مطالعه شش سفالینۀ لعاب ‌پاشیدۀ خراسان مربوط به سده‌های اول تا چهارم هجری در تطبیق با اندیشه‌های اکسپرسیونیسم انتزاعی (با تأکید بر نقاشی کنشی)

نوع مقاله : تاریخ هنر خراسان بزرگ

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکده پژوهش های هنر عالی و کارآفرینی، دانشگاه هنر اصفهان، ایران

2 استادیار گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکده پژوهش های عالی هنر و کارآفرینی، دانشگاه هنر اصفهان، ایران

چکیده

ریشۀ بسیاری از جریانات هنر مدرن را می‌توان در هنرهای سنتی شرق جستجو کرد. تأثیر نقاشی چینی و ژاپنی بر بیشتر این جریانات به‌ویژه اکسپرسیونیسم انتزاعی غیرقابل‌انکار می‌باشد. از طرفی در روند سفالگریِ دوران اسلامی ایران نیز، تأثیرپذیری از هنر چین امری اثبات‌شده است. در پژوهش حاضر، سفالینه ­های لعاب ‌پاشیدۀ  قرون اولیۀ اسلامی ایران، به روش نمونه‌گیری غیراحتمالیِ وضعی انتخاب ‌شده‌ و ­با اندیشه‌های اکسپرسیونیسم انتزاعی و نقاشی کنشی تطبیق داده شده است. هدف اصلی، شناخت ویژگی‌های زیبایی‌شناختی هنر ایرانی در تطبیق با اندیشه‌های هنر جدید می‌باشد. این پژوهش به روش توصیفی-‌تحلیلی با رویکرد تطبیقی انجام شده و به این سؤالات پاسخ می‌گوید که وجوه مشترک سفالینه‌های لعاب‌پاشیدۀ منتخب با شاخص‌های اکسپرسیونیسم انتزاعی و نقاشی کنشی کدام‌اند، علل تشابهشان چیست و میزان آن چقدر می‌باشد؟ نتایج نشان می ­دهد میزان تطبیق این دو، قابل‌توجه و بین 60 تا 72 درصد می‌باشد. بیشترین شباهت آن­ها در شاخص‌های­ «تبدیل‌شدن سطح کار به یک رویداد هنری نه محلی برای ارائۀ عناصر تجسمی»، «وجود کنترل کلی بر فرآیند تصادفیِ رنگ‌گذاری و کاملاً تصادفی نبودن اثر نهایی» و «نداشتن روایت مشخص» می‌باشد. اگرچه از زمان خلق این سفالینه‌ها تا پیدایش آن سبکِ مدرن حدود 1100 سال اختلاف‌زمانی وجود دارد، علل اصلی تشابه میان این سفالینه‌های منتخب با اندیشه‌های اکسپرسیونیسم انتزاعی و نقاشی کنشی، استفاده هنرمندان هر دو عصر از منابع الهام مشترک (آثار هنری چین)، دارا بودن شرایط اجتماعی و سیاسی مشابه (یأس و ناامنی ناشی از جنگ) و مبانی زیبایی‌شناسی مشابه (تمایل به انتزاع) می‌باشد.

عنوان مقاله [English]

A Comparative Study of 6 Selected Splash Glaze Pottery Works of Khurasan from 8th to 11th Century AD with Ideas of Abstract Expressionism (with an Emphasis on Action Painting)

چکیده [English]

In this study, the "splashed glaze" pottery of the early Islamic period of Iran was selected by the purposive sampling method and was compared with the ideas of abstract expressionism and action painting. The main goal is to recognize the aesthetic features of Iranian art in comparison with the ideas of the new art. This paper utilizes the descriptive-analytical method with the comparative approach and answers these questions: 1) what are the common features of selected "splashed glaze potteries" associated with "abstract expressionistic and action painting's ideas"? 2) What are the causes of their similarity and to what extent? The results demonstrate that they are matched significantly, namely between 60% and 72%. Their most similarities are in the indicators of "transformation of work surface into an artistic event, not a place to represent visual elements", "the existence of a general control over the random process of coloring, and not a complete randomization of the final effect," and "lack of specific narrative". The writers believe that although there are about 1100 years between the time of creation of these potteries and the emergence of abstract expressionism, the main reasons of the similarity between these selected potteries with the ideas of abstract expressionism and action painting are the shared inspiration by artists of both eras (Chinese works of art), similar social and political conditions (despair and insecurity due to war) and identical aesthetic principles (tendency to abstraction).

Keywords: Splashed Glaze Pottery, Nishapur, Khurasan, Abstract Expressionism, Action Painting.