دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) پژوهشنامه خراسان بزرگ 2251-6131 16 61 2026 03 16 Analyzing the passive and accelerating factors of the stone printing house of Astan Quds Razavi (1344-1294 AH) واکاوی عوامل انفعالی و تسریعی فعالیتِ چاپخانۀ سنگی آستان قدس رضوی در دورۀ قاجار 213545 10.22034/jgk.2025.481359.1221 FA مصطفی لعل شاطری استادیار، گروه باستان‌شناسی و تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه دولتی نیشابور، ایران 0000-0003-0236-8274 Journal Article 2024 10 07 With the arrival of the lithography industry in Iran during the Qajar period, numerous printing houses were established in different cities. The first and most active stone printing house of Mashhad started operating in Astan Quds Razavi complex in 1294 AH. This printing house published 28 books in fifty years and finally in 1344 AD due to various factors, its activity ended. The purpose of the current research is to answer the question based on the descriptive-analytical method, what passive and accelerating factors have been effective on the activity process of Astan Quds Razavi stone printing house? The findings based on the comparative approach and the analysis of the points mentioned in the books left from this printing house indicate that passive factors include the attitude and successive changes of the trustees, political, military, and social tensions (domestic and foreign), conflicting interests of tradition and modernity. And the accelerating factors include the positive attitude of some trustees, scholars and other men, vows, donations and endowment of books, the presence of neighbors and pilgrims with a scientific-religious approach, and the activity of booksellers. با ورود صنعت چاپ سنگی به ایران در دورۀ قاجار، در شهرهای مختلف چاپخانه‌های متعددی ایجاد شد. نخستین و فعال‌ترین چاپخانه سنگی مشهد در مجموعۀ آستان قدس رضوی در 1294ق آغاز به فعالیت نمود. این چاپخانه طی پنچاه سال، به انتشار 28 کتاب پرداخت و سرانجام در 1344ق به واسطه عوامل گوناگون، فعالیت آن پایان یافت. هدف از پژوهش حاضر با تکیه‌بر روش توصیفی-تحلیلی پاسخ به این پرسش است که چه عوامل انفعالی و تسریعی بر روند فعالیت چاپخانه سنگی آستان قدس رضوی موثر بوده است؟ یافته‌ها مبنی بر نگرشِ قیاسی و تحلیلِ نکات مذکور در کتاب‌های برجای مانده از این چاپخانه، حاکی از آن است که عوامل انفعالی شامل نگرش و تغییر پی در پی متولیان، تنش‌های سیاسی، نظامی، اجتماعی (محلی، ملی، بین‌المللی)، تضاد منافع سنت و تجدد و عوامل تسریعی شامل نگرش مثبت برخی از متولیان، علما و سایر رجال، نذر، خیرات و وقف کتاب، حضور مجاوران و زائرینِ دارای رویکردِ علمی-مذهبی و فعالیت کتابفروشان بوده است.

دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) پژوهشنامه خراسان بزرگ 2251-6131 16 61 2026 03 16 The behavioral pattern of the Islamic Republic of Iran towards Afghanistan تبیین الگوی رفتاری جمهوری اسلامی ایران در قبال افغانستان 245453 10.22034/jgk.2026.490532.1235 FA دانیال رضاپور استادیار روابط بین الملل دانشگاه گیلان 0000-0001-7964-1377 Journal Article 2024 11 24 Afghanistan is a country located in the east of Iran and has had ups and downs in relations with Iran throughout its history. Geographical proximity and historical relations have meant that no other country can play a more important role than Iran in Afghan society. In this context, the two countries have had various relations in the political, economic and security spheres over the years. Hydropolitical disputes, drug trafficking, illegal immigrants and the presence of ISIS Khorasan terrorist forces, along with economic and cultural cooperation, are among the most important issues between the two countries during this period. In this regard, the main question of the research is posed as follows: What impact have the developments in Southwest Asia had on Iran's relations with Afghanistan? In response to this hypothesis, it is proposed that despite the civilizational, cultural proximity and economic cooperation between Tehran and Kabul, given the zero-sum situation as the governing principle of geopolitical developments in Southwest Asia, especially after the Taliban came to power in 2021, threats such as the refugee crisis, drug trafficking, the presence of the ISIS Khorasan terrorist