پژوهشنامه خراسان بزرگ

پژوهشنامه خراسان بزرگ

گونه‌‌شناسی ساختارهای فرمی حاشیه‌ در فرش‌های منقوش در نگاره‌های عصر تیموری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، گروه فرش، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
2 دانشیار گروه فرش، دانشکده صنایع‌دستی، دانشگاه‌ هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
3 استادیار گروه فرش، دانشکده صنایع‌دستی، دانشگاه‌ هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
10.22034/jgk.2024.426805.1168
چکیده
فرش‌ به‌مثابه یک شیء هنری، از نظر ساختارِ طرح عموماً به دو بخشِ زمینه و حاشیه‌ تقسیم‌بندی می‌شود. پژوهشگرانی در بازشناسیِ برخی گونه‌های فرش ازجمله فرش‌های عصر تیموری، عناصرِ نقش موجود در حاشیه‌ها را به‌منزلۀ مؤلفه‌ای سبکی از آن هنر، دانسته‌اند. به این‌ترتیب، اهمیت بازشناسی حاشیه‌ها در فرش‌های سبکِ تیموری نشان می‌دهد که گونه‌شناسی و طبقه‌بندی آنها می‌تواند به شناخت نسبیِ فرش‌های مذکور کمک نماید. از طرفی از این دسته‌ فرش‌ها نمونۀ سالم و کاملی، به‌جز چند تخته پاره فرش، در دسترس نیست و اساساً برخی نگاره‌های باقی‌مانده از آن دوره، به‌عنوان منابعی در دسترس و مؤثر، در بازشناسی این هنر به‌کار گرفته می‌شوند؛ از این‌رو، پژوهش کیفی حاضر از این منابع بهره یافته و به شیوۀ توصیفی- تحلیلی و با هدفِ طبقه‌بندی و گونه‌شناسی حاشیۀ فرش‌های سبک‌ تیموری، به این پرسش اصلی پاسخ خواهد داد که حاشیه‌های مذکور بر مبنای ساختار بصری در قالب چه گونه‌هایی قابل شناسایی هستند؟ از این جهت، داده‌های این تحقیق با روش اسنادی گردآوری شده و در دو سطح توصیف و تحلیل، به شناخت ساختارهای فرمی موجود در حاشیۀ فرش‌های عصر تیموری پرداخته است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که حاشیه‌های این فرش‌ها، شامل چهار گونۀ کلی و ده زیرگونه به این شرح هستند؛ 1- حاشیه‌های متشکل از گره‌های مشبک (با عنصر اصلی گره سرنوشت، با عنصر اصلی گره قلاب درهم)؛ 2- حاشیه‌های متشکل از گره سرنوشت یا متشکل از گره قلاب درهم (گره سرنوشت، گره ترکیبی، گره ترکیب‌شونده)؛ 3- حاشیه‌های اسلیمی (محرابی- قندیلی، شمعدانی، تمام اسلیمی)؛ 4- حاشیه‌های ساده (هندسی، هندسی- گردان).
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Typology of Formal Structures in Border Designs of Patterned Carpets in Paintings of the Timurid Era

نویسندگان English

Majid Jafari Goujani 1
Zakariaee Kermani Iman 2
Farhad Babajamali 3
1 MA in Carpet Research, Department of Carpet, Faculty of Handicrafts, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran.
2 Associate Professor, Department of Carpet, Faculty of Handicrafts, Art University of Isfahan.
3 Assistant Professor, Department of Carpet, Faculty of Handicrafts, Art University of Isfahan.
چکیده English

Carpet weaving, as an ancient art in Iran, is commonly divided into two components: the field and the border, based on pattern structure. In certain carpet types, especially those from the Timurid era, borders serve as a vital stylistic element for proper understanding and classification. Consequently, the importance of borders in Timurid-style carpets underscores their critical role in facilitating comprehension of this art. Intact examples of these carpets are limited, heightening the significance of remaining images as a documentary source for recognizing this art. This qualitative research leverages these sources and, through a descriptive-analytical method, aims to identify types of borders in Timurid-style carpets based on visual structure. The research findings indicate that these border types can be classified into four main groups and eleven subgroups: 1. Borders composed of interlocking knots (with the main element being the destiny knot, with the main element being the hooked knot) 2. Borders composed of destiny knots or composed of hooked knots (destiny knot, composite knot, combinable knot) 3. Islamic borders (mihrab-shaped, candlestick-shaped, complete Islamic) 4. Simple borders (geometric, geometric-rotational).

کلیدواژه‌ها English

Timurid Carpet
Carpet Border
Destiny Knot
Structural Analysis
Typology

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 13 شهریور 1404

  • تاریخ دریافت 04 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 22 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 13 شهریور 1404