دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) پژوهشنامه خراسان بزرگ 2251-6131 16 59 2025 08 23 Exploring the Challenges and Strategies for Transforming Afghanistan's Higher Education System into an Entrepreneurial One واکاوی چالش‌ها و استراتژی‌های کارآفرین‌شدن نظام آموزش‌عالی افغانستان 1 18 228326 10.22034/jgk.2025.456143.1199 FA شفیقه لطیفی استادیار، گروه تعلیم و تربیه، دانشکده علوم تربیتی و مسلکی، دانشگاه تعلیم و تربیه کابل، افغانستان 0009-0007-4938-8658 ویدا بلوج استادیار، گروه تعلیم و تربیه، دانشکده علوم تربیتی و مسلکی، دانشگاه تعلیم و تربیه کابل، افغانستان 0009-0004-2623-2798 عبدالاحمد امینی استادیار، گروه تعلیم و تربیه، دانشکده علوم تربیتی و مسلکی، دانشگاه تعلیم و تربیه کابل، افغانستان 0009-0008-9970-3369 Journal Article 2024 05 07 Many of the crises and instabilities in Afghanistan are linked to the employment crisis and the lack of entrepreneurship. However, while the higher education system should play decisive roles in training entrepreneurs, evidence indicates that this system faces numerous challenges and barriers to becoming entrepreneurial. Therefore, the primary objective of this study is to analyze the obstacles hindering the entrepreneurial transformation of Afghanistan’s higher education system. Conducted within an interpretive paradigm, this qualitative research employs grounded theory and in-depth interviews. The target population consists of 15 Afghan elites, including faculty members, entrepreneurs, and entrepreneurship experts. The findings reveal that a combination of factors and conditions act as challenges to the system’s entrepreneurial development, categorized into three groups: causal conditions (e.g., lack of vision, resources, and entrepreneurial organizational culture), contextual conditions (e.g., non-applied higher education, absence of internationalization, and insufficient supportive laws and normative mandates), and intervening factors (e.g., government neglect, war, and instability). However, participants emphasized that strategies such as university-market collaboration, redefining the nature and goals of higher education, and comprehensive public support are essential for fostering entrepreneurship. Additionally, the consequences of the system’s non-entrepreneurial status were categorized into rising poverty and unemployment, uncontrolled migration, the spread of war and violence, addiction, and increased social deviance. The central phenomenon in the paradigmatic model was identified as “lack of dynamism and marginalization.” In conclusion, the study highlights that Afghanistan’s higher education system faces multifaceted barriers rooted in social, cultural, economic, political, and legal conditions. To transition toward entrepreneurship, the system requires redefinition, a shift from the margins to the center, and holistic, collective support. بسیاری از بحران‌ها و نابسامانی‌های موجود در کشور افغانستان با بحران اشتغال و فقدان کارآفرینی ارتباط دارد. بااین‌حال، نظام آموزش‌عالی برای تربیت افراد کارآفرین باید نقش‌های تعیین‌کننده‌ای ایفاء نماید، اما شواهد نشان می‌دهند که نظام آموزش‌عالی این کشور برای کارآفرین‌شدن، با چالش‌ها و موانعی متعددی مواجه است. بنابراین، هدف اصلی پژوهش حاضر واکاوی موانع کارآفرین شدن نظام آموزش‌عالی افغانستان است. این پژوهش در چارچوب پارادایم تفسیری و روش پژوهش کیفی و با روش نظریۀ زمینه‌ای و با مصاحبۀ عمیق اجرا شده است. جامعۀ هدف تحقیق، ۱۵ نفر از نخبگان (شامل اعضای هیأت علمی، کارآفرینان و کارشناسان کارآفرینی) افغانستان است. یافته‌های پژوهش نشان داد که مجموعه‌ای از عوامل و شرایط به‌عنوان چالش‌های کارآفرین شدن نظام آموزش عالی