بررسی تصویرشناسانه مشهد در سفرنامۀ از خراسان تا بختیاری اثر هانری‌رنه دالمانی

نوع مقاله : جغرافیای تاریخی خراسان بزرگ

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان فرانسه، دانشگاه فردوسی مشهد

2 کارشناس زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

ادبیات تطبیقی، دانشی است که به مطالعۀ تاریخ روابط ادبی بین‌الملل می‌پردازد و قادر است دو کشور را به‌واسطۀ نوعی روانکاوی ملی به یکدیگر نزدیک کند. در این بین، سفرنامه­ها یکی از مهم‌ترین منابع جامعه‌شناسی و عناصر جهان‌گرایی ادبی هستند که با مطالعۀ تطبیقی و دقیق آن‌ها می‌توان به تصویری کلان از شرایط و اوضاع حاکم بر آن‌زمانِ جامعۀ «خود» و «دیگری» دست‌یافت. از میان سیاحان غربی که از دیرباز، ایران را مقصد سیر و سیاحت خویش قرار دادند، هانری‌رنه دالمانی جزو اندک سیاحان فرانسوی است که در قرن بیستم میلادی به خراسان عزیمت می‌کند و به بازنمایی تصاویری کلان از مشهد و ساکنانش در سفرنامه‌اش تحت عنوان از خراسان تا بختیاری می‌پردازد. این پژوهش با تکیه‌بر رهیافت «تصویرشناسی» صورت گرفته است که به‌عنوان شاخه‌ای از ادبیات تطبیقی، به‌طور ویژه تصویر کشورها و شخصیت‌های بیگانه در آثار یک نویسنده یا یک دوره و مکتب، در بستر آن مورد مطالعه و بررسی قرار می‌گیرند و به ‌روش توصیفی-تحلیلی، بر آن است تا به این پرسش‌ها پاسخ دهد که هانری‌رنه دالمانی در روایت خود چه تصاویری از مشهد را برای خواننده بازنمایی کرده و ذهنیت سیاح چه تأثیری در نحوۀ انتقال آن‌ها داشته است؟ نتایج نشان می‌دهند که روایات سیاح، تصویرسازِ موضوعاتی نظیر شرایط آب‌وهوا و شهرسازی، معماری اماکن، چاپارخانه‌ها، حمل‌ونقل، صنعت، اقتصاد، امنیت، سیاست، باورها، فرهنگ، آداب ‌‌و ‌رسوم مردم است که با دیدگاهی مثبت، منفی و خنثی، این ‌تقابل میان «خودِ اروپایی» و «دیگریِ شرقی» را هویدا می‌سازد.

عنوان مقاله [English]

A imagological study of Mashhad in Henry Rene D’ALLEMAGNE’s travelogue entitled from Khorasan to Bakhtiari

چکیده [English]

Comparative literature is a science that deals with the history of international literary relations and is able to bring the two countries closer through some sort of national psychoanalysis. In the meantime, travelogues are one of the most important sociology references and components of literary universalism through which we can gain a clear image of the conditions that existed in communities of “the Self” and “the Other”. Among the western travelers who have traveled to Iran so far, Henry René D’ALLMAGNE is one of the few French travelers who visited Khorasan province of Iran in the 20th century and presented a macro imagological research from Mashhad and its inhabitants in his travelogue entitled from Khorasan to Bakhtiari. This research as a branch of comparative literature survey examines the image of foreign countries and personalities, in particular, by an imagology approach of an author’s works, or an era or school in its context. It intends to answer the two questions by analytical-descriptive method as follows: what images of Mashhad has Henry René D’ALLEMAGNE represented for the readers? and what effect has the traveler conception had on its transferring mode? The results of this research showed that the narratives of this tourist are related to the topics of weather conditions, urban planning, architecture of places, post office, transportation conditions, industry, economy, security, politics, beliefs, culture, customs, and people's habits and the tourist intends to illustrate (positively, negatively, and neutrally) the contrast between 'European self' and 'Eastern Other'.
Keywords: Comparative Literature, Itinerary, Henry René D’ALLEMAGNE, Mashhad, Imagology, The self and the other