازاره1 سنگی دو رواق دارالسیاده، دارالحفاظ بوده و برای پاسخ به این پرسش‎هاست: ساختار بصری و تجسمی خط در رواق‌های دارالسیاده، دارالحفاظ چیست؟ و ازنظر محتوا بر اساس چه موضوعاتی است؟ پژوهش حاضر با روش توصیفی _تحلیلی و گرداوری داده‌ها به‌صورت کتابخانه‌ای و میدانی است. یافته‌ها نشان می‌دهد، محتوای کتیبه‌های موردبررسی بر اساس مفاهیم قرآنی و دعایی با خط ثلث و قطعات ادبی با خط نستعلیق اجراشده است که هم ازنظر فضاسازی و هم قرائت آسان باقابلیت‌های بصری این دو نوع خط در ترکیب‌بندی آن‌ها هماهنگ شده است. ساختار تجسمی کتیبه‌ها در قالب‌های هندسی بیضی دایره نقش شده و اغلب با ضرباهنگ متناوب و متباین تکرار شده‌اند. این کتیبه‌ها از جهت ترکیب‌بندی در قالب‌های متقارن، عمودی، افقی، متقاطع و اریب موردبررسی قرارگرفته‌اند. https://jgk.imamreza.ac.ir/article_221282.html گل و مرغ دوره معاصر ایران را آغاز مشروطیت تا پایان قرن چهاردهم می‌توان دانست. در دوره پهلوی این خانواده‌ها ازجمله امامی‌ها آثار گل ومرغ‌شان مورد توجه توریست‌ها و پژوهشگران غربی شد. در پهلوی دوم هنرمندانی چون حسین الطافی و عیسی آلفته این مهم را به دوش گرفتند تا رونق بازار نقاشی گل‌مرغ گرم باشد هدف این مقاله، معرفی هنرمندان گل و مرغ‌ساز و بررسی در دوره معاصر است. از این رو در پی پاسخ به این سوالات هستیم: جریان گل و مرغ د دوره پهلوی اول و دوم توسط کدام هنرمندان به دوره انقلاب منتقل شد و ویژگی‌های فنی و بصری گل و مرغ پس از انقلاب چیست؟ چرا می‌توان طوفانی را «خاتم قرن» در نقاشی گل و مرغ دانست؟ روش تحقیق، توصیفی و تحلیلی بوده و شیوه گردآوری مطالب، کتابخانه‌ای و میدانی به صورت مصاحبه با استفاده از منابع قابل دسترسی موزه‌ها و سایت های معتبر انجام گرفته است. یافته‌های مبتنی بر تحلیل های بصری نگاره‌ها، حاکی از آن است که پس از انقلاب با سه شیوه نقاشی گل و مرغ روبروییم، شیوه ای که ادامه دهنده گل و مرغ زند و قاجار است، شیوه خیال انگیز محمدباقر آقامیری و شیوه فتاحی که ضمن رهیافت‌هایی از سنت‌های پیشین، از حیث اجرا و ترکیب متفاوت است، در دهه اخر قرن چهاردهم هنرمندی به نام امیرطوفانی برای نخستین بار «روایت» را با تکیه بر اصول نگارگری ایرانی و آگاهی از گل و مرغ دوره‌های پیشین وارد نقاشی گل و مرغ می‌کند. https://jgk.imamreza.ac.ir/article_221283.html مسئله پژوهش، بررسی و تطبیق شمعدان‌های ادوار تیموری، صفوی و قاجار و بیان افتراقات و اشتراکات فرم و نقش شمعدان‌ها با یکدیگر است. در همین راستا هدف، ابتدا شناسایی ویژگی‌های فرمی و نقش‌مایه‌های تزئینی حاکم بر شمعدان‌های این ادوار بوده و سپس، تطبیق ساختار فرم و نقوش تزئینی این شمعدان‌ها و در نهایت، توسعه دانش نظری هنر فلزکاری ادوار تیموری، صفوی و قاجار است. سوال اصلی پژوهش، فرم و نقش شمعدان‌های دوره‌های تیموری و صفوی و قاجار چیست و وجوه اشتراک یا افتراق آن کدام است؟ نوع تحقیق، توصیفی-تاریخی است. جمع‌آوری اطلاعات، به روش کتابخانه‌ای و اسنادی است. جامعۀ آماری پژوهش، شامل 7 شمعدان‌ فلزی از هر دوره است که در مجموعه‌های شخصی، موزه‌های خارجی و داخلی و به صورت هدفمند انتخاب شده‌اند. نتایج نشان می‌دهند فرم شمعدان‌ها در دوره تیموری از فرم مخروطی ناقص به پایه شمعدان‌های ستونی صفوی و قاجار تغییر می‌یابد. جنس پایه شمعدان‌ها در هر سه دوره عمدتاً از برنج و غالبا از تکنیک ریخته‌گری و حکاکی و بیشترین نقوش بکار رفته در هر سه دوره گیاهی بوده است. وجود برخی افتراقات چون رواج تزئینات کتیبه نویسی به خط نسخ و ثلث با مضمون دعایی برای دارنده و مدح و ستایش سلطان در دورة تیموری، استفاده از خط نستعلیق با مضمون عرفانی و اشعار در دورة صفوی و بازگشت به استفاده از خط ثلث در دورة قاجار جهت استفاده از متون عربی بوده که در دورة صفوی این مضامین و اشعار مرتبط با کارکرد شمعدان‌ها و در دوره تیموری و قاجار کمتر مرتبط بوده است. https://jgk.imamreza.ac.ir/article_228392.html فرش‌ به‌مثابه یک شیء هنری، از نظر ساختارِ طرح عموماً به دو بخشِ زمینه و حاشیه‌ تقسیم‌بندی می‌شود. پژوهشگرانی در بازشناسیِ برخی گونه‌های فرش ازجمله فرش‌های عصر تیموری، عناصرِ نقش موجود در حاشیه‌ها را به‌منزلۀ مؤلفه‌ای سبکی از آن هنر، دانسته‌اند. به این‌ترتیب، اهمیت بازشناسی حاشیه‌ها در فرش‌های سبکِ تیموری نشان می‌دهد که گونه‌شناسی و طبقه‌بندی آنها می‌تواند به شناخت نسبیِ فرش‌های مذکور کمک نماید. از طرفی از این دسته‌ فرش‌ها نمونۀ سالم و کاملی، به‌جز چند تخته پاره فرش، در دسترس نیست و اساساً برخی نگاره‌های باقی‌مانده از آن دوره، به‌عنوان منابعی در دسترس و مؤثر، در بازشناسی این هنر به‌کار گرفته می‌شوند؛ از این‌رو، پژوهش کیفی حاضر از این منابع بهره یافته و به شیوۀ توصیفی- تحلیلی و با هدفِ طبقه‌بندی و گونه‌شناسی حاشیۀ فرش‌های سبک‌ تیموری، به این پرسش اصلی پاسخ خواهد داد که حاشیه‌های مذکور بر مبنای ساختار بصری در قالب چه گونه‌هایی قابل شناسایی هستند؟ از این جهت، داده‌های این تحقیق با روش اسنادی گردآوری شده و در دو سطح توصیف و تحلیل، به شناخت ساختارهای فرمی موجود در حاشیۀ فرش‌های عصر تیموری پرداخته است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که حاشیه‌های این فرش‌ها، شامل چهار گونۀ کلی و ده زیرگونه به این شرح هستند؛ 1- حاشیه‌های متشکل از گره‌های مشبک (با عنصر اصلی گره سرنوشت، با عنصر اصلی گره قلاب درهم)؛ 2- حاشیه‌های متشکل از گره سرنوشت یا متشکل از گره قلاب درهم (گره سرنوشت، گره ترکیبی، گره ترکیب‌شونده)؛ 3- حاشیه‌های اسلیمی (محرابی- قندیلی، شمعدانی، تمام اسلیمی)؛ 4- حاشیه‌های ساده (هندسی، هندسی- گردان). https://jgk.imamreza.ac.ir/article_235882.html مطالعه حاضر تلاش ‏دارد به بررسی انعکاس شعارهای انتخاباتی در اقدامات اعضای پنجمین دوره ‏شورای ‏اسلامی ‏شهر مشهد بر پایه شعار محوری «مشهد شهر هوشمند»، بپردازد. مطالعه از نوع توصیفی- تحلیلی