این کشور دخیل هستند که در سه طبقه چنین دسته‌بندی شدند: فقدان چشم‌انداز و منابع و فقدان فرهنگ‌سازمانی کارآفرینانه به‌عنوان (شرایط علی)، فقدان کاربردی‌سازی آموزش‌عالی، بین‌المللی نبودن نظام آموزش‌عالی و فقدان قوانین حمایتی و الزام هنجاری به‌عنوان (شرایط زمینه‌ای) و عدم‌حمایت دولت و جنگ و بی‌ثباتی به‌عنوان (عوامل مداخله‌گر). بااین‌حال، از نظر مشارکت‌کنندگان تحقیق، برای کارآفرین شدن این نظام نیاز است تا استراتژی‌هایی همچون مشارکت دانشگاه و بازار کار، تغییر ماهیت و اهداف نظام آموزش‌عالی و حمایت همگانی از این نظام به‌کار گرفته شود. همچنین، عمده‌ترین پیامدهای کارآفرین نبودن نظام آموزش‌عالی در مقوله‌هایی همچون افزایش فقر و بیکاری، مهاجرت‌های بی‌رویه، گسترش جنگ و خشونت، اعتیاد و افزایش ناهنجاری‌های اجتماعی دسته‌بندی گردید. درنهایت، پدیدۀ مرکزی مدل پارادایمی با عنوان «پویا نبودن و در حاشیه بودن» تعیین گردید. نتیجه‌گیری کلی پژوهش حاضر این است که آموزش‌عالی افغانستان برای کارآفرین‌شدن با موانع متعددی از شرایط و زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و قانونی مواجه است و برای کارآفرین‌شدن نیازمند بازتعریف، تغییر جایگاه از حاشیه به متن و حمایت همه‌جانبه و همگانی است.

https://jgk.imamreza.ac.ir/article_228326_cfcd83d977652143eb694f5576618fc6.pdf

دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) پژوهشنامه خراسان بزرگ 2251-6131 16 59 2025 08 23 The role of the Ilkhans of Khorasan in the insecurity of the northeastern borders of Iran during the Qajar period بررسی نقش ایلخانان شمال خراسان در ناامنی مرزهای شمال شرق دردوره قاجار 19 42 232124 10.22034/jgk.2025.410408.1143 FA عبدالله رحمت دانشجوی دکتری، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران 0009-0008-9208-6089 عباس سرافرازی دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Journal Article 2023 08 06 <span style="font-size: 9.5pt; line-height: 107%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-fareast-theme-font: minor-latin; mso-bidi-font-family: 'B Mitra'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">Examining the function of border administration and the role of local rulers in northern Khorasan concerning the insecurity of the northeastern borders is of great importance. This research seeks to answer, using a descriptive-analytical method and based on historical sources, the following question: Why was security not established in these regions despite the existence of border administrations in northern Khorasan? The research hypothesis is that the policies of local rulers were effective in creating insecurity. The findings indicate that entrusting border administration to independent rulers created difficulties in the conventional functioning of the border and generated insecurity. This was because putting a stop to raids meant, for the local rulers, cutting off the related income and the privileges that the government had granted them in return for border guarding. The local rulers were one of the instigators of raids and an obstacle to the submission of the Turkmens. The existence of three parallel and rival powers, who tried to weaken each other by inciting the Turkmens, gave more leeway to the raids. The counter-raids by local rulers and their mistreatment of the Turkmens also played an intensifying role in the spread of plundering. The results show that the obstacles and problems on the path to security stemmed from the Qajar government's method of border administration. The feudal structure of the frontier and the independent power of the local rulers prevented the center from exerting power and oversight over their activities. The weakness of the state and the lack of supervision provided the