جایگاه ابعاد ارزشی و آیینی در میان عوامل مؤثر بر سبک‌ زندگی و خانه دوران معاصر در شهر مشهد

نوع مقاله : تاریخ معماری خراسان بزرگ

نویسندگان

1 دانشیار، گروه معماری، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران،تهران، ایران

2 استادیار، گروه معماری، دانشکده معماری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 استادیار، گروه معماری، موسسه آموزش عالی اشراق، بجنورد، ایران

10.22034/jgk.2021.308426.0

چکیده

این پژوهش،­­ به شناخت عوامل مؤثر بر سبک زندگی و ارتباط آن با خانه­ های معاصر شهر مشهد می پردازد که با شناسایی این عوامل و بررسی تحولات سبک زندگی سعی دارد جایگاه ابعاد ارزشی و آیینی و ارتباط آن بر انتخاب­های ساکنین مشهد در حوزه خانه و مسکن را تبیین کند. برای فهم مؤلفه­ های شاخص سبک زندگی افراد هر جامعه ­ای، خانه از کلیدی‌ترین عوامل است، چراکه رابطه متقابل و دوسویه خانه و جریان زندگی، بسیار پویا و به‌واسطه جریانات کالبدی و دکوراسیون داخلی خانه، قابل‌پیگیری است. از مهم­ترین نتایج حاصل از مطالعه و تحلیل ادبیات این پژوهش، تعریف وجوه عینی و ترجیحی برای کلیت سبک زندگی­ با طراحی زیرشاخه ­های اجتماعی، ارزشی، آیینی و مصرفی، به‌طور همسان برای هر دو وجه بوده است. روش تحقیق کمی و پیمایش مطالعات در بستر پژوهش با استفاده از پرسشنامه بسته و انتخاب حجم نمونه­ ها تصادفی ساده است که از نرم‌افزار Smart PLS برای تحلیل داده­ ها استفاده شد. نتایج حاصل از برداشت میدانی 237 پرسشنامه مقبول از 250 پرسشنامه توزیعی میان ساکنین محلات مختلف شهر مشهد است. در گام تحلیل داده ­ها، ابعاد ارزشی و آیینی به علت اشتراکات فراوان ذهنی و معنایی با یکدیگر ادغام شدند، همچنین تعریف وجوه ترجیحی و عینی برای شناسایی سبک زندگی قابل‌پذیرش شناسایی گردید. وجود دنیای رسانه به‌ویژه فضای مجازی و الگو­برداری از تلویزیون و رسانه ­های مجازی مانند اینستاگرام و تلگرام با بیشترین درصد در بعد مصرف، خود گواه کم­رنگ شدن سنت­ها و ارزش­های مذهبی در زندگی جامعه معاصر مشهد و جایگزینی آن با ارزش­های جدید است. درنهایت می‌توان اذعان داشت، بعد ارزشی-آیینی در قیاس با دو بعد دیگر اجتماعی و مصرف، در وجه عینی سبک زندگی ساکنین شهر مشهد از تأثیر و ارزش کمتری برخوردار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Status of Ritual and Value Dimensions among the Effective Factors on the Lifestyle and Home of Mashhad’s Contemporary Era

نویسندگان [English]

  • Amir saeed Mahmoodi 1
  • Azadeh Aghalatifi 2
  • Robab Alipour 3
1 Associate Professor, Department of Architecture, Faculty of Architecture, Campus of Fine Arts, University of Tehran, Tehran .Iran
2 Assistant Professor, Department of Architecture, Faculty of Architecture, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Architecture, Ishraq Higher Education Institute, Bojnourd, Iran
چکیده [English]

