شهر در چنبره‌ی توسعه‌ی ناموزون و اقتدارگرایی ایلی: تاملی در مهمترین عوامل شکل‌گیری و تداوم فرایندهای مهاجرت در عصر تیموری(772-912ق)

نوع مقاله : تاریخ شهرسازی خراسان بزرگ

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه اصفهان، ایران

2 استاد گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه اصفهان، ایران

چکیده

مسئلۀ مهاجرت در دورۀ تیموری، به‌صورت قابل‌تأملی با دو مؤلفه توسعه ناموزون شهر و اقتدارگرایی ایلی پیوند یافت. درنتیجه این دو رویکرد، دو نتیجه مهم نیز در پیوند میان شهر و مهاجرت رخ داد. نخست رونق فزاینده برخی کانون­های شهری در شرق ایران و تقویت بن­مایه­ های فرهنگی-اقتصادی آن‌ها با بهره ­گیری از سیاست­های مهاجرتی دستوری و اجباری که به تهی شدن سایر مراکز شهری از ظرفیت­ها و جذابیت­های ابقاکننده منجر می ­شد و دیگر تأثیر اقتدارگرایی ایلی بر روندهای مهاجرت که خود را در پدیده­ هایی مانند رشد فزاینده فشارهای مالیاتی، اقتصاد مبتنی بر غارت، جابجایی­ های اجباری و متناوب جمعیتی به‌منظور کنترل ناآرامی­ ها، وجود نوعی بی‌توجهی به دیگر کانون‌های شهری، پراکندگی قدرت بر اساس معیارهای ایلی و غیره نشان می­ داد. در این پژوهش، با فرض اینکه سیاست­ های مبتنی بر توسعه ناموزون شهر و اقتدارگرایی ایلی در فزونی گرفتن فرآیندهای مهاجرت تأثیری عمیق برجای گذاشته ­اند، تلاش می­ شود تا نقش این سیاست­ها در برهم خوردن تعادل شهرها، نابسامانی­ های شهری و اضطراب اجتماعی ناشی از نوع اعمال قدرت ایلیاتی، توضیح و تأثیر مستقیم آن‌ها بر فرآیندهای مهاجرت نشان داده شود. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که پدیده مهاجرت در این دوره عمدتاً ماهیتی اجباری-دستوری و از بالا داشت که همگی به‌صورت مستقیم از ماهیت دولت و خاصه از دو گرایش عمده در سیاست تیموری یعنی توسعه ناموزون و اقتدارگرایی ایلی تأثیر پذیرفتند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The city in the cycle of uneven development and tribal authoritarianism: Reflections on the most important factors in the formation and continuation of migration processes in the Timurid era (912-772 AH)

نویسندگان [English]

  • Hamid Sadeghi 1
  • Mina Moeini 1
  • Fareydoon Allahyari 2
1 PhD student of Iranian History, Department of History, Faculty of Literature, Isfahan University, Iran
2 Professor of History Department, Faculty of Literature, University of Isfahan, Iran
چکیده [English]