grounds for border violations, disregard for government decisions, abuse of position, collusion, and interaction. Overall, the performance of the border guards had a decisive impact on the permeability of the Turkmen border, and the government's attempts at reform were unsuccessful. It was only with the involvement of Russia that Iran was finally able, after many years, to bring the local rulers under control. بررسی کارکرد مرزداری و نقش حکام محلی شمال خراسان در ناامنی‌ مرزهای شمال شرق از اهمیت زیادی برخوردار است. این پژوهش می‌کوشد با روش توصیفی-تحلیلی و بر مبنای منابع تاریخی، به این پرسش پاسخ دهد که چرا با وجود حکومت‌های مرزداری شمال خراسان، امنیت در این حدود برقرار نبود؟ فرضیه پژوهش آن است که سیاست‌های حکام محلی در ایجاد ناامنی اثرگذار بود. یافته‌ها نشان می‌دهد ادارۀ سرحد با حکام مستقل در کارکرد متعارف مرز دشواری‌هایی پدید می‌آورد و موجد ناامنی میشد، زیرا قطع حملات برای حکام محلی به مفهوم قطع درآمد مربوط به آن و امتیازاتی بود که دولت در قبال مرزداری به آنان اعطا کرده بود. حکام محلی، یکی از محرک‌های تاخت‌وتازها و از موانع تابعیت ترکمن‌ها بودند. وجود سه قدرت موازی و رقیب که با تحریک ترکمن سعی در تضعیف یکدیگر داشتند، به ترک‌تازی‌ها بیشتر میدان می‌داد. تاخت‌وتاز متقابل حکام محلی و سوءرفتار با ترکمن‌ها نیز در روند گسترش غارتگری نقش تشدیدکننده داشت. نتایج نشان می‌دهد موانع و معضلات در راه امنیت، ناشی از شیوه مرزداری دولت قاجار بوده است. ساختار ملوک طوایفی سرحد و قدرت استقلال حکام محلی، مانع از اعمال قدرت و نظارت مرکز بر فعالیت آنان می‌شد. ضعف دولت و فقدان نظارت، زمینۀ تخطی از مرز، نادیده گرفتن تصمیمات دولتی، سوءاستفاده از موقعیت، تبانی و تعامل را فراهم می‌کرد. درمجموع، عملکرد مرزبانان تأثیر قاطعی در نفوذپذیری مرز ترکمن داشت و سعی دولت برای اصلاح نیز قرین توفیق نبود و ایران، تنها با ورود روسیه توانست پس از سال‌ها حکام محلی را تحت نظارت درآورد.

https://jgk.imamreza.ac.ir/article_232124_bc139407170f0e75dcf1cf79f66d7c8d.pdf

دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) پژوهشنامه خراسان بزرگ 2251-6131 16 59 2025 08 23 Historical Analysis of Achievements and Failures of Hamed Karzai Government (2001-2014) تحلیل تاریخی دستاوردها و ناکامی‌های دولت حامد کرزی (2001-2014م) 43 60 232104 10.22034/jgk.2023.410066.1142 FA مظفر مظهر دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی، گروه تاریخ، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران 0009-0002-6664-5592 مرتضی دهقان نژاد استاد، گروه تاریخ، دانشگاه اصفهان، ایران 0000-0001-5179-0346 ابوالحسن فیاض دانشیار، گروه تاریخ، دانشگاه اصفهان، ایران 0000-0001-5747-7510 Journal Article 2023 08 04 The present study aims to explain the factors contributing to the achievements and failures of Hamid Karzai's government. According to historical evidence, the Karzai administration was relatively successful in delivering basic services such as security, justice, and welfare. However, despite the support of the international community and assistance from the United States, it failed to establish a system of governance acceptable to the citizens of Afghanistan and the donor countries. Therefore, addressing this issue is crucial for understanding the conditions of governance in Afghanistan. Accordingly, the main research question is: What factors contributed to the achievements and failures of the Karzai government? This study employs a descriptive-analytical method and is based on a systematic review of all available documents and sources. The findings indicate that, during its thirteen-year rule and with the support of the international community, the Karzai government achieved relative progress in the areas of military development, education, human