آینده پژوهی پیامدهای آمایشی و امنیتی ناشی از تحولات جمعیت و مهاجرت در شهرهای استان های خراسان رضوی، شمالی و جنوبی

نوع مقاله : تاریخ شهرسازی خراسان بزرگ

نویسندگان

1 دکترا گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری،دانشکده آماد، دانشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی، تهران، ایران

2 دکترا گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

با­­­ توجه به اینکه امروزه تحولات قابل‌توجهی در حوزة شهرنشینی، خصوصاً آمایش و امنیت آن در جریان است، آینده­پژوهی و برخورداری از یک آرمان برای آینده در اتخاذ سیاست­ها، راهبردها می­تواند مفید باشد و درنهایت، احتمال وقوع آینده مطلوب را بیشتر نماید. هدف این پژوهش آینده­پژوهی پیامدهای آمایشی و امنیتی ناشی از مهاجرت به شهرهای استان‌های خراسان شمالی، رضوی و جنوبی است. پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی-تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات نیز به‌صورت اسنادی و میدانی و در راستای آینده­پژوهی، تحولات مهاجرت از روش آینده­پژوهی تحلیل روند استفاده شده است. از این­رو، ابتدا عوامل مؤثر بر آمایش و امنیت شهری در این استان‌ها شناسایی و سپس سناریوسازی شد. نتایج پژوهش نشان می­دهد که وضعیت صفحه پراکندگی متغیرهای تأثیرگذار بر آمایش و امنیت شهری در استان‌های خراسان رضوی، شمالی و جنوبی از ناپایداری بسیار شدید سیستم برخوردار است. همچنین 32 عامل کلیدی و 7 عامل پیشران مؤثر بر آمایش و امنیت شهری در استان‌های خراسان طبق نظر صاحب­نظران و امتیازبندی در نرم‌افزار میک مک [1]مطرح می­باشد. با استفاده از نرم­افزار سناریوویزارد تعداد 3 سناریو قوی یا محتمل، 8 سناریو با سازگاری بالا و 187 سناریوی ضعیف استخراج شد. از مجموع سناریوهای 3 و 8 گانه، تنها 3 سناریو که قوی­تر از سایر سناریوها هستند، وضعیت آمایش و امنیت شهری را در مهر و موم‌های آتی مطلوب نشان می­دهند.  

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Future research on the preparation and security consequences of migration to cities in the provinces of Khorasan Razavi, North and South

چکیده [English]

Abstract
Given that there are significant developments in the field of urbanization today, especially its preparation and security, therefore, future research and having a vision for the future in policy making can be useful strategies and ultimately increase the likelihood of a desirable future. The purpose of this study is to investigate the future security and safety consequences of population and migration to cities of North, Razavi and South Khorasan provinces. The research is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in nature. The method of data collection is also documentary and field. The trend analysis of foresight has been used for future research on migration developments. In this regard, at first the factors affecting urban planning and security in these provinces were identified and then scenario building was done. The results show that the distribution of variables affecting urban planning and security in Khorasan Razavi, North and South Khorasan provinces is highly unstable. Also 32 key factors and 7 factors affecting urban planning and security in Khorasan provinces are considered by experts and ratings in micmac software. Using Scenario Wizard software, 3 robust or probable scenarios, 8 high compatibility scenarios and 187 weak scenarios were extracted. Of the 3 and 8 scenarios, only the three scenarios that are more powerful than the other scenarios show the state of preparedness and urban security in the coming years.

کلیدواژه‌ها [English]