The issue of immigration during the Timurid period was significantly linked to the two components of uneven urban development and tribal authoritarianism. As a result of these two approaches, two important consequences also occurred in the link between the city and immigration. First, the increasing prosperity of some urban centers in eastern Iran and the strengthening of their cultural-economic foundations by taking advantage of mandatory immigration policies that deprive other urban centers of retaining capacities and attractions. Led to the influence of tribal authoritarianism on immigration trends, which manifested themselves in phenomena such as growing tax pressures, a looting economy, forced and intermittent population movements to control unrest, and a kind of indifference to other urban centers. Showed the dispersion of power according to tribal criteria and so on. In this study, assuming that policies based on uneven urban development and tribal authoritarianism have a profound effect on the increase of migration processes, an attempt is made to investigate the role of these policies in upsetting the balance of cities, urban disorders. And show the social anxiety arising from the type of exercise of Illyrian power, their explanation, and their direct impact on immigration processes. The results of this study show that the phenomenon of migration in this period was mainly forced-command and from above, all of which were directly influenced by the nature of government and especially the two main trends in Timurid politics, namely uneven development and tribal authoritarianism.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Timurids
  • immigration
  • uneven city development
  • tribal authoritarianism
  1. ابن‌بطوطه. (1370). سفرنامه. ترجمه محمدعلی موحد. تهران: کارنامه.
  2. ابن‌عربشاه، شهاب­الدین. (2536). زندگانی شگفت‌آور تیمور. ترجمه محمدعلی نجاتی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
  3. اسفزاری، معین‌الدین. (1339). روضات الجنات فی اوصاف مدینه هرات. تصحیح سید کاظم امام. تهران: دانشگاه تهران.
  4. امیر اسمی، کامبیز؛ و همکاران. (1397). «بررسی تاریخی زمینه­های آبادانی شهر یزد در دوره تیموری». تاریخ‌نامه ایران بعد از اسلام. (شماره 18)، 127-153.
  5. پوپ، آرتور. (1365). معماری ایران. ترجمه کرامت‌الله افسر. تهران: پارس.
  6. تاریخ شاهی. (1355). به اهتمام محمد ابراهیم باستانی پاریزی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
  7. تاکستن؛ و همکاران. (1384). تیموریان. ترجمه یعقوب آژند، تهران: مولی.
  8. تتوی، قاضی احمد؛ و آصف خان قزوینی. (1382). تاریخ الفی. مصحح غلامرضا طباطبایی مجد. تهران: علمی و فرهنگی.
  9. جکسن، پیتر؛ و لورنس لاکهارت. (1390). تاریخ ایران کمبریج. ج6. ترجمه تیمور قادری، تهران: مهتاب.
  10. حافظ‌ابرو، عبدالله بن لطف‌الله. (1372). مجمع­التواریخ. تصحیح کمال حاج سید جوادی. بی‌جا: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  11. حافظ‌ابرو، عبدالله بن لطف‌الله. (1370). جغرافیای خراسان. تصحیح غلامرضا ورهرام. تهران: اطلاعات.
  12. حافظ‌ابرو، عبدالله بن لطف‌الله. (1380). زبده‌التواریخ. تصحیح کمال حاج سیدجوادی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  13. حسینی‌تربتی، ابوطالب. (1342). تزوکات تیموری. تهران: کتابفروشی اسدی.
  14. حموی، یاقوت. (1380). معجم البلدان. ترجمه علی­نقی منزوی. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
  15. خواندمیر، غیاث‌الدین. (1380). تاریخ حبیب السیر. تهران: خیام.
  16. ریپکا، یان. (1381). تاریخ ادبیات ایران از دوران باستان تا قاجاریه. ترجمه عیسی شهابی. تهران: علمی و فرهنگی.
  17. سیستانی، ملک شاه حسین. (1383). احیاء الملوک تاریخ سیستان تا عصر صفوی. تصحیح منوچهر ستوده. تهران: علمی و فرهنگی
  18. سمرقندی، دولتشاه. (1366). تذکره الشعرا. تصحیح مهدی رمضانی. تهران: خاور.
  19. صبوری، باقر. (1400). «بررسی علل و زمینه­های مهاجرت در دوره مغول». مطالعات تاریخی جهان اسلام. (شماره 17)، 30-54.
  20. شامی، نظام‌الدین. (2363). ظفرنامه تاریخ فتوحات امیر تیمور گورکانى‏. تصحیح پناهی سمنانی. تهران: بامداد.
  21. قزوینی، زکریا بن محمد. (1371). آثار البلاد و اخبار العباد. ترجمه محمد بن مراد. تصحیح سید محمد شاهمرادی. تهران: دانشگاه تهران.
  22. کلاویخو، روی گونزالز. (1374). سفرنامه کلاویخو. ترجمه مسعود رجب‌نیا. تهران: علمی و فرهنگی.
  23. کولئو، پائولو. (1384). تاریخ شهرسازی جهان اسلام. ترجمه سعید تیزقلم زنوزی. تهران: وزارت مسکن و شهرسازی.
  24. مرعشی، ظهیرالدین. (1345). تاریخ طبرستان و رویان و مازندران. تهران: موسسه مطبوعاتی شرق.
  25. مقصودی، مجتبی. (1378). «نظریه استعمار داخلی و توسعه ناموزون در تحلیل منازعات قومی». اطلاعات سیاسی- اقتصادی. (شماره 150-149)، 70-73.
  26. میرخواند، محمد بن خاوندشاه. (1380). روضه الصفا. تصحیح جمشید کیان­فر. تهران: اساطیر.
  27. نوایی، عبدالحسین. (1356). اسناد و مکاتبات تاریخی از تیمور تا شاه اسماعیل. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
  28. نخجوانی، محمد بن هندوشاه. (بی‌تا). دستور الکاتب فی تعیین المراتب. تصحیح عبدالکریم علی اوغلی علی‌زاده. مسکو: فرهنگستان علوم جمهوری شوروی آذربایجان.
  29. یزدی، شرف‌الدین علی. (1387). ظفرنامه. تصحیح سید سعید میر محمدصادق و عبدالحسین نوایى‏. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شوراى اسلامى‏.
  30. یوسف­جمالی؛ و همکاران. (1394). «طبقات، مناصب و ساختار شهری خراسان در عصر تیموری». پژوهش­های تاریخی ایران و اسلام. (شماره 16)، 183-203.
  31. Thackston, w. (2000). Album prefaces and other documents on the history of calligraphers and painters. Leiden: Brill.
  32. Hourany, A.H. (1970). "The Islamic city in the light of recent research". Islamic city. A.H. Hourany and S.M. Stern, penncylvania: A colloquium university of penncylvania Press.
  33. Pope, Arthur upham. (1969). Persian Architcture, London: Oxford University press.
  34. Nesipoghlo, Lru. From international timurid to ottoman. A chantury of taste in sixteenth century.
  35. Lapidus, Iram. (1969). Middle eastern cities. London: university of California Press.
  36. Subtelny, Maria E. (2007). Timurids in transition. Leiden: Brill.
  37. Stern, S.M. (1970). The Islamic city. A colloguium, Scotland and s. Mackay and co. ltd.
  38. Sureyya, Mehmed. (1996). Sicill-I, Ocmani c3. Istanbul.