اصول اخلاقی انتشار مقاله

منشور اخلاقی نشریه علمی  پژوهشی «پژوهشنامه خراسان بزرگ»

این منشور تعهدنامه ای است که برخی حدود اخلاقی و مسئولیتهای مربوط به انجام فعالیتهای علمی  پژوهشی و چاپ آنها در نشریه پژوهشنامه خراسان بزرگ را ترسیم می کند تا از بروز تخلفات پژوهشی آگاهانه یا ناآگاهانه توسط نویسندگان مقالات پیشگیری نماید.

این منشور برگرفته از ”منشور و موازین اخلاق پژوهش“ مصوب معاونت پژوهش و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ایران، موازین انتشاراتی پذیرفته شده بین المللی، و تجربیات موجود در حوزه نشریه علمی پژوهشی است.

مقدمه

 سردبیران و اعضای هیئت تحریریه، داوران و نویسندگان نشریه موظف هستند تمام اصول اخلاق پژوهشی و مسئولیت های مرتبط در زمینه چاپ را دانسته و به آن متعهد باشند. ارسال مقاله توسط نویسندگان، داوری مقالات و تصمیم گیری در مورد قبول یا رد مقاله توسط اعضای هیئت تحریریه، سردبیر و دبیران تخصصی به منزله دانستن و تبعیت از این حقوق می باشد و در صورت احراز عدم پایبندیِ هر یک از این افراد به این اصول و مسئولیت ها، نشریه هرگونه اقدام قانونی را حق خود می دانند.

1-وظایف سردبیر و اعضای هیئت تحریریه( Editorials Board Responsibilities'). 

سردبیر و اعضای هیئت تحریریه مجله باید حفظ نشریه و ارتقاء کیفیت آن را هدف اصلی خود قرار دهند.

  • سردبیر و اعضای هیئت تحریریه باید در جهت معرفی هرچه بیشتر نشریه در جوامع دانشگاهی و بین المللی بکوشند و چاپ مقالات از دانشگاه های دیگر و مجامع بین المللی را در اولویت کار خود قرار دهند.
  • سردبیر و اعضای هیئت تحریریه نباید در چاپ مقالات خود دچار حس سهم خواهی و افراط شوند.
  • اختیار و مسئولیت انتخاب داوران و قبول یا رد یک مقاله پس از کسب نظر داوران بر عهده سردبیر و اعضای هیئت تحریریه مجله است.
  • سردبیر و اعضای هیئت تحریریه مجله بایستی از نظر حرفهای صاحبنظر، متخصص و دارای انتشارات متعدد، و همچنین دارای روحیه مسئولیت پذیری، پاسخگویی، حقیقت جویی، انصاف و بی طرفی، پایبندی به اخلاق حرفه ای و رعایت حقوق دیگران باشند و به صورت جدی و مسئولانه درراستای نیل به اهداف مجله و بهبود مداوم آن مشارکت نمایند.
  • از سردبیر و اعضای هیئت تحریریه انتظار می رود که یک بانک اطلاعاتی از داوران مناسب برای مجله تهیه و به طور مرتب بر اساس عملکرد داوران آن را به روز نمایند.
  • سردبیر و اعضای هیئت تحریریه بایستی در انتخاب داوران شایسته با توجه به زمینه تخصصی، سرآمدی، تجربۀ علمی و کاری، و التزام اخلاقی اهتمام ورزند.
  • سردبیر مجله باید از داوری های عمیق و مستدل استقبال، از داوری‌های سطحی و ضعیف جلوگیری، و با داوری های مغرضانه، بی اساس یا تحقیرآمیز برخورد کند.
  • سردبیر و اعضای هیئت تحریریه مجله باید نسبت به ثبت و آرشیو اسناد داوری مقالات به عنوان اسناد علمی، و محرمانه نگاه داشتن اسامی داوران هر مقاله اقدام لازم را انجام دهند.
  • سردبیر و اعضای هیئت تحریریه مجله موظف به اعلام سریع نتیجه تصمیم گیری نهایی در مورد پذیرش یا رد مقاله به نویسنده مسئول هستند.
  • سردبیر و اعضای هیئت تحریریه مجله باید کلیه اطلاعات موجود در مقالات را محرمانه تلقی نموده و از دراختیار دیگران قراردادن و بحث درباره جزئیات آن با دیگران احتراز نمایند.
  • سردبیر و اعضای هیئت تحریریه مجله موظفند از بروز تضاد منافع (Conflicts interests) در روند داوری، با توجه به هرگونه ارتباط شخصی، تجاری، دانشگاهی و مالی که ممکن است به طور بالقوه بر پذیرش و نشر مقالات ارائه شده تأثیر بگذارد، جلوگیری کنند.
  • سردبیر مجله موظف است آثار متهم به عدول از اخلاق انتشاراتی و پژوهشی که از سوی داوران یا به هر نحو دیگر گزارش می شود را با دقت و جدیت بررسی نموده و در صورت نیاز در این خصوص اقدام نماید.
  • سردبیر مجله موظف است نسبت به حذف سریع مقالات چاپ شده ای که مشخص شود در آنها ”رفتار غیر اخلاقی انتشاراتی و پژوهشی“ رخ داده است و اطلاع رسانی شفاف به خوانندگان و مراجع نمایه نمایی مربوطه اقدام نماید.
  • سردبیر و اعضای هیئت تحریریه مجله موظف اند نسبت به بررسی و چاپ سریع اصلاحیه و اطلاع رسانی شفاف به خوانندگان، برای مقالات چاپ شده ای که در آنها خطاهایی یافت شده است، اقدام نمایند.
  • سردبیر و اعضای هیئت تحریریه مجله باید به طور مستمر نظرات نویسندگان، خوانندگان، و داوران مجله در مورد بهبود سیاستهای انتشاراتی و کیفیت شکلی و محتوایی مجله را جویا شوند.