با تکیه ‏بر روش‌های کمی ‏و کیفی (تحلیل ‏محتوا)، جامعه ‏آماری شامل کلیه اقدامات شورای پنجم در طول 4 سال و متغیرهای تحقیق نیز واژگان مرتبط با شهر هوشمند براساس مبانی نظری در 6 بعد است. در گام اول با مراجعه به آرشیو پایگاه شورای‏ شهر مشهد، کلیه اقدامات شورای پنجم در طول 4 سال شامل604 مصوبه در پایگاه اطلاعات آماری نرم افزار اکسل ذخیره گردید. در ادامه با بازخوانی چند باره کلیه اقدامات، فعالیت‌های مرتبط با هوشمندسازی شناسایی و دسته‏ بندی شد. بهره‏گیری از روش‌های کمی، روندهای کلی اقدامات را روشن ساخت. استفاده‏ از روش «تحلیل‏محتوا» و کدبندی اقدامات نشان دادکه در مجموع 16.2% از اقدامات شورا، مرتبط با شهرهوشمند بوده که از این بین تنها 30.6% تصمیمات، خاص ‏دوره ‏پنجم و مابقی تداوم فعالیت-های ادوار گذشته است. در فرایند کدگذاری مشخص گردید که بیشترین توجه به زندگی ‏هوشمند و کم‌ترین نیز به اقتصاد هوشمند بوده‏است. تحلیل داده‏ها بیانگر فقدان دستورالعمل جامع به منظور هدایت اقدامات، عدم شمولیت، عدم انطباق با مبانی علمی شهر هوشمند، فقدان توجه به موضوعاتی همچون باز توزیع جمعیت، دسترسی ایمن به فضای مجازی و خدمات عمومی، مصرف بهینه انرژی و اقتصاد دانش بنیان است که باید به عنوان مهم‌ترین چالش‌های موجود در اقدامات شورا یادکرد. https://jgk.imamreza.ac.ir/article_237159.html سرزمین آسیای میانه و نواحی پیرامونی آن در بازه سده‌های چهارم تا هشتم میلادی که مصادف با دوره ساسانی و صدر اسلام در ایران است، یکی از مناطق پر اهمیت به منظور مطالعه و بررسی پراکنش و شکوفایی ادیان در دوران باستان به شمار می‌رود. در حقیقت، شواهد باستان‌شناختی موجود به همراه برخی از منابع تاریخی بر یک گوناگونی مذهبی فوق‌العاده در این سرزمین دلالت دارند. اگرچه بنابر منابع و کتیبه‌های تاریخی بخش‌های زیادی از این سرزمین، از جمله منطقه سغد، به عنوان قسمتی از قلمرو شاهنشاهی ساسانی در نظر گرفته می‌شد، این پراکنش ادیان و گوناگونی مذهبی یاد شده در چنین مقیاس گسترده‌ای در دیگر سرزمین‌های تحت نفوذ و سلطه ساسانیان قابل پیگیری نیست. از جمله این ادیان، مسیحیت است که بررسی چرایی گسترش آن در آسیای میانه باتوجه به دوری این منطقه از مراکز مسیحیت در آن دوران و فقدان پژوهش‌های کافی در این حوزه در باستان‌شناسی ایران از اهمیت بسیاری برخوردار است. پژوهش حاضر بر آن است تا ضمن تبیین وضعیت مسیحیان در آسیای میانه، به بررسی عوامل موثر بر جهانی شدن این آیین در دوره مورد نظر بپردازد. شیوه پژوهش به صورت توصیفی-تحلیلی است. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که سه عامل مهاجرت‌های اجباری، مبادلات تجاری-سیاسی، و حضور مبلغان مذهبی مهم‌ترین نقش را در گسترش این آیین در سرتاسر آسیای میانه ایفا می‌کرده‌اند و مسیحیت، در کنار زرتشتیگری و بوداییسم، آیینی پویا در منطقه بوده است. حمایت احتمالی برخی فرمانروایان محلی نیز در روند گسترش این آیین در منطقه نقشی پررنگ داشته است. https://jgk.imamreza.ac.ir/article_213545.html با ورود صنعت چاپ سنگی به ایران در دورۀ قاجار، در شهرهای مختلف چاپخانه‌های متعددی ایجاد شد. نخستین و فعال‌ترین چاپخانه سنگی مشهد در مجموعۀ آستان قدس رضوی در 1294ق آغاز به فعالیت نمود. این چاپخانه طی پنچاه سال، به انتشار 28 کتاب پرداخت و سرانجام در 1344ق به واسطه عوامل گوناگون، فعالیت آن پایان یافت. هدف از پژوهش حاضر با تکیه‌بر روش توصیفی-تحلیلی پاسخ به این پرسش است که چه عوامل انفعالی و تسریعی بر روند فعالیت چاپخانه سنگی آستان قدس رضوی موثر بوده است؟ یافته‌ها مبنی بر نگرشِ قیاسی و تحلیلِ نکات مذکور در کتاب‌های برجای مانده از این چاپخانه، حاکی از آن است که عوامل انفعالی شامل نگرش و تغییر پی در پی متولیان، تنش‌های سیاسی، نظامی، اجتماعی (محلی، ملی، بین‌المللی)، تضاد منافع سنت و تجدد و عوامل تسریعی شامل نگرش مثبت برخی از متولیان، علما و سایر رجال، نذر، خیرات و وقف کتاب، حضور مجاوران و زائرینِ دارای رویکردِ علمی-مذهبی و فعالیت کتابفروشان بوده است. https://jgk.imamreza.ac.ir/article_245453.html افغانستان کشوری است که در شرق ایران واقع‌شده و روابط پرفراز و نشیبی را با ایران در طول دوران تاریخی حیات خود سپری کرده است. نزدیکی جغرافیایی و روابط تاریخی موجب شده است تا هیچ کشور دیگری نتواند نقشی مهمتر از ایران در جامعه افغانستان بازی کند. در این زمینه این دو کشور در طول این سال‌ها روابط گوناگونی را در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی داشته‌اند. اختلافات هیدروپلیتیکی، قاچاق مواد مخدر، مهاجران غیر قانونی و حضور نیروهای تروریستی داعش خراسان در کنار همکاری‌های اقتصادی و فرهنگی از مهمترین مسائل میان دو کشور در این دوره است. در همین راستا، سوال اصلی تحقیق به این شکل مطرح می‌شود که سیر تحولات ژئوپلیتیکی چه تاثیری بر روابط ایران با افغانستان داشته است؟ در پاسخ به این سوال، فرضیه‌ای مطرح می‌شود که علی‌رغم نزدیکی تمدنی، فرهنگی و همکاری‌های اقتصادی میان تهران و کابل، با توجه به وضعیت حاصل جمع جبری صفر یا متغیر به عنوان اصل حاکم بر روابط پس از روی کار آمدن طالبان در سال 1400، تهدیداتی مانند بحران پناهندگان، قاچاق مواد مخدر، حضور گروه تروریستی داعش خراسان و مسئله تقسیم آب هیرمند یا اختلافات هیدروپلیتیکی سبب افزایش تنش‌ها میان ایران و افغانستان شده است. این مهم را براساس رویکرد توصیفی- تحلیلی با استفاده از روش‌های پژوهش کیفی انجام می‌دهیم که در جمع آوری اطلاعات از منابع اسنادی –کتابخانه‌ای و تارنماهای معتبر فضای مجازی استفاده شده است. https://jgk.imamreza.ac.ir/article_245454.html چکیدهطاحونه (آسیاب) به‌عنوان یکی از سازه‌‌های مهم بشری در طول تاریخ، علاوه بر مرتفع نمودن بخش مهمی از نیازمندی‌های روزمره انسا‌ن‌ها در جوامع شهری و روستایی، کانون تجمع تمدنهای تاریخی و باعث رونق اقتصادی، اشتغال‌زایی و آبادانی عامه بوده است. طاحونه‌های طرق، به‌واسطه جایگاه مهمی که در میان موقوفات آستان قدس رضوی در خراسان داشته است، کارکردهای اقتصادی آن به‌عنوان بخش مهمی از منابع درآمدی آستانه در قالب اموال اجاره‌ای قابل‌بررسی است.