مکانیابی پاسگاه‌های مرزی در مناطق مرزی شمال شرقی کشور با استفاده از مدل تلفیقی FAHP (مطالعه موردی: لطف‌آباد، نوخندان و باجگیران)

نوع مقاله : جغرافیای تاریخی خراسان بزرگ

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد ، مشهد، ایران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد ، گروه جغرافیا، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

3 دانشجوی دکتری فقه و حقوق اسالمی، دانشکده الهیات، دانشگاه آزاد اسالمی، بابل، ایران

چکیده

مکان‌یابی مناسب پاسگاه­های نظامی ازجمله مسائل مهم در آمایش‌های دفاعی می­ باشد که می­ تواند موجب افزایش کارایی و اثربخشی این مراکز در مواقع بحران و تهدیدات نظامی گردد. شناخت محیط پیرامون در مناطق مرزی می­ تواند به برنامه‌ریزی‌ها و استقرار پاسگاه­ ها در مناطق مرزی کمک شایانی کند. بنابراین پژوهش حاضر به ارزیابی نقش عوامل جغرافیایی (انسانی و طبیعی) با تأکید بر عوامل طبیعی بر مکان‌یابی پاسگاه­ها در مناطق مرزی لطف‌آباد، نوخندان و باجگیران می­ پردازد و بدین منظور برای دستیابی به هدف پژوهش با توجه به مطالعه مقالات و اسناد پیشینیان و با تأیید نظر کارشناسان ذی‌ربط در زمینه علوم جغرافیایی و نظامی از داده­ های مختلفی همانند، توپوگرافی، زمین­شناسی، خاک­شناسی، ژئومورفولوژی، سیل­ خیزی، فاصله از راه، فاصله از مرز، فاصله از گسل و تصاویر ماهواره­ای ASTER به‌منظور تهیه نقشه­ های شیب و جهت شیب، استفاده شده است و از داده­ های اقلیمی همچون یخبندان، باد و باران به جهت عدم دسترسی اطلاعاتی جامع در این خصوص از محدودۀ مطالعاتی صرف‌نظر گردید. در ادامه به‌منظور شناسایی مناطق مناسب در راستای استقرار پاسگاه­ ها در طول نوار مرزی ایران و ترکمنستان نقشه­ ها و لایه­ های اطلاعاتی مربوط به ۱۱ معیار جغرافیایی فوق با استفاده از مدل FAHP در رویکردی تلفیقی با سیستم اطلاعات جغرافیایی مورد ارزیابی قرار گرفت و درنهایت با استفاده از مدل روی‌هم‌گذاری فازی و AHP نقشه نهایی مکان­های استقرار بهینه پاسگاه­ های مرزی بخشی از محدودۀ مطالعاتی خراسان رضوی که با توجه به تقسیمات سیاسی شامل لطف‌آباد، نوخندان، باجگیران تعیین گردید. نتایج حاصل نشان داد که مکان­های مناسب استقرار شمال (نوخندان) و غرب (باجگیران) می‌باشند و به‌طورکلی هرچه از غرب به شرق و از شمال به جنوب پیش می­ رویم، امکان یافتن مکان‌های مناسب جهت استقرار پاسگاه­ های مرزی کمتر می ­شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Location, military checkpoints, border, Iran, Turkmenistan

نویسندگان [English]

  • Mahbobeh Nikbakht 1
  • Zynab Daznerdi 2
  • Hadi Ismailzadeh 3
1 M.Sc. Graduate, Department of Geography, Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
2 M.Sc. Graduate, Department of Geography, Faculty of Geography and Environmental Sciences, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran
3 PhD Student in Islamic Jurisprudence and Law, Faculty of Theology, Islamic Azad University, Babol, Iran
چکیده [English]