2-وظایف داوران(Reviewers’ Responsibility)

  • داوران در بررسی مقالات، می بایست نکات ذیل را درنظر داشته باشند:
  • بررسی کیفی، محتوایی و علمی مقالات به منظور بهبود، ارتقاء کیفی و محتوایی مقالات.
  • اطلاع رسانی به سردبیر نشریه مبنی بر پذیرفتن یا نپذیرفتن داوری (به لحاظ مرتبط نبودن حوزه موضوعی مقاله با تخصص داور) و معرفی داورجایگزین در صورت پذیرفتن داوری.
  • ضرورت در نپذیرفتن مقالاتی که منافع اشخاص، موسسات و شرکتهای خاص به وسیله آن حاصل و یا روابط شخصی در آن مشاهده می شود وهمچنین مقالاتی که در انجام، تجزیه و تحلیل یا نوشتن آن مشارکت داشته است.
  • داوری مقالات بایستی بر اساس مستندات علمی و استدلال کافی انجام شده و از اعمال نظر سلیقه ای، شخصی، صنفی، نژادی، مذهبی و غیره درداوری مقالات خودداری گردد.
  • ارزیابی دقیق مقاله و اعلام نقاط قوت و ضعف مقاله به صورتی سازنده، صریح و آموزشی.
  • مسئولیت پذیری، پاسخگویی، وقت شناسی، علاقه مندی و پایبندی به اخلاق حرفه ای و رعایت حقوق دیگران.
  • عدم اصلاح و بازنویسی مقاله بر اساس سلیقه شخصی.
  • حصول اطمینان از ارجاع‌دهی کامل مقاله به کلیه تحقیقات، موضوعات و نقل‌قول هایی که در مقاله استفاده شده است و همچنین یادآوری مواردارجاع نشده در تحقیقات چاپ شده مرتبط.
  • احتراز از بازگویی اطلاعات و جزئیات موجود در مقالات برای دیگران.
  • داور حق ندارد قبل از انتشار مقاله،  از داده ها یا مفاهیم جدید آن به نفع یا علیه پژوهشهای خود یا دیگران یا برای انتقاد یا بی اعتبارسازی نویسندگان استفاده کند. همچنین پس از انتشار مقاله، داور حق انتشار جزئیات را فراتر از آنچه توسط مجله چاپ شده است، ندارد.
  • داور حق ندارد بجز با مجوز سردبیر مجله، داوری یک مقاله را به فرد دیگری از جمله همکاران هیات علمی یا دانشجویان تحصیلات تکمیلی خود بسپارد. نام هر کسی که در داوری مقاله کمک نموده باید در گزارش داوری به سردبیر ذکر و در مدارک مجله ثبت گردد.
  • داور اجازه تماس مستقیم با نویسندگان در رابطه با مقالات در حال داوری را ندارد. هرگونه تماس با نویسندگان مقالات فقط از طریق دفتر مجله انجام خواهد گرفت.

 تلاش برای ارائه گزارش ”رفتار غیراخلاقی انتشاراتی و پژوهشی“ و ارسال مستندات مربوطه به سردبیر نشریه

3- وظایف و تعهدات نویسندگان (Authors’ Responsibilities')

  • مقالات ارسالی باید در زمینه تخصصی مجله بوده و به صورت علمی و منسجم، مطابق استاندارد مجله آماده شده باشد.
  • مقالات ارائه شده بایستی پژوهش اصیل (original Research)نویسنده/نویسندگان مقاله باشد. دقت در پژوهش، گزارش صحیح داده ها و ذکر منابعِ دربردارنده تحقیقات سایر افراد، در مقاله الزامی است.
  • نویسنده/نویسندگان مسئول صحت و دقت محتوای مقالات خود هستند.