سؤال اصلی پژوهش حاضر، ناظر بر این است که طاحونه‌های طرق به لحاظ اقتصادی چه جایگاهی در رونق و آبادانی این منطقه و در حوزه وسیع‌تر در میان موقوفات آستان قدس رضوی داشت؟بر اساس مطالعات کتابخانه‌ای و سندی، بخشی از نتایج تحقیق نشان می‌دهد که طاحونه‌های این منطقه به‌ویژه میرعلیشیر و میرشیخم به‌عنوان مهم‌ترین طاحونههای طرق با ایجاد یک چرخه اقتصادی، نقش مهمی در ارتقای معیشت ساکنان منطقه و تداوم سکونت و رونق اقتصادی منطقه ایفا نمودند و هرچند در پاره‌ای موارد به علت تخریب و فرسودگی بخشهای مختلف و یا خشکسالی و کم‌آبی‌های فصلی رودخانه طرق، نیازمند تعمیرات و رسیدگی فوری بود و هزینه‌هایی را متوجه آستانه می‌نمود، اما به دلیل اهمیتشان در تأمین نان (به‌عنوان غذای اصلی مردم) منطقه و شهر مشهد و تأثیر مثبت بر تداوم و تحول زیست منطقه، بخشی از درآمدهای نقدی و غیرنقدی آستان قدس رضوی در بخش اجاره موقوفات را در عصر قاجار عهده‌دار بوده‌اند و علیرغم مشکلات اقتصادی آستانه در این دوره، تا حدود زیادی با حل‌وفصل مشکلات، از وقفه و تعطیلی طولانی آنان جلوگیری می‌شده است. https://jgk.imamreza.ac.ir/article_245455.html مهاجرت غیرقانونی افغانستانی‌ها به ایران، یکی از مهم‌ترین چالش‌های ملی در ایران، در عین‌حال یکی از مسائل چالش‌زا در روابط میان دو کشور ایران و افغانستان، و هم‌چنین به‌عنوان زمینه‌ی آسیب‌زا برای این مهاجران تلقی می‌شود. از این جهت هدف اصلی پژوهش حاضر، واکاوی چالش‌های فراروی مهاجران غیرقانونی در یک فرایند اجتماعی است. این تحقیق با رویکرد گرانددتئوری، و با مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با مهاجران افغانستانی در شهر تهران انجام شده است. 21 تن از آنان با روش نمونه‌گیری هدف‌مند تا رسیدن به اشباع‌نظری انتخاب شدند. تحلیل و تجزیه اطلاعات با روش کدگذاری سه‌مرحله‌ای (باز، محوری و گزینشی) انجام گردید و به تعداد (180) مفهوم، (25) مقوله فرعی، و در نهایت از ارتباط مقولات فرعی (5) مقوله هسته چنین استحصال شدند: تنگناهای تحمیلی، کنش قانون‌ستزانه، و تجربه پرمخاطره (به‌عنوان شرایط)، محرومیت چندبعدی (به‌عنوان پیامدها)، انطباق‌پذیری (به‌عنوان استراتژی‌ها) و در نهایت، زندگی در سایه (به‌عنوان پدیده‌ی مرکزی). نتیجه‌گیری کلی این تحقیق نشان می‌دهد که مهاجران غیرقانونی افغانستانی در تهران با چالش‌های چندبعدی و پرمخاطره مواجه‌اند که زندگی آنها را به حاشیه می‌راند. برای کاهش این چالش‌ها، لازم است سیاست‌های کارآمدتری برای مدیریت قانونی مهاجرت، مسدودسازی مسیرهای غیرقانونی، و مقابله با باندهای قاچاق اجرا شود. همچنین بهبود شرایط زندگی مهاجران، قانونی‌سازی آنان و فراهم کردن فرصت‌های انطباق