group, and the issue of sharing the Helmand water or hydropolitical disputes have increased tensions in Southwest Asia, especially between Iran and Afghanistan. We conduct this study based on a descriptive-analytical approach using the trend research method and sample study as qualitative research methods, which used documentary-library sources and reliable cyberspace websites to collect information. افغانستان کشوری است که در شرق ایران واقع‌شده و روابط پرفراز و نشیبی را با ایران در طول دوران تاریخی حیات خود سپری کرده است. نزدیکی جغرافیایی و روابط تاریخی موجب شده است تا هیچ کشور دیگری نتواند نقشی مهمتر از ایران در جامعه افغانستان بازی کند. در این زمینه این دو کشور در طول این سال‌ها روابط گوناگونی را در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی داشته‌اند. اختلافات هیدروپلیتیکی، قاچاق مواد مخدر، مهاجران غیر قانونی و حضور نیروهای تروریستی داعش خراسان در کنار همکاری‌های اقتصادی و فرهنگی از مهمترین مسائل میان دو کشور در این دوره است. در همین راستا، سوال اصلی تحقیق به این شکل مطرح می‌شود که سیر تحولات ژئوپلیتیکی چه تاثیری بر روابط ایران با افغانستان داشته است؟ در پاسخ به این سوال، فرضیه‌ای مطرح می‌شود که علی‌رغم نزدیکی تمدنی، فرهنگی و همکاری‌های اقتصادی میان تهران و کابل، با توجه به وضعیت حاصل جمع جبری صفر یا متغیر به عنوان اصل حاکم بر روابط پس از روی کار آمدن طالبان در سال 1400، تهدیداتی مانند بحران پناهندگان، قاچاق مواد مخدر، حضور گروه تروریستی داعش خراسان و مسئله تقسیم آب هیرمند یا اختلافات هیدروپلیتیکی سبب افزایش تنش‌ها میان ایران و افغانستان شده است. این مهم را براساس رویکرد توصیفی- تحلیلی با استفاده از روش‌های پژوهش کیفی انجام می‌دهیم که در جمع آوری اطلاعات از منابع اسنادی –کتابخانه‌ای و تارنماهای معتبر فضای مجازی استفاده شده است.

دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) پژوهشنامه خراسان بزرگ 2251-6131 16 61 2026 03 16 The Economic Functions of Tahouns(mill) of Torogh in the Qajar Era کارکردهای اقتصادی طاحونه‌های طرق در عصر قاجار 245454 10.22034/jgk.2026.470849.1214 FA شهین فارابی گروه تاریخ/دانشکده علوم اجتماعی/دانشگاه پیام نور 0000-0002-6912-6555 Journal Article 2024 08 04 Abstract<br><br>Tahoun (mill) as a significant structure fabricated by human beings has met many of their daily needs in the urban and rural communities over the history. The structure has also been a focal point for historical civilizations and caused economic and job developments. Holding a high status among the Astan Quds’ endowments, the mills of Torogh as a main income source through renting properties should be explored to see their economic function. This study sought to see the status of mills of Torogh in the economic development of the region as well as the endowments of Astan Quds. The results of exploring the documents revealed that the mills of this region, especially Mir Alishir and Mir Sheikhom as the major mills of Torogh, faced over the history with such problems as destruction, erosion, drought, and seasonal mitigation of water, so that they needed urgent repair and consideration and imposed costs on Astan Quds. However, the mills were among Astan Quds’ major sources of cash and non-cash incomes through renting in the Qajar Era, as they were so significant for providing the bread of people of Torogh and Mashhad and impacted the continuation of the environmental life of the region. Despite the economic problems of Astan Quds over the period, the organization could tackle the problems and prevent their long closure. چکیده<br><br>طاحونه (آسیاب) به‌عنوان یکی از سازه‌‌های مهم بشری در طول تاریخ، علاوه بر مرتفع نمودن بخش مهمی از نیازمندی‌های روزمره انسا‌ن‌ها در جوامع شهری و روستایی، کانون تجمع تمدنهای تاریخی و باعث رونق اقتصادی، اشتغال‌زایی و آبادانی عامه بوده است. طاحونه‌های طرق، به‌واسطه جایگاه مهمی که در میان موقوفات آستان قدس رضوی در خراسان داشته است، کارکردهای اقتصادی آن به‌عنوان بخش مهمی از منابع درآمدی آستانه در قالب اموال اجاره‌ای قابل‌بررسی است.<br><br>سؤال اصلی پژوهش حاضر، ناظر بر این است که طاحونه‌های طرق به لحاظ اقتصادی چه جایگاهی در رونق و آبادانی این منطقه و در حوزه وسیع‌تر در میان موقوفات آستان قدس رضوی داشت؟