نکته 1. چاپ مقاله به معنی تأیید مطالب آن توسط مجله نیست.

  • نویسندگان حق ”ارسال مجدد “(Duplicate Submission) یک مقاله را ندارند. به عبارت دیگر، مقاله یا بخشی از آن نباید در هیچ مجله دیگری در داخل یا خارج از کشور چاپ شده یا در جریان داوری و چاپ باشد.
  • نویسندگان مجاز به ”انتشار همپوشان “(overlapping Publications)نیستند. منظور از انتشار همپوشان، چاپ داده ها و یافته های مقالات پیشین خود با کمی تغییر در مقالهای به عنوان جدید است.
  • نویسنده/نویسندگان موظف اند در صورت نیاز به استفاده از مطالب دیگران، آنها را با ارجاع دهی(Citation) دقیق و در صورت نیاز پس از کسب اجازه کتبی و صریح، از منابع مورد نیاز استفاده نمایند. هنگامی که عین نوشته های پژوهشگر دیگری مورد استفاده قرار میگیرد، باید از روشها و علائم نقل قول مستقیم، نظیر گذاشتن آن داخل گیومه (” “)، استفاده شود.
  • نویسنده مسئول مقاله می بایست نسبت به وجود نام و اطلاعات تمام نویسندگان (پس از اخذ تأیید از نامبردگان) و نبودن نامی غیر از پژوهشگران درگیر در انجام پژوهش و تهیه مقاله اطمینان حاصل کند.
  • نویسنده مسئول مقاله موظف است از اینکه همه نویسندگان مقاله، آنرا مطالعه و نسبت به ارائه آن و جایگاه خود در مقاله به توافق رسیده اند،اطمینان حاصل کند.
  • ارسال مقاله به منزله آن است که نویسندگان رضایت کلیه پشتیبانی‌های مالی یا مکانی مقاله را جلب کرده و تمامی پشتیبانی‌های مالی یامکانی مقاله را معرفی نموده‌اند.
  • نویسنده/نویسندگان موظف‌اند به هنگام وجود هر گونه خطا و بی دقتی در مقاله خود، متولیان نشریه را در جریان آن قرار داده، نسبت به اصلاح آن اقدام و یا مقاله را بازپس گیرند.
  • نویسنده/نویسندگان ملزم به حفظ نمونه ها و اطلاعات خام مورد استفاده در تهیه مقاله، تا یکسال پس از چاپ آن در نشریه مربوط، جهت پاسخ گویی به انتقادات و سؤالات احتمالی خوانندگان نشریه هستد.

رفتار غیراخلاقی انتشاراتی و پژوهشی

  • نویسنده/نویسندگان موظف به احتراز و پرهیز از ”رفتارها و عملکردهای غیراخلاقی انتشاراتی و پژوهشی  (Research and Publications Misconduct) هستند. اگردر هر یک از مراحل ارسال، داوری، ویرایش، یا چاپ مقاله در نشریه یا پس از آن، وقوع یکی از موارد ذیل محرز گردد، رفتار غیراخلاقی انتشاراتی وپژوهشی محسوب شده و نشریه حق برخورد قانونی با آنرا دارد.
  • جعل داده‌ها:(Fabrication) عبارت است از گزارش مطالب غیرواقعی و ارائه داده ها یا نتیجه های ساختگی به عنوان نتایج آزمایشگاهی، مطالعات تجربی وا یافته های شخصی. ثبت غیرواقعی آنچه روی نداده است یا جابه جایی نتایج مطالعات مختلف، نمونه هایی از این تخلف است.
  • تحریف داده‌ها:(Falsification) تحریف داده‌ها به معنای دستکاری مواد، ابزار و فرایند پژوهشی یا تغییر و حذف داده هاست به نحوی که سبب میگردد تا نتایج پژوهش با نتایج واقعی تفاوت داشته باشند.
  • سرقت علمی:(Plagiarism) سرقت علمی به استفاده غیرعمدی، دانسته و یا بی ملاحظه از کلمات، ایده ها، عبارات، ادعا و یا استنادات دیگران بدون قدردانی و توضیح و استناد مناسب به اثر، صاحب اثر یا سخنران ایده گفته می شود.
  • اجاره علمی: منظور آن است که نویسنده/نویسندگان، فرد دیگری را برای انجام پژوهش به کار گیرد و پس از پایان پژوهش، با دخل و تصرف اندکی آن را به نام خود به چاپ رساند.
  • انتساب غیرواقعی: منظور انتساب غیرواقعی نویسنده/نویسندگان به مؤسسه، مرکز یا گروه آموزشی یا پژوهشی است که نقشی در اصل پژوهش مربوطه نداشته اند.

مراحل برخورد با نقض اصول اخلاقی

  • دریافت مکتوب اتهام از سوی یک سازمان یا شخصیت علمی به وسیلۀ دفتر نشریه
  •  اعلام مراتب به کمیته اخلاقیات نشریه

1- بررسی اولیه به وسیله کمیته اخلاقیات و بررسی اینکه آیا اتهام دارای اعتبار است و اینکه پژوهش و تفحص لازم است یا خیر؟

2- در صورت لزوم، جمع آوری اسناد و ارزیابی آن اسناد و تهیه یک صورتجلسه مبنی بر وارد بودن یا نبودن اتهام.

3- ارسال صورتجلسه به دبیر، همراه با پیشنهادهای تنبیهی در صورتی که اتهام، وارد تشخیص داده شود.

تضاد منافع 

تضاد منافع به هر موردی که در تداخل، و یا به طور منطقی امکان تداخل با ارائه کامل و هدفمند، بررسی دقیق، تصمیم گیری سردبیری یا انتشار مقالات پژوهشی و یا غیر پژوهشی ارائه شده به نشریه مطالعات هنر اسلامی منتشر شده توسط موسسه مطالعات هنر اسلامی باشد اطلاق می گردد.
تضاد منافع هنگامی وجود دارد که قضاوت حرفه ای در رابطه با منافع اولیه (اعتبار پژوهش) تحت تاثیر منافعی ثانویه قرار گیرد. هیچ چیز غیر اخلاقی در مورد منافع متقابل وجود ندارد اما باید به روشنی بیان گردد. تمام نویسندگان باید تمامی تضاد منافع را در نامه همراه خود و در بخش "تضاد منافع" در هنگام ارسال اعلام کنند. هنگامی که نویسندگان هیچ گونه تضاد منافعی ندارند، باید به این صورت بیان شود: "نویسنده یا نویسندگان اعلام می دارند که هیچ تضاد منافعی در رابطه با  نویسندگی و یا انتشار این مقاله ندارند." ممکن است ویرایشگر اطلاعات بیشتری در رابطه با تضاد منافعی درخواست نماید.
ویراستاران و داوران نیز ملزم به اعلام هر گونه تضاد منافع هستند و اگر تضاد منافعی وجود داشته باشد از روند داوری مطالعه حذف خواهند شد.
سیاست موسسه مطالعات هنر اسلامی این است که نباید هیچ یک از سردبیران نشریه رابطه ی مالی با  نویسندگان داشته باشند.
بیان همه تضاد منافع، برای گزارش شفاف از پژوهش لازم است. عدم اعلام تضاد منافع می تواند منجر به رد فوری یک مقاله شود. اگر تضاد منافع اعلام نشده ای پس از انتشار مشخص گردد. 
تضاد منافع می تواند مالی، غیر مالی، حرفه ای، و یا شخصی باشد. تضاد منافع می تواند در رابطه با یک سازمان یا یک فرد بوجود آیند.

-تضاد منافع مالی
تضاد منافع مالی عبارتند از (اما محدود به این موارد نیستند)
  -دریافت بازپرداخت، هزینه، بودجه، و یا حقوق و دستمزد از یک سازمان که ممکن است در هر نوع سود و زیان مالی از انتشار مقاله چه اکنون و چه در آینده سهیم باشد.
 -مالکیت سهام یا موجودی در یک سازمان که ممکن است در هر نوع سود و زیان مالی از انتشار مقاله چه الان و چه در آینده سهیم باشد.
 -مالکیت یا اقدام برای اختراع ثبت شده مربوط به محتوای مقاله مورد نظر.
 -دریافت بازپرداخت، هزینه ها، بودجه و یا حقوق و دستمزد از سازمانی که مالکیت و یا اقدام برای ثبت اختراعات مربوط به محتوای مقاله نموده است.
 تضاد منافع غیر مالی
تضاد منافع غیر مالی شامل موارد سیاسی، شخصی، ایدئولوژیک، علمی و فکری است اما محدود به این موارد نمی باشد.

دسترسی و حق نشر ( کپی رایت) 

فصلنامۀ «پژوهشنامه خراسان بزرگ» نشریه‌ای با دسترسی باز و آزاد به مقاله‌های منتشر شده است. دراین صورت دسترسی به فایل تمام‌متن مقالات فراهم و رایگان است.

استفاده های غیر تجاری از آثار به شرط استناد صحیح به اثر اصلی مجاز است.

استفادۀ مجدد یا تلفیق محتوا را طبق صدور مجوز کریتیو کامنتز مجاز است.

خواندن، بارگذاری، کپی، تکثیر، چاپ، جستجو و لینک دسترسی به متن مقالات بر اساس این مجوز مجاز است.

نشر بدون محدودیت آثار بر اساس این مجوز مجاز است.

منابع

  • منشور و موازین اخلاق پژوهش مصوب معاونت پژوهش و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
  • Committee Publications Ethics in ww.publicatinethics.org