بازخوانی تحولات خرد شهری از منظر نظریه رژیم ها مورد مطالعه: محله ایثار مشهد

نوع مقاله : تاریخ شهرسازی خراسان بزرگ

نویسندگان

1 استادیار گروه برنامه‌ریزی شهری و روستایی، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری ، سبزوار، ایران

2 دکترا جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

  یکی از مهم‌ترین ابزارهای تحلیل سیاست‌های شهری، نظریه رژیم‌های شهری است که بر اساس ماهیت ائتلاف حاکم، ساختار مناسبات میان کنشگران و منابع آن‌ها، به سهم و نقش بخش خصوصی، عمومی و دولت در قالب مفاهیم ائتلاف رشد، رژیم شهری و ماشین رشد شهری می‌پردازد. محله ایثار به‌عنوان یک الگوی مشارکتی، طی دهه گذشته توانسته است با استراتژی توسعه ویژه، از زوال خارج‌ و ارتقاء قابل‌توجهی را تجربه نماید. بر همین مبنا پرسش اساسی این است که ائتلاف گروه‌های با منافع مختلف در محله ایثار، چرا، چگونه و بر اساس چه مدلی شکل گرفته است؟ پژوهش حاضر به نقش و ترکیب گروه‌های ذینفع در ارتقاء محلات رو به زوال شهری با تکیه‌بر مدل‌های رژیم‌ و ماشین رشد شهری پرداخته است. این تحقیق برحسب نوع، توصیفی- تحلیلی و از نظر روش علی پس از وقوع می‌باشد. داده‌های پیمایش میدانی به کمک نرم‌افزارهای، SPSS، Excel و Arc GIS پردازش شده است. از مدل رگرسیون فضایی در شناسایی عوامل و تکنیک تحلیل عاملی جهت استخراج ساختارهای پنهان داده‌ها، سهم هر مؤلفه در عامل‌ها و نام‌گذاری عاملین استفاده شده است. سرانجام با بررسی نقش بازیگران مختلف ائتلاف، نوع رژیم محله شناسایی گردید. مطابق بررسی‌ها فرایند ارتقاء محله از دهه 80 شمسی، بر اساس مدل ماشین رشد شهری و با تکیه‌بر کارآفرینی نخبگان تولیدی-تجاری بوده است. در این راستا، بررسی ضریب اشتراکی تحلیل عاملی نشان می‌دهد سال تأسیس (0.561)، نوع تصرف ملک (0.396) و داشتن کارگاه تولیدی (0.311) تأثیرگذارترین عوامل بوده‌اند. شهرداری نیز با کنترل صدور مجوزهای تجاری به‌عنوان یکی از بازیگران رژیم شهری نقش ایفا نموده است. نقش‌آفرینی نخبگان اقتصادی بخش خصوصی در کنار مدیران شهری و حکومت، موضوعی است که این پژوهش به آن پرداخته و استراتژی توسعه محله ایثار را قابل الگوبرداری در سایر محلات نابسامان می‌داند. 

عنوان مقاله [English]

Re-reading micro-urban developments from the perspective of the theory of regimes (Case study of Isar neighborhood of Mashhad)

چکیده [English]

Abstract
One of the most important tools for urban policy analysis is the theory of urban regimes, which, based on the nature of the ruling coalition, the structure of relations between actors and their resources, deals with the role of the private & public sectors and government in the concepts of growth coalition, urban regime and urban growth machine .Isar neighborhood as a participatory model, during the last decade has been able to experience a significant development, external from decline and significant improvement with a special development strategy. Accordingly, the fundamental question is why, how and on what model the coalition of groups with different interests in the Isar neighborhood was formed? The present study deals with the role and composition of stakeholders in upgrading declining urban neighborhoods by relying on the regime and urban growth machine models. This research is descriptive-analytical in terms of type and causal after occurrence in terms of method. Field surveying data is processed with SPSS, Excel and Arc GIS softwares. Spatial regression model has been used in identifying factors and factor analysis techniques has been used to extract hidden data structures, the contribution of each component in factors and naming factors. Finally, by examining the role of different coalition actors, the type of neighborhood regime was identified. According to studies, the process of upgrading the neighborhood since the 2000s has been based on the model of urban growth machine and relying on the entrepreneurship of production-commercial elites. In this regard, the study of the coefficient of factor analysis shows that the year of establishment (0.561), the type of property occupation (0.396) and having a production workshop (0.311) were the most influential factors. The municipality has also played a role as one of the actors in the urban regime by controlling the issuance of commercial licenses. The role of private sector economic elites, along with city managers and the government, is the subject of this study and the development strategy of Isar neighborhood can be modeled on other unsettled neighborhoods.