rights, democracy, freedom of expression, women's rights, and infrastructure reconstruction and modernization. However, the lack of a clear policy, weak national unity discourse, interference of regional countries, mismanagement of foreign aid, and the failure to combat administrative corruption were among the main obstacles and reasons for the government’s shortcomings. The overall conclusion of this study suggests that governance in Afghanistan is influenced by a complex set of internal and external factors, and success in this area requires a comprehensive approach that considers all variables and conditions, both domestic and international. پژوهش حاضر درصدد تبیین عوامل مؤثر در تحقق دستاوردها و ناکامی‌های دولت حامد کرزی است. بنا بر شواهد تاریخی، دولت کرزی در ارائه خدمات اساسی از قبیل امنیت، عدالت و رفاه به‌صورت نسبی موفق بود. بااین‌وجود، حتی با حمایت جامعه بین‌المللی و کمک‌های ایالات‌متحده امریکا نتوانست، حکومت‌داری موردقبول شهروندان این کشور و کشورهای کمک‌کننده را به وجود آورد. بنابراین، پرداختن به این مسئله در فهم شرایط دولت‌داری در افغانستان از اهمیت اساسی برخوردار است. پرسش اصلی تحقیق این است که چه عواملی در تحقق دستاوردها و ناکامی‌های دولت کرزی نقش داشته است؟ این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با مرور نظام‌مند کلیۀ اسناد و مدارک در دسترس انجام شده است. یافته‌های پژوهش حاضر نشان می‌دهد که حکومت سیزده‌ساله حامد کرزی، با کمک جامعه جهانی توانست تغییرات نسبی در بخش‌های نظامی، آموزشی، حقوق بشری، دموکراسی، آزادی بیان، حقوق زنان و بازسازی و نوسازی زیربناها، دستاوردهایی داشته باشد، اما فقدان یک سیاست روشن و ضعف اندیشه وحدت ملی، دخالت کشورهای منطقه، عدم مدیریت کمک‌های خارجی، عدم مبارزه با فساد اداری از موانع و ناکامی‌های اصلی در مسیر پیشرفت‌های دولت او بود. نتیجه‌گیری کلی پژوهش حاکی از این است که دولت‌داری در افغانستان با مجموعه‌ای از عوامل و شرایط داخلی و خارجی مرتبط بوده و موفقیت در این راستا نیازمند نگاه همه‌جانبه به کلیۀ متغیرها و زمینه‌های داخلی و بیرونی است.

https://jgk.imamreza.ac.ir/article_232104_06e79368e49fac9d7f476175701b3149.pdf

دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) پژوهشنامه خراسان بزرگ 2251-6131 16 59 2025 08 23 Recognizing the effects of Marv war in Herat during the reign of Shah Ismail I on coins Available in Astan Qods Razavi Museum بازشناسی میزان تأثیرات جنگ مرو در هرات در دورۀ حکومت شاه اسماعیل اول بر مبنای مسکوکات موجود در موزۀ آستان قدس رضوی 61 88 232108 10.22034/jgk.2023.382719.1103 FA مهلا نجاریان طوسی دانشجوی دکترا، گروه باستان‌شناسی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران 0000-0001-6124-6459 حسن هاشمی زرج آباد دانشیار، گروه باستان‌شناسی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران 0000-0002-7115-2859 عابد تقوی دانشیار، گروه باستان‌شناسی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران 0000-0002-9324-7170 Journal Article 2023 01 25 The year 916 AH represents one of the most significant historical periods of Shah Ismail I's reign in Greater Khorasan, as the defeat of the Sunni Uzbeks in the Battle of Marv during this year established a cohesive government in Iran and proclaimed Twelver Shi'ism as the state religion. This battle constituted a sectarian conflict that directly impacted Sunni-populated regions, prompting Shah Ismail to implement coercive policies toward local populations. Contemporary coins, serving as public instruments of exchange, materially attest to this reality, while numismatic studies provide a reliable historical source for directly reconstructing these impacts. This research primarily aims to introduce coins minted in Herat in 916 AH and reconstruct the Battle of Marv's