This study can identify the factors affecting lifestyle and its relationship with the contemporary home in Mashhad city. It tries to demonstrate the value and ritual dimensions' position and its relation to Mashhad residents' choices in the field of housing and home. In each society, home is a critical factor in understanding the people's lifestyle prominent components. The two-sided relation between home and life flow is dynamic; it is traceable due to the home's body flows and interior decoration. One of the most important consequences of this study's literature analyzing and investigating is describing the "objective" and "preferential" aspects for the lifestyle's totality; along with designing "social," "value," "ritual," and "consumable" subcategories similarly for both aspects. The research method is quantitative. The closed questionnaire is used for the investigations gauging in the research context; samples are selected simply randomly and the data analyzed by Smart PLS software. The results are from field research of 237 acceptable questionnaires out of 250 questionnaires distributed among different Mashhad neighborhood residents. The "value" and "ritual" dimensions merged at the data analysis level because of having many subjective and semantic commonalities. Also, the "preferential" and "objective" aspects for identifying acceptable lifestyles are recognized.  The media world, especially cyberspace and modeling of Television, Telegram, and Instagram, with the highest usage percentage, shows a diminution in religious traditions and values and a replacement with new values in Mashhad contemporary society's life. Therefore, it can be obvious that the value-ritual dimension, compared with the other two social and consumption dimensions, and has less value and impact in the objective aspect of Mashhad city residents' lifestyle.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lifestyle
  • factors effective on lifestyle
  • values and rituals
  • home changes
  • contemporary era
  • Mashhad
  1. آقالطیفی، آزاده. (1391). «انسان و خانه: تبیین الگوی تعامل انسان و خانه معاصر در ایران». رساله دکتری. تهران: دانشگاه تهران.
  2. ابراهیم آبادی، حسین. (1392). «رویکردی میان­رشته­ای به سبک زندگی». فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات میان رشته ای در علوم انسانی. 46(5(4)):33–53
  3. ابودلف، مسعربن مهلهل. (۱۳۵۴). سفرنامه ابودلف. ترجمه سید ابوالفضل طباطبایی. تهران: زوار.
  4. اصطخری، ابراهیم. (۱۳۶۸). مسالک و ممالک. تصحیح ایرج افشار. تهران: علمی و فرهنگی.
  5. ارژمند، محمود، و همکاران. (1390). بررسی خانه‌های دوره قاجار. اصفهان: مرکز پژوهش‌های سنتی صائب.
  6. باینگانی، بهمن، و همکاران. (1392). «سبک زندگی از منظر جامعه‌شناسی: مقدمه‌ای بر شناخت و واکاوی مفهوم سبک زندگی». مهندسی فرهنگی  77، 56–74.
  7. بقیعی، غلامحسین. (1373). مزار میرمراد (نمایی از مشهد قدیم). تهران: انتشارات گوتنبرگ.
  8. بینش، تقی. (1355). «جغرافیای محله‌ای مشهد». مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد. سال دوازدهم (شماره 48)، 842-903.
  9. پرتویی، پروین. (1382). «مکان و بی‌مکانی: رویکردی پدیدارشناسانه». هنرهای زیبا.( شماره 14)، 40-50.
  10. پیله­ور، علی­ اصغر و احمد پوراحمد. (1383). «روند رشد و توسعه کلان‌شهرهای کشور (مطالعه موردی: شهر مشهد) ». پژوهش‌های جغرافیایی. (شماره 48)، 103–.121
  11. حبیب پورگتابی، کرم، و همکاران. (1392). «بازنمایی اشتغال زنان و نقش آن در ساختار خانواده (مطالعه موردی: سریال‌های دلنوازان و همسایه‌ها) ». فصلنامه مطالعات سبک زندگی. (شماره 2(3), 69–104.
  12. ﺩﻱ، ﺍﻱ، ﺩﻭﺍﺱ. (1376). ﭘﻴﻤﺎﻳﺶ ﺩﺭ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺕ ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﻲ. ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻱ ﻫﻮﺷﻨﮓ ﻧﺎﻳﺒﻲ، ﺗﻬﺮﺍﻥ: ﻧﺸﺮ ﻧﻲ.