می‌تواند به کاهش آسیب‌های اجتماعی نیز کمک کند. https://jgk.imamreza.ac.ir/article_245456.html هرات در بیشتر دوره های تاریخی از مهم ترین شهرهای خراسان بوده، اما بی تردید اوج رونق و شکوفایی آن مربوط به دوره تیموریان است. در زمان شاهرخ رنسانس فرهنگی سراسر خراسان و ماوراء النهر را فرا گرفت و تبعا شهر هرات از این رخداد بی بهره نبود. مصلی هرات مجموعه ای از سازه های معماری با بنیاد فرهنگی – مذهبی می باشد که در عصر شاهرخ و بعد از آن در زمان سلطان حسین بایقرا در هرات ساخته شده است . مصلی هرات به دلیل انهدام عامدانه دولت بریتانیا در سال 1885، تنها از آن 5 مناره و آرامگاه گوهرشاد بیگم باقی مانده است. این مجموعه به عنوان یکی از مجموعه های شاخص دوران تیموری به دلیل قلت مشاهدات میدانی و کاوش های باستان شناختی کمتر مورد توجه پژوهشگران بوده است. اکنون یکی از ابزاری که می تواند به نگارندگان در بازآفرینی سازه های مصلی یاری کند، متون تاریخی دست اولی چون آثار تاریخ نویسان و جغرافی نویسان می باشد . بنابرین نگارندگان سعی بر آن دارند که با بررسی اسنادی ، و با روش توصیف و تحلیل به بازآفرینی فضاهای معماری مصلی هرات و همچنین به تطبیق اطلاعات متون با شواهد باستان شناختی بپردازند. نتایج حاصله از بررسی متون و شواهد محدود باستان شناختی ، حاکی از آن است که از سه سازه مصلی هرات ، مسجد گوهرشاد و آرامگاه سلطان حسین بایقرا دارای مطابقت بین متن و شواهد باستان شناختی می باشد و تنها مدرسه گوهرشاد است که دارای عدم انطباق متون با شواهد موجود است. https://jgk.imamreza.ac.ir/article_247179.html مسجد جامع قصبه گناباد از یادگارهای عصر خوارزمشاهی با الحاقات ایلخانی‌و بویژه قاجاری است. گچبری‌های سردر ورودی سردر شمال‌شرقی، سه محراب در ایوان قبل و شبستان‌های جنوب‌شرقی‌و شمال‌شرقی در زمره این آرایه‌ها هستند. هدف مقاله تحلیل عرفانی نقش و کتیبه در آرایه‌‌های گچی الحاقی قاجاری در مسجد است. بنابراین به دنبال پاسخ بدین پرسش است که آرایه‌های گچی قاجاری مسجد در ورودی شمال‌شرقی‌و سه محراب چگونه از منظر عرفانی قابل خوانش است و چه ارتباطی با شرایط فرهنگی و اقلیمی آن دوره می‌تواند داشته باشد؟ تحقیق از نظر هدف، بنیادی و از نظر روش، ماهیتی تحلیلی دارد. جمع‌آوری داده‌ها کتابخانه‌ای و بویژه عکاسی میدانی از بناهاست. یافته‌ها نشان می‌دهد کتیبه‌های قاجاری مسجد جامع قصبه در قالب مرغ بسمل، حرف لا در ورودی شمال‌شرقی و چلیپای علی در محراب اصلی است که به نوعی علی(ع) را مظهر عالم دانسته و پیشی رحمت بر غضب خداوند در مرغ بسمل نشانه رفته است. اعداد و شمارگان نقوش جایگاهی مهم در امر ولایت را نشان می‌دهد. هدهد در حال نگهبانی سرو حاوی لا، می‌تواند شمایلی از مردم صوفی‌ماب گنابادی و نیز دراویش باشد که با جهد و شکرگزاری در طلب برکت‌و رزق حلال بوده‌اند. از سویی هدهد در کنار گل سرخ در محراب شبستان شمالی نشان از گرایش‌های عارفانه مردم این وادی دارد.