پژوهشنامه خراسان بزرگ

پژوهشنامه خراسان بزرگ

گوناگونی مذهبی در آسیای میانه در سده های چهارم تا هشتم میلادی در پرتو شواهد باستانشناختی؛ مطالعه موردی: آیین مسیحیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
موسسه باستانشناسی، دانشگاه کالج لندن (UCL)
10.22034/jgk.2025.508637.1257
چکیده
سرزمین آسیای میانه و نواحی پیرامونی آن در بازه سده‌های چهارم تا هشتم میلادی که مصادف با دوره ساسانی و صدر اسلام در ایران است، یکی از مناطق پر اهمیت به منظور مطالعه و بررسی پراکنش و شکوفایی ادیان در دوران باستان به شمار می‌رود. در حقیقت، شواهد باستان‌شناختی موجود به همراه برخی از منابع تاریخی بر یک گوناگونی مذهبی فوق‌العاده در این سرزمین دلالت دارند. اگرچه بنابر منابع و کتیبه‌های تاریخی بخش‌های زیادی از این سرزمین، از جمله منطقه سغد، به عنوان قسمتی از قلمرو شاهنشاهی ساسانی در نظر گرفته می‌شد، این پراکنش ادیان و گوناگونی مذهبی یاد شده در چنین مقیاس گسترده‌ای در دیگر سرزمین‌های تحت نفوذ و سلطه ساسانیان قابل پیگیری نیست. از جمله این ادیان، مسیحیت است که بررسی چرایی گسترش آن در آسیای میانه باتوجه به دوری این منطقه از مراکز مسیحیت در آن دوران و فقدان پژوهش‌های کافی در این حوزه در باستان‌شناسی ایران از اهمیت بسیاری برخوردار است. پژوهش حاضر بر آن است تا ضمن تبیین وضعیت مسیحیان در آسیای میانه، به بررسی عوامل موثر بر جهانی شدن این آیین در دوره مورد نظر بپردازد. شیوه پژوهش به صورت توصیفی-تحلیلی است. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که سه عامل مهاجرت‌های اجباری، مبادلات تجاری-سیاسی، و حضور مبلغان مذهبی مهم‌ترین نقش را در گسترش این آیین در سرتاسر آسیای میانه ایفا می‌کرده‌اند و مسیحیت، در کنار زرتشتیگری و بوداییسم، آیینی پویا در منطقه بوده است. حمایت احتمالی برخی فرمانروایان محلی نیز در روند گسترش این آیین در منطقه نقشی پررنگ داشته است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Religious Diversity in Central Asia from the fourth to the eighth centuries A.D in the Light of Archaeological Evidence; Case Study: Christianity

نویسنده English

Niknam Najib
Institute of Archaeology, University College London
چکیده English

Central Asia and its adjacent areas in the Sasanian and early Islamic periods, which corresponds to the 4th to 8th centuries A.D, are generally regarded as important regions to study the diversity and flourishing of various religions in the ancient world. In fact, the recovered archaeological evidence along with some historical sources inform us of a significant religious diversity in this extensive land. Although certain regions of Central Asia, like Sogdiana, were considered parts of the Sasanian Empire territories, such religious diversity cannot be traced in any other region governed or influenced by the Sasanians. Christianity is one of these religions whose prevalence in Central Asia is of high importance as this region was located far from the centers of Christianity in the ancient world. The lack of studies on this subject, especially in the domain of archaeological studies in Iran, makes the research on this topic a necessity, in my opinion. The current paper aims to discuss the factors which contributed to the globalization of Christianity in Central Asia, as well as explain the status of Christians in this region. According to the results of this research, compulsory immigration, economic-political interactions, and the presence of missionaries must have played the most important role in the spreading of Christianity throughout Central Asia. Moreover, it can be inferred that Christianity, along with Zoroastrianism and Buddhism, was a dynamic faith in this region. The probable support of some local rulers of this faith might have also affected its flourishing in Central Asia.

کلیدواژه‌ها English

Christianity
Central Asia
Archaeology
Religions
Globalization

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 03 دی 1404

  • تاریخ دریافت 06 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 10 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 03 دی 1404