  13. دیناری، احمد (1384). گردشگری شهری در ایران و جهان. مشهد: انتشارات دانشگاه مشهد.
  14. رضوانی، علیرضا. (1384). در جستجوی هویت شهر مشهد. وزارت مسکن و شهرسازی.
  15. رکنی، نوشین و وحید احمدی. (1396). «واکاوی نظام فضایی پنهان معماری بومی مسکونی مشهد بر اساس تئوری نحو فضا». پژوهشنامه خراسان بزرگ. (شماره 26)، 39–58.
  16. ﺳﺮﻣﺪ، ﺯهره، ﻭ همکاران. (1378). روش‌های ﺗﺤﻘﻴﻖ ﺩﺭ ﻋﻠﻮﻡ ﺭﻓﺘﺎﺭﻱ. ﺗﻬﺮﺍﻥ: ﻧﺸﺮ ﺁﮔﻪ.
  17. سیدی، سیدمهدی. (1378). تاریخ شهر مشهد. تهران: جامی.
  18. عباس ­زادگان، مصطفی، و همکاران (1391). «تحلیل ارتباط میان ساختار فضایی و توسعه‌یافتگی محلات شهری به روش چیدمان فضا (مطالعه موردی: شهر مشهد) ». مطالعات و پژوهش­های شهری و منطقه‌ای. 4 (شماره)، 43-62.
  19. علوی، محسن. (1393). «گزارش‌دهی نتایج مطالعات با کاربرد مدل‌یابی معادلات ساختاری». مدیریت پرستاری. سال سوم (شماره 2)،­ 8-19.
  20. علی­پور، ربابه، و همکاران. (1399). «بررسی ارتباط عوامل مؤثر بر سبک‌ زندگی و کالبد خانه معاصر در شهر مشهد». اندیشه معماری. دوره4 ( شماره8)، 69- 84.                                 
  21. قاضی ­زاده، ندا. (1390). «تأثیر طراحی فضای باز مجتمع مسکونی در ایجاد حس دلبستگی به مکان». رساله دکتری معماری. پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران.
  22. قصابیان، محمدرضا. (۱۳۷۷). تاریخ مشهد از پیدایش تا آغاز دوره افشار. مشهد: انصار.
  23. قلندریان، ایمان، و همکاران. (1396). «واکاوی مؤلفه‌های کیفیت محیط در نوسازی محله عامل مشهد با تأکید بر رویکرد انتقادی». فصلنامه علمی-پژوهشی خراسان بزرگ. سال 8(شماره 26), 77–92.
  24. کبیری سامانی، علی، و همکاران. (1395). «بازشناسی معنی خانه در قرآن». باغ نظر. (شماره 45)، 76-61.
  25. کلانتری خلیل‌آباد، حسین و همکاران. (1393). «میزان انطباق ساختار اصلی شهر مشهد با تصویر ذهنی زائران». مطالعات شهر ایرانی اسلامی. (شماره 17)، 35–43.
  26. گیفورد، رابرت. (1378). «روان‌شناسی محیط‌های مسکونی». ترجمه وحید قبادیان. معماری و شهرسازی. (شماره 3-2)، 98-71.
  27. لنگ، جان. (1383). آفرینش نظریه‌های معماری. ترجمه علیرضا عینی‌فر. تهران: دانشگاه تهران.
  28. مافی، عزت ­الله، و همکاران. (1391). «بررسی ساخت اکولوژیکی شهر مشهد». جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، (شماره 18), 99–121.
  29. ماهوان، احمد. (1383). تاریخ مشهدالرضا. مشهد: ماهوان (ماه نشر).
  30. محسنین، شهریار و محمدرحیم اسفیدانی. (1393). معادلات ساختاری مبتنی بر رویکرد حداقل مربعات جزیی به کمک نرم‌افزارSmart PLS. تهران: مهربان.
  31. محفوظی، محمدصادق، و همکاران. (1377). سیر تحول نظام­های روانشناسی. (جلد اول). انتشارات، جامعه پژوهشگران.
  32. محمودی، مرتضی. (1388). «گونه‌شناسی خانه‌های مشهد در اواخر دوره قاجار و پهلوی اول ». پایان‌نامه کارشناسی ارشد مطالعات معماری. دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده معماری و شهرسازی.
  33. نجیب کازرکار، نسرین، و همکاران. (1393). «سیر دگرگونی ویژگی‌های کالبدی معماری و شهرسازی بافت قدیم مشهد در دوران تیموری و صفوی». فقه و تاریخ تمدن. (شماره 39), 87–114.
  34. نجیب کازرکار، نسرین، و همکاران. (1394). «آسیب‌شناسی مداخله‌های کالبدی صورت گرفته در بافت قدیم مشهد». فصلنامه علمی-پژوهشی فقه و تاریخ تمدن. (شماره 44), 11–45.
  35. Alsop, Christiane. K. (2002). «Home and away: Self-reflexive auto-ethnography». Forum Qualitative Sozialforschung, 3(3).
  36. Appleyard, Donald. (1979). « Home». Architectural Association Quar- terly, 2, 2-20.
  37. Baudrillard, Jean. (1998).The Consumer Society: Myths and Structures. London, England: Sage, 208 pp.
  38. Becker, Henry Jay. (2000). «Findings from the teaching, learning, and computing survey». Education policy analysis archives. 8, 51.
  39. Berger, Arthur Asa. (2011). «Ads, Fads, and Consumer Culture: Advertising’s Impact on American Character and Society». Boulder, Colo: Rowman & Littlefi eld Publishers. Inc.