  • futures
  • Preparedness and Security
  • Khorasan Provinces
  • Population and migration to cities
  1. آسایش، حسین. (1389). اصول و روش­های برنامه­ ریزی ناحیه ­ای.  تهران: دانشگاه پیام نور.
  2. امانی، مهدی. (1380). جمعیت‌شناسی عمومی. تهران: سمت.
  3. اسکندری نوده؛ و مژگان خوشدلان. (1391). «تحلیل فضایی پراکندگی جمعیت و توزیع خدمات در شهر بندر انزلی بر اساس مدل تاپسیس». جغرافیا و پایداری محیط. (شماره 3)، 44-25.
  4. ایراندوست، کیومرث؛ و همکاران. (1393). «تحلیل دگرگونی الگوی مهاجرت داخلی کشور با تأکید بر مهاجرت­های شهری». مطالعات شهری. (شماره 6)، 118-105.
  5. پارسای، رضا. (1393). «مهاجرت از روستا به شهر و پیامدهای انتظامی-امنیتی ناشی از آن در کشور». دانش انتظامی خراسان رضوی. (شماره 10)، 52-33.
  6. حافظ نیا، محمدرضا. (1385). اصول و مفاهیم ژئوپلتیک. مشهد: پاپلی.
  7. خوش­فر، غلامرضا؛ و همکاران. (1392). «مطالعۀ جریان‌های مهاجرتی و عوامل مؤثر بر آن در استان مازندران». مطالعات توسعۀ اجتماعی-فرهنگی. (شماره­ 4)، 176-174.
  8. زنجانی، حبیب‌الله. (1380). مهاجرت. تهران: سمت.
  9. زکی، محمدعلی. (1391). «اثر مهاجرت بر ساخت اجتماعی اقتصادی جوامع شهری (مطالعه موردی: مقایسه شاهین‌شهر با خمینی‌شهر)». مطالعات شهری. (شماره 2)، 112-83.
  10. زرقانی، سید هادی؛ و همکاران. (1395). «بررسی و تحلیل الگوی مهاجرت در استان خراسان رضوی». مطالعات فرهنگی-اجتماعی خراسان. (شماره 2)، 106-77.
  11. زرقانی، سید هادی؛ و سیده زهرا موسوی. (1391). «مهاجرت­های بین­ المللی و امنیت ملی». مطالعات راهبردی. (شماره 59)، 26-7.
  12. سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. (1398). نقشه ­های استانی. امور نقشه.
  13. سازمان برنامه و بودجه کشور، مرکز اسناد و مدارک. (1396). سازمان مدیریت و برنامه­ ریزی استان خراسان رضوی: گزارش اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی استان خراسان رضوی سال 1395». تهران: دیزش.
  14. سازمان برنامه و بودجه کشور، مرکز اسناد و مدارک. (1396). سازمان مدیریت و برنامه ­ریزی استان خراسان شمالی: گزارش اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی استان خراسان شمالی سال 1395. سازمان مدیریت و برنامه ­ریزی خراسان شمالی.
  15. سازمان برنامه و بودجه کشور، مرکز اسناد و مدارک. (1396). سازمان مدیریت و برنامه ­ریزی استان خراسان جنوبی: گزارش اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی استان خراسان جنوبی سال 1395. سازمان مدیریت و برنامه ­ریزی خراسان جنوبی.
  16. شاه­حیدر، عبدالکریم؛ و محمدجعفر سلیقه. (1395). «تأثیر رابطه مهاجرت بر پدیده­های مجرمانه». اولین همایش ملی یافته­های نوین در علوم انسانی و امنیت اجتماعی. کرج: دانشگاه آل طه، پژوهشکده مطالعات حقوقی ایران و جهان.
  17. صفاری­راد، علی. (1394). «تحلیلی بر نقش امنیت در فضاهای شهری با رویکرد توسعه گردشگری شهری، مطالعه موردی شهر تالش». همایش ملی تالش شناسی. رضوان شهر: دانشکده فنی کاسپین.
  18. صالحی‌امیری، سید رضا؛ و همکاران. (1389). «شاخص­های تحلیل امنیت در فضاهای شهری». سومین کنفرانس برنامه‌ریزی و مدیریت شهری. تالش: دانشگاه آزاد تالش.
  19. صفائی ­پور، مسعود؛ و همکاران. (1390). «تحلیل و بررسی نقش مهاجرت در توسعه کالبدی-فضایی شهر یاسوج (طی مهر و موم‌های 85-1345)». نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی. (شماره  4)، 158-145.
  20. عسگری، پیمانه؛ و همکاران. (1397)، «آینده ­پژوهی سرمایه فرهنگی در خانواده ایرانی به روش مدل­ سازی». آینده­ پژوهی مدیریت. (شماره 112)، 119-103.
  21. عباسی، علی‌اصغر؛ و همکاران. (1393). «تحلیل تأثیر روند در آینده ­پژوهی». سومین همایش ملی آینده‌پژوهی. تهران: دانشگاه تهران.
  22. کارگر، محمدرضا؛ و خلیل کلانتری. (1391). برنامه‌ریزی فضایی و آمایش سرزمین. تهران: فرهنگ و صبا.
  23. مرکز آمار ایران. (1385). جمعیت و خانوار کشور به تفکیک استان و شهرستان.
  24. مرکز آمار ایران. (1390). جمعیت و خانوار کشور به تفکیک استان و شهرستان.
  25. مرکز آمار ایران. (1395). جمعیت و خانوار کشور به تفکیک استان و شهرستان.
  26. مرکز آمار ایران. (1398). مهاجران وارد شده در طی 5 سال اخیر به استان­های خراسان رضوی، شمالی و جنوبی بر حسب جنس، سن و محل اقامت قبلی و فعلی (بر اساس آخرین جابجایی).
  27. محمودی، محمدجواد؛ و همکاران. (1389). «تحلیل سیستمی جایگاه منطقه خراسان در نظام مهاجرتی ایران طی دوره 1385-1355». جمعیت. (شماره 73)، 62-45.
  28. Amer, M., Daim, T. U., & Jette, A. (2013). “A review of scenario planning”. Futures. (vol 46), 25-40.
  29. Asadul, I. (2003). Labor Market Effects of Immigration: Evidence from Canada. A Thesis Submitted to the College of Graduate Studies and Research in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree of Masters of Arts in the Department of Economics. Canada: University of Saskatchewan.
  30. Bell, W. (2003). Foundations of futures Studies: History, Purposes, and Knowledge vol 1. New Brunswick. NJ: Transaction Publishers.
  31. Cheng, M. N. (2016). “A scenario-based roadmapping method for strategic planning and forecasting: A case study in testing”. spection and certification company, Technological forecasting and Social change. (vol 111), 44-32.
  32. Gross, D. (2004). “Impact of Immigrant Workers on a Regional Labour Market in Fanland”. Applied Economics Letters. (vol 11), 405–408.
  33. Kosow, H.; R. Gabner. (2008). “Methods of future and scenario analysis: overview, assessment, and selection criteria”. The Australian Sociology Association. (vol 41), 7-27.
  34. Prema. A. (2009). “A Socio-cultural perspective on Migration and Development”. Middle Eastern Migration from Kerala India. (vol 13), 189-218.
  35. Torres, H.G. (2002). Population and the Environment: a view from Brazilian Metropolitan Areal. Vol 2. Brazilia: Academic Press.