consequences in the city through archaeological and numismatic analysis using descriptive-analytical and historical methods; requisite data were obtained via library research and direct examination of coins at the Astan Quds Razavi Museum. The central research question addresses how Shah Ismail Safavi's military challenges and conflicts with the Uzbeks influenced Herat's coinage system. The study demonstrates that the most widely distributed dated coins in the Astan Quds Razavi Museum are Herat issues from 916 AH—among the earliest Khorasan coinages of Shah Ismail's reign—minted with dual objectives: demonstrating state authority, stimulating commerce, and incentivizing Qizilbash settlement in Herat. ۹۱۶ق یکی از مهمترین دوران تاریخی حکومت شاه اسماعیل اول در خراسان بزرگ است، چراکه در این سال با شکست ازبکان سنی‌مذهب در جنگ مرو یک حکومت منسجم در ایران به وجود آمد و مذهب شیعه به‌عنوان مذهب رسمی کشور اعلام شد. درواقع جنگ مرو، جنگ مذاهب بود و تأثیر مستقیمی بر مردم مناطق سنی‌نشین برجای نهاد و شاه اسماعیل سیاستهایی توأم با خشونت برای مردم مدنظر قرار داد. در این بین، سکهها به‌عنوان یک وسیلۀ عمومی در دادوستد بین مردم، گواه این مسئله است و مطالعات سکهشناسی به‌عنوان یک منبع متقن تاریخی به بازسازی مستقیم این تأثیرات کمک میکند. برآیند اصلی این پژوهش ضمن معرفی سکههای ضرب ۹۱۶ق در هرات، بازسازی و تأثیرات جنگ مرو در این شهر به‌واسطة مطالعات باستان‌شناسی و سکهشناسی به روش توصیفی-تحلیلی و تاریخی است و اطلاعات موردنیاز از طریق مطالعات کتابخانهای و بازدید از موزۀ آستان قدس رضوی به‌منظور بررسی مستقیم سکهها به‌دست‌آمده است. سؤالی که ضمن این پژوهش مطرح میشود این است که چالشها و درگیریهای نظامی شاه اسماعیل صفوی با ازبکان چه تأثیری در نظام ضرب سکه در هرات داشته است؟ مطابق پژوهش انجام‌شده بیشترین پراکنش سکههای دارای تاریخ ضرب در موزۀ آستان قدس، سکه‌های ضرب هرات به تاریخ ۹۱۶ق است که جزو اولین سکههای ضرب خراسان در دورۀ شاه اسماعیل است و هدف از ضرب این سکهها بر پایۀ دو عامل مهم شامل نمایش اقتدار حکومت شاه اسماعیل و رونق تجارت، تشویق قزلباشان به زندگی در هرات بوده است.

https://jgk.imamreza.ac.ir/article_232108_e81e0ae909722362519b45f83a3a8a42.pdf

دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) پژوهشنامه خراسان بزرگ 2251-6131 16 59 2025 08 23 Reflection of the left (socialist) discourse in the historiography of Ghubar With reference to "Afghanistan on the path of history" بازتاب گفتمان چپ (سوسیالیستی) در تاریخنگاری غبار، با تکیه‌بر کتاب افغانستان در مسیر تاریخ 89 110 232109 10.22034/jgk.2025.378778.1095 FA رضا عارفی دانشجوی دکترا، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران. 0000-0003-1844-0605 ولی اله برزگر کلیشمی استادیار، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران 0000-0003-1844-0605 اسماعیل چنگیزی اردهایی استادیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران 0000-0003-1844-0605 Journal Article 2022 12 31 The discourse of leftist historiography, alongside nationalist historiography, was an effort towards the modernization of Afghanistan in continuation of the Constitutionalist Movement. Ghulam Mohammad Ghobar (1897-1978 AD) is considered one of the most renowned left-leaning historians of Afghanistan. Despite the authoritarian environment, he published his historical works with a critical and analytical perspective, among which his book Afghanistan in the Course of History is a notable resource for scholars of Afghan history.The present study, seeking to answer the question of what the components and characteristics of Ghobar's historical perspective and historiography are and how they are reflected in his work, has employed a qualitative method using thematic analysis as the technