پژوهشنامه خراسان بزرگ

پژوهشنامه خراسان بزرگ

نهادهای آموزشی آستان قدس؛ عبور از سنت به مدرنیته

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه تاریخ دانشگاه بیرجند، ایران
2 کارشناس اطلاع رسانی تالار محققان اسناد سازمان کتابخانه‌های آستان قدس رضوی
3 گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
مکتب‌خانه ایتام سادات از مدارس قدیمی و برجسته شهر مشهد بود، که پیشینه‌اش به دوره شاه طهماسب صفوی باز می-گشت. مکتب‌خانه‌ای که در تاریخ آموزش نهاد مذهبی آستان قدس رضوی و عبور از سبک سنتی و مدرن جایگاه مهمی در مشهد دارد. این مکتب‌خانه با هدف آموزش کودکان یتیم به‌ویژه سادات در کنار حرم رضوی تاسیس شد و با بهره‌گیری از موقوفات متعدد تا اواخر دوره قاجار به حیات خود ادامه داد، و در نهایت به مدرسه تبدیل شد. مسئله اصلی پژوهش چگونگی تحول نظام آموزشی در آستان قدس از مکتب‌خانه به مدرسه و عبور از سنت و مدرنیته و چالش‌های آن است. یافته‌های این پژوهش که براساس اسناد و منابع آرشیوی و مطبوعاتی انجام گرفته‌است، نشان می‌دهد از سال 1319ق. نصیرالملک تحت تاثیر مدارس جدید نظیر همت و نشریه ادب تلاش کرد مکتب‌خانه ایتام سادات را به شکل مدرسه‌ای جدید درآورد ولی اقدام اصلاحی‌اش تکمیل نشد. سپس صدرالممالک ضمن اصلاحات آستان قدس در سال 1327ق. مکتب‌خانه ایتام سادات را نوسازی و با نام مدرسه صدریه در باغ تولیت بازگشایی کرد. مدرسه‌ای که در گذار از نظام سنتی به مدرن از مکتب‌خانه به مدرسه تبدیل شد و مدیریت، شیوه آموزش و محتوای درسی آن تغییر کرد. این مدرسه به‌عنوان نمادی از پیشرفت آموزشی با تمرکز در تعلیم سادات علاوه‌ بر تهیه وسایل و لوازم کمک آموزشی از محل موقوفات گسترده، به متعلمین آن مستمری می‌داد و سرآغاز فعالیت مدارس جدید در آستان قدس بود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Educational institutions of the Astan Quds: Transition from tradition to modernity

نویسندگان English

Ali Najafzadeh 1
Kazem Jahangiri Kalate 2
Mahboobeh Farkhondeh Zadeh 3
1 PhD student in History of Islamic Iran, Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Iran
2 expert Astan-e Quds Razavi
3 Ferdowsi Univercity of Mashhad (FUM); Mashhad, Iran
چکیده English

The Maktab-Khaneh (Traditional School) of Sayyid Orphans was one of the oldest and most prominent schools in the city of Mashhad, with its origins dating back to the era of Shah Tahmasp Safavi. This maktab-khaneh holds a significant place in the history of religious education within Astan Quds Razavi and the transition from traditional to modern educational styles in Mashhad. Established near the shrine of Imam Reza with the aim of educating orphaned children, particularly Sayyids, it continued its operations through various endowments until the late Qajar period, eventually transforming into a modern school.

The main research question revolves around the transformation of the educational system in Astan Quds from a maktab-khaneh to a modern school, the transition from tradition to modernity, and the challenges associated with this process.

Findings from this research, based on archival documents and press sources, indicate that in 1319 AH, Nasir al-Mulk, influenced by modern schools such as Hemmat and the Adab journal, attempted to convert the Maktab-Khaneh of Sayyid Orphans into a modern school. However, his reform efforts remained incomplete. Later, in 1327 AH, Sadr al-Mamalek, as part of his reforms in Astan Quds, renovated the Maktab-Khaneh of Sayyid Orphans and reopened it as Madreseh-ye Sadriyeh in Bagh-e Tawliat. This school marked the transition from the traditional maktab-khaneh system to a modern educational institution, undergoing changes in management, teaching methods, and curriculum.

کلیدواژه‌ها English

Maktab-Khaneh of Sayyid Orphans
Nasir al-Mulk
Sadr al-Mamalek
Madreseh

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 12 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 25 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 07 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 12 مرداد 1405