  40. Blunt, Alison And Dowling, Robyn. (2006). «Home». Routledge.
  41. Blunt, Alison and Varley, Ann. (2004). «Geographies of home».­ Cultural Geographies, 11(1), 36. 10.1191/1474474004eu289xx
  42. Bourdieu, Bourdieu, Pierre (1984). «Distinction: A social Critique of the Judgment of Taste». Routledge.
  43. Bulos, M. (1990). «The use of space and home adaptations by home based workers. In T. Putnam & C. Newton, (Eds) », Household Choice. London: Futures.
  44. Chapman, Tony. And Jennifer Lorna, Hockey. (1999). «Ideal homes: Social change and domestic life». Routledge.
  45. Chaney, David. (1993), «Fictions of Collective Life». NewYork: Routledge.
  46. Cooper Marcus, C. (1974). The house as symbol of self. In J. Lang, C. Burnette, W. Moleski & D. Vachon, (Eds), Designing for Human Behaviour: Architecture and the Behavioural Sciences. Stroudsberg. Pennsylva- nia: Dowden, Hutchinson and Ross.
  47. Cooper Marcus, Clare. (1995). House as a Mirror of Self: Explor- ing the Deeper Meaning of Home. Berkeley, CA: Conari Press.
  48. Despres, Carole. (1991). «The meaning of home: literature review and directions for future research and theoretical development». Journal of Architectural Research. 8, 96-155.
  49. Duncan, James S. (1981). «Housing and Identity: Cross Cultural Per- spectives». London: Croom Helm.
  50. Dupuis, Ann. and Thorns, David C. (1996). « Meanings of home for older home owners». Housing Studies». 11, 485-501.
  51. Giddens, Anthony. (1996). «In Defense of Sociology Cambridge». New York: Polity Press.
  52. Goffman, Erving. (1999). «The presentation of self in everyday life». Peter Smith Pub Incorporated.
  53. Hareven, Tamara K. (1993). « The home and the family in historical perspective. In A. Mack, (Ed.), Home: A Place in the World». New York: New York University Press.
  54. Heidegger, Martin. (1971). « “Building, Dwelling, Thinking” from Poetry, Language, Thought», translated by Albert Hofstadter, Harper Colophon Books. New York, 1971.
  55. Hockey, Jenny. (1999). «The ideal of home: Domesticating the institutional space of old age and death». In T. Chapman, & J. Hockey (Eds.), Ideal homes (pp. 108–118). London: Routledge.
  56. Horwitz, J. and Tognoli, J. (1982). «Role of home in adult development: women and men living alone describe their residential history». Family Relations. 31, 335-341.
  57. Jacobson, Kristen. (2009). «A developed nature: A phenomenological account of the experience of home». Continental Philosophy Review. 42(3), 355–373. https://doi.org/10.1007/s11007-009-9113-1
  58. Jacobson, Kristen. (2010). «The experience of home and the space of citizenship». Southern Journal of Philosophy. 48(3), 219–245. https://doi.org/10.1111/j.2041-6962.2010.00029.x
  59. Kluckhohn, Clyde (1962). «Culture and Behavior». Free Press of Glencoe.
  60. Low  Setha M.and Chambers, Erve. (Eds) (1993). «Housing Culture and Design: A Comparative Perspective. Philadephia». PA: University of Pennsylvania Press.
  61.  Lefas,  Pavlos. (2009). «Dwelling and Architecture: From Heidegger to Koolhaas». Jovis, P.84
  62. Leslie, G R and Larson, R. F. and Gorman, B. L. (1994). « Introductory Sociology». Oxford Un, Press.
  63. Maslow, Abraham. (1954). « Motivation and Personality»..New York: Harper Row.
  64. McKee, James B. (1969). « Introduction to Sociology». Holt Rinehart & Winston Inc.
  65. Moore,  Jeanne. (2000). «Placing home in context». Environment and psychology. 20, 207-217
  66. Moore,  Jeanne. and Canter, D. (1993). «Home and homelessness».In M. Bulos & N. Teymur, (Eds), Housing, Design, Placing Home in Context 215 Research, Education. Ethnoscapes Series. London: Avebury Press.