<br><br>بر اساس مطالعات کتابخانه‌ای و سندی، بخشی از نتایج تحقیق نشان می‌دهد که طاحونه‌های این منطقه به‌ویژه میرعلیشیر و میرشیخم به‌عنوان مهم‌ترین طاحونههای طرق با ایجاد یک چرخه اقتصادی، نقش مهمی در ارتقای معیشت ساکنان منطقه و تداوم سکونت و رونق اقتصادی منطقه ایفا نمودند و هرچند در پاره‌ای موارد به علت تخریب و فرسودگی بخشهای مختلف و یا خشکسالی و کم‌آبی‌های فصلی رودخانه طرق، نیازمند تعمیرات و رسیدگی فوری بود و هزینه‌هایی را متوجه آستانه می‌نمود، اما به دلیل اهمیتشان در تأمین نان (به‌عنوان غذای اصلی مردم) منطقه و شهر مشهد و تأثیر مثبت بر تداوم و تحول زیست منطقه، بخشی از درآمدهای نقدی و غیرنقدی آستان قدس رضوی در بخش اجاره موقوفات را در عصر قاجار عهده‌دار بوده‌اند و علیرغم مشکلات اقتصادی آستانه در این دوره، تا حدود زیادی با حل‌وفصل مشکلات، از وقفه و تعطیلی طولانی آنان جلوگیری می‌شده است.

دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) پژوهشنامه خراسان بزرگ 2251-6131 16 61 2026 03 16 An analysis of Afghan migrants' lived experiences of illegal immigration in Iran واکاوی تجربه‌زیسته مهاجران افغانستانی از مهاجرت غیرقانونی در ایران 245455 10.22034/jgk.2025.492995.1237 FA ذبیح الله عثمانی کارشناسی ارشد جامعه شناسی دانشگاه یزد 0009-0003-9125-3811 گلاب شاه امانی دانشیار جامعه شناسی دانشگاه کابل عبدالحمید صفوت دانشیار گروه روابط عمومی، دانشگاه بلخ Journal Article 2024 12 09 Illegal migration of Afghan nationals to Iran represents one of the most significant national challenges for Iran. It also serves as a contentious issue in the relationship between Iran and Afghanistan, while simultaneously exposing these migrants to various vulnerabilities. The primary objective of this study is to examine the challenges faced by undocumented Afghan migrants within a social process framework. Using a grounded theory approach, this research was conducted through semi-structured interviews with Afghan migrants residing in Tehran. A total of 21 participants were selected via purposive sampling until theoretical saturation was reached. Data analysis was performed using a three-step coding process (open, axial, and selective coding), resulting in the identification of 180 concepts, 25 subcategories, and, ultimately, 5 core categories derived from the relationships between subcategories: imposed constraints, unlawful actions, and high-risk experiences (as conditions); multidimensional deprivation (as consequences); adaptability (as strategies); and life in the shadows (as the central phenomenon). The overall findings of this research indicate that undocumented Afghan migrants in Tehran face multifaceted and high-risk challenges, pushing their lives to the margins of society. To mitigate these challenges, effective policies are required to manage legal migration, block illegal migration routes, and combat trafficking networks. Additionally, improving living conditions, regularizing the status of migrants, and providing opportunities for adaptation can contribute to reducing social harm. مهاجرت غیرقانونی افغانستانی‌ها به ایران، یکی از مهم‌ترین چالش‌های ملی در ایران، در عین‌حال یکی از مسائل چالش‌زا در روابط میان دو کشور ایران و افغانستان، و هم‌چنین به‌عنوان زمینه‌ی آسیب‌زا برای این مهاجران تلقی می‌شود. از این جهت هدف اصلی پژوهش حاضر، واکاوی چالش‌های فراروی مهاجران غیرقانونی در یک فرایند اجتماعی است. این تحقیق با رویکرد گرانددتئوری، و با مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با مهاجران افغانستانی در شهر تهران انجام شده است. 21 تن از آنان با روش نمونه‌گیری هدف‌مند تا رسیدن به اشباع‌نظری انتخاب شدند. تحلیل و تجزیه اطلاعات با روش کدگذاری سه‌مرحله‌ای (باز، محوری و گزینشی) انجام گردید و به تعداد (180) مفهوم، (25) مقوله فرعی، و در نهایت از ارتباط مقولات فرعی (5) مقوله هسته چنین استحصال شدند: تنگناهای تحمیلی، کنش قانون‌ستزانه، و تجربه پرمخاطره (به‌عنوان شرایط)، محرومیت چندبعدی (به‌عنوان پیامدها)، انطباق‌پذیری (به‌عنوان استراتژی‌ها) و در نهایت، زندگی در سایه (به‌عنوان پدیده‌ی مرکزی). نتیجه‌گیری کلی این تحقیق نشان می‌دهد که مهاجران غیرقانونی افغانستانی در تهران با چالش‌های چندبعدی و پرمخاطره مواجه‌اند که زندگی آنها را به حاشیه می‌راند. برای کاهش این چالش‌ها، لازم است سیاست‌های کارآمدتری برای مدیریت قانونی مهاجرت، مسدودسازی مسیرهای غیرقانونی، و مقابله با باندهای قاچاق اجرا شود. همچنین بهبود شرایط زندگی مهاجران، قانونی‌سازی آنان و فراهم کردن فرصت‌های انطباق می‌تواند به کاهش آسیب‌های اجتماعی نیز کمک کند.

دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) پژوهشنامه خراسان بزرگ 2251-6131 16 61 2026 03 16 Revision and comparative study of historical texts and archaeological evidence in Herat musalla complex بازنگری و مطالعه تطبیقی متون تاریخی و شواهد باستان شناختی در بناهای مصلی هرات 245456 10.22034/jgk.2024.420585.1159 FA فرشته آذرخرداد دانشگاه مازندران 0009-0006-3630-0007 حسن هاشمی زرج آباد دانشیار گروه باستان شناسی دانشگاه مازندران 0000-0002-7115-2859 Journal Article 2023 10 15 Herat has been one of the most important cities of Khorasan in most of the historical periods, but undoubtedly, the peak of its prosperity is related to the Timurid period .Herat Musalla complex is a collection of architectural structures, which was built during the era of Shahrukh and later during the time of Sultan Husayn Bayqara, As one of the key site of the Timurid era, this site has received less attention from researchers due to the lack of field observations and archaeological excavations. Now, one of the tools that can help authors in recreating Musalla structures is first-hand historical texts such as the works of historians and geographers. Therefore, the authors try to recreate the spaces of the Musalla architecture by examining documents, including historical sources, and also to match the information of the texts with archaeological evidence. The results of examining the sources and the limited archaeological evidence indicate that among the three mosque structures in Herat, Goharshad Madrasa is the only one that does not match the texts with the ancient evidence. هرات در بیشتر دوره های تاریخی از مهم ترین شهرهای خراسان بوده، اما بی تردید اوج رونق و شکوفایی آن مربوط به دوره تیموریان است. در زمان شاهرخ رنسانس فرهنگی سراسر خراسان و ماوراء النهر را فرا گرفت و تبعا شهر هرات از این رخداد بی بهره نبود. مصلی هرات مجموعه ای از سازه های معماری با بنیاد فرهنگی – مذهبی می باشد که در عصر شاهرخ و بعد از آن در زمان سلطان حسین بایقرا در هرات ساخته شده است . مصلی هرات به دلیل انهدام عامدانه دولت بریتانیا در سال 1885، تنها از آن 5 مناره و آرامگاه گوهرشاد بیگم باقی مانده است. این مجموعه به عنوان یکی از مجموعه های شاخص دوران تیموری به دلیل قلت مشاهدات میدانی و کاوش های باستان شناختی کمتر مورد توجه پژوهشگران بوده است. اکنون یکی از ابزاری که می تواند به نگارندگان در بازآفرینی سازه های مصلی یاری کند، متون تاریخی دست اولی چون آثار تاریخ نویسان و جغرافی نویسان می باشد . بنابرین نگارندگان سعی بر آن دارند که با بررسی اسنادی ، و با روش توصیف و تحلیل به بازآفرینی فضاهای معماری مصلی هرات و همچنین به تطبیق اطلاعات متون با شواهد باستان شناختی بپردازند. نتایج حاصله از بررسی متون و شواهد محدود باستان شناختی ، حاکی از آن است که از سه سازه مصلی هرات ، مسجد گوهرشاد و آرامگاه سلطان حسین بایقرا دارای مطابقت بین متن و شواهد باستان شناختی می باشد و تنها مدرسه گوهرشاد است که دارای عدم انطباق متون با شواهد موجود است.