Proper location of military checkpoints is one of the important issues in defense planning, which can increase the efficiency and effectiveness of these centers in times of crisis and military threats. Knowing the surroundings in the border areas can help in planning and establishing checkpoints in the border areas. Therefore, this study evaluates the role of geographical factors (human and natural) with emphasis on natural factors on the location of checkpoints in the border areas of Lotfabad, Nokhandan and extortionists; In order to achieve the purpose of the research, according to the study of articles and documents of the predecessors and with the approval of relevant experts in the field of geographical and military sciences from various data such as topography, geology, soil science, geomorphology, flood Rise, distance, distance from the border, distance from the fault and ASTER satellite images have been used to prepare slope and slope direction maps and climatic data such as glaciation, wind and rain due to lack of access to information. Comprehensive studies were omitted in this regard. In order to identify suitable areas for the establishment of checkpoints along the border between Iran and Turkmenistan, maps and information layers related to the above 11 geographical criteria were evaluated using the FAHP model in an integrated approach with the geographic information system. . Finally, using the fuzzy overlap model and AHP, the final map of the optimal location of border checkpoints was determined as part of the study area of ​​Khorasan Razavi, which was determined according to political divisions including Lotfabad, Nokhandan, and Bajgiran. The results showed that the appropriate locations are north (Nokhandan) and west (tax collectors). In general, as we move from west to east and from north to south, it is possible to find suitable locations for border checkpoints. It becomes less.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Location
  • Border checkpoints
  • Military checkpoints
  • Border
  • Iran
  • .Turkmenistan
اکبری، الهه؛ و همکاران. (1391). «نقش و کارکرد عوارض ژئومورفولوژی در مسائل امنیتی و دفاعی کشور». همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت: چالش­ها و رهیافت‌ها. سیستان و بلوچستان.
اصغری مقدم، محمدرضا. (1378). جغرافیای طبیعی شهر ( ژئومورفولوژی). تهران: مسعی.
افشانی، بهمن؛ و حمیدرضا حاتمی. (1390). «بررسی نقش مکان‌یابی پاسگاه­های مرزی بر امنیت مرزهای منطقه مهران». علوم و فنون مرز. (شماره ۳)، ۱۵-۱.
بهرام­آبادی، بهروز؛ و مجتبی یمانی. (1390). «بررسی شاخص­های ژئومورفولوژیکی مناطق خشک و تأثیر آن در مکان‌یابی منطقه دفاع عامل و غیرعامل یگان­های نظامی». مدیریت نظام. (شماره ۴۴)، 68-47.
حاج یوسفی، امیرمحمد. (۱۳۸۳). «تهدیدات امنیتی منطقه­ای ایران پس از جنگ سرد». سیاسی خارجی. (شماره ۳)، ۶۵۰-۶۱۱.
جامی، احسان؛ و امین مقصودلو. (1394). «ارزیابی احتمالی پیشینه شتاب لرزه­ای پاسگاه­های مرزی شهرستان مریوان». دانش انتظامی کردستان. (شماره ۲۶)، ۳۹-۲۹.
جعفرزاده، جعفر؛ و همکاران. (1396). «مکان‌یابی پادگان نظامی در شهر اردبیل با رویکرد پدافند غیرعامل) با استفاده از تلفیق سنجش از دور، GIS و روش­های تصمیم­گیری چندمعیاره». پژوهش و برنامهریزی شهری. (شماره ۳۲)، ۵۲-۴۱.
حنفی، علی؛ و میرنجف موسوی. (1392). «مکان‌یابی مراکز حساس و مهم نظامی در مناطق مرزی ایران و ترکیه با توجه به شاخص­های هیدروژئومورفوکلیمایی با رویکرد پدافند غیرعامل». مدیریت نظامی. (شماره ۵۱)، ۷۲-۴۵.
خلیلی، محسن. (۱۳۸۹). «مفهوم قلمرو در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران: مرز جغرافیایی/ بیمرزی عقیدتی». راهبرد. (شماره ۵۸)، 45-7.
رضایی‌عارفی، محسن. (۱۳۸۷). «نقش پدیده‌های ژئومورفولوژیکی در مسائل دفاعی و امنیتی نواحی مرزی جنوب شرق کشور». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. سبزوار: حکیم سبزواری.
روشن، علی‌اصغر؛  و حسن سعادتی جعفرآبادی. (1391). «بررسی نقش و کارکرد کنترل مرز استان خراسان رضوی با افغانستان و تأثیر آن بر امنیت استان». ژئوپلیتیک. (شماره ۲۷)، ۱۸۱-۱۵۴.
زرقانی، سید هادی. (1386). مقدمه­ای بر شناخت مرزهای بین‌المللی با تأکید بر کارکرد امنیتی-انتظامی مرزها. تهران: نیروی انتظامی.
زنگنه اسدی، محمدعلی؛ و همکاران. (1398). «کاربرد مطالعات ژئومورفولوژی در تدوین راهبردهای نظامی، دفاعی و امنیتی». علوم و فنون نظامی. (شماره ۴۹)، ۷۵-۴۹.
سرور، رحیم؛ و ایرج یحیی‌پور. (1393). «مکان‌یابی بهینه پارکینگ طبقاتی بر اساس مدل تحلیل سلسله مراتبی و منطق بولین (مطالعه موردی؛ منطقه 15 شهرداری تهران)». اطلاعات جغرافیایی (سپهر). (شماره ۱)، ۸۸-۸۰.
سعیدی، علی؛ و همکاران. (1392). «مکان‌گزینی پادگان نظامی با رویکرد پدافند غیرعامل با استفاده از تلفیق GIS و MCDA (موردمطالعه: شهرستان تربت‌جام)». سیاست دفاعی. (شماره ۸۴)، ۲۱۶-۱۹۳.
شمس‌الدینی­، علی؛ و کیومرث دهقانی. (1393). «مکان‌یابی بهینه روستاهای کانونی با استفاده از مدل تصمیم­گیری تاپسیس (مطالعه موردی: بخش دشمن زیاری-شهرستان ممسنی)». راهبردهای توسعه روستایی. (شماره ۳)، ۷۹-۶۳.
صنایعی، ابراهیم. (۱۳۸۴). اصول و مبانی مرزبانی. تهران: دانشگاه علوم انتظامی، جام جم.
صفاری، امیر؛ و آرش اخدر. (۱۳۹۱). «مقایسه مدل نسبت فراوانی و توابع عضویت فازی در پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش (مطالعه موردی: جاده ارتباطی مریوان –سنندج). جغرافیا و مخاطرات محیطی. (شماره ۴)، ۹۶-۷۹.
عطایی، محمد. (1389). تصمیم‌گیری چند معیاره. شاهرود: دانشگاه صنعتی.
عندلیب، علیرضا. (1380). نظریه پایه و اصول آمایش مناطق مرزی جمهوری اسلامی ایران. تهران: دانشکده فرماندهی و ستاد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
کریمی، مرتضی؛ و علی‌اکبر وفایی. (1392). «امنیت سازی با توسعه پایدار در مناطق مرزی (منطقه موردی؛ شهر مریوان)». پژوهش و برنامه­ریزی شهری. (شماره ۱۵)، ۱۱۲-۹۵.
کریمی کردآبادی، مرتضی؛ یاسر خلیلی. (1393). «تحلیل ملاحظات ژئومورفولوژیکی در مکان‌یابی مراکز نظامی (مطالعه موردی: جنوب استان ایلام)». آمایش سرزمین. (شماره ۱)، ۱۲۸-۱۱۳.
مجرد کاهانی، مسعود؛ و همکاران. (1393). «اولویت‌بندی مکان­های پیشنهادی پاسگاه­های اضطراری برای ارائه خدمات شهری پس از وقوع زلزله با استفاده از AHP (مطالعه موردی؛ شهر کرمان)». دانش انتظامی. (شماره ۸)، ۹۴-۷۴.
محمدی یگانه، بهروز؛ و همکاران. (1391). «ارزیابی اثرات اقتصادی بازارچه مرزی مهران بر توسعه نواحی روستایی (مطالعه موردی: دهستان محسن­زاده)». تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. (شماره ۱)، ۹۶-۷۹.
مؤمنی، مصطفی. (1381). «جایگاه دفاع نظامی و غیرنظامی در آمایش سرزمین». مجموعه مقالات آمایش و دفاع سرزمینی. تهران: دانشگاه امام حسین(ع).
میکانیکی، جواد کاووسی؛ و همکاران. (1391). «مکان‌یابی بهینه مراکز نظامی و انتظامی با استفاده از مدل تحلیل سلسله مراتبی در سامانه اطلاعات جغرافیایی (نمونه موردی: شهر بیرجند)». دانش انتظامی خراسان جنوبی. (شماره ۳)، ۱۳۰-۱۱۳.
نگارش، حسین. (1378). «کاربرد ژئومورفولوژی درمکان گزینی شهرها و پیامدهای آن». جغرافیا و توسعه. (شماره ۱)، ۱۵۰-۱۳۳.
نیکبخت، محبوبه. (۱۳۹۶). «نقش پدیده‌های ژئومورفولوژیکی در برقراری امنیت و دفاع از مرزهای شمال شرق (مطالعه موردی: لطف‌آباد، یاقول، نوخندان، باجگیران)». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. مشهد: دانشگاه فردوسی.
نیکزاد، اسحاق. (1393). «شناسایی و تبیین تهدیدهای امنیتی نوار مرز با استفاده از تحلیل­های مکانی جی‌آی‌اس». مطالعات حفاظت و امنیت انتظامی. (شماره 30)، ۱۰۳-۷۳.
Banai-Kashani, R. (1989). "A new method for site suitability analysis: an analytical hierarchy process". Environmental Management. (vol 13), 693-785.
Yalcin, Aog. (2008). "gis-basedlandslidesucptiblity mapping using analyticalierach process and bivariate statistics in ardesen (turkey); Camparisons of results and confirmations". Catena. (vol 72), 1-12.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 01 خرداد 1401
  • تاریخ دریافت: 11 شهریور 1400
  • تاریخ پذیرش: 16 خرداد 1401
  • تاریخ اولین انتشار: 16 خرداد 1401