  67. Morley,  David. (2000). «Home territories: Media, mobility, and identity». Routledge.
  68. Neale, J. (1997). «Homelessness and theory reconsidered». Housing Studies. 12, 47-61.
  69. Oswald Frank and Wahl, Hans-werner. (2005). «Dimensions of the meaning of home in later life». In G. D. Rowles, & H. Chaudhury (Eds.), Home and identity in late life (pp. 317–340). New York: Springer
  70. Porteous, J. Douglas. (1976). «Home: the territorial core». Geographi- cal Review. 66, 383-390.
  71. Rae, R (1992). «The Urge to Own: An Exploration of Home Ownership in America». Presented at IAPS 12, Greece, July 1992.
  72. Randall, J. M. (1994). «At Home: At Work; A Boundary Crossed». Presented at Ideal Homes Towards A Sociol- ogy of Domestic Architecture and Interior Design. University of Teeside, 6th^8th September.
  73. Relph, Edvard C. (2000). «Geographical expriences and being in the world». The phenomenological origins of geography. In Dwelling, place and environmet.Toward a phenomenology of person and world. Eds D. Seaman and R. Mureguer, 15-31. Malabar, Felorida: Kerider publishing company.
  74. Rivlin, Leanne. (1990). «The signicance of home and homeless- ness». Marriage and Family Review. 15, 3956.
  75. Saegert, Susan. (1985). «The role of housing in the experience of dwelling». In I. Altman & C. Werner, (Eds), Home Environments: Human Behaviour and Environment. Advances in Theory and Research, Vol. 8. New York: Plenum.
  76. Schulz, Christian Norberg. (1985). «The Concept of Dwelling: On the way to figurative architecture». (New York: Rizzoli International Publications, Inc.)
  77. Seamon, David. (1979). «A geography of the life world: Movement, rest and encounter». London: Croom-Helm.
  78. Shuster, Martin. (2017). «A Phenomenology of Home: Jean Améry on Homesickness». Journal of French and Francophone Philosophy. 24(3), 117–127. https://doi.org/10.5195/JFFP.2016.790
  79. Simmel, Georg. (1990). «The Philosophy of Money Tom Bohomer & Pavid Frisby». (Trans., Second enlarged Ed. New York: Rutledge.
  80. Sixsmith, Judith. (1986). «The meaning of home: an exploratory study of environmental experience». Journal ofEnviron- mental Psychology. 6, 281-298.
  81. Sixsmith, A. & Sixsmith, Judith. (1991). «Transitions in home ex- perience in later life». JournalofArchitecturaland Planning Research. 8, 181-191.
  82. Smith, Sandy G. (1994). « The essential qualities of a home». Jour- nal of Environmental Psychology. 14, 31-46.
  83. Somerville, Peter. (1997). «The social construction of home». Journal of Architecture and Planning Research. (14), p. 226-245.
  84. Stefanovic, Ingrid Leman, Temporality and Architecture: A Phenomenological Reading of Built Form Journal of Architectural and Planning Research, 11:3 (autumn 1994)
  85. Stock, Mathis. (2007). «6. Théorie de l'habiter». Questionnements.Armillaire. 103-125.
  86. Tognoli, Jerome. (1987). «Residential environments». In D. Stokols & I. Altman, (Eds), Handbook of Environmental Psychology (Vol. 1, pp. 655-690). New York: Wiley Interscience.
  87. Weber, Max. (1996). «The distribution of power within the political community: class, status, party». in Economy and Society, ed. G. Roth and C. Wittich. Berkeley: University of California Press. pp. 14-27
  88. Wehmeier, Sally. (2005). Oxford advanced learner' dictionary of current english. In.: Oxford University Press.
  89. URL1: https://www.merriam-webster.com/dictionary/style, Retrieved November 20, 2017
  90. URL2: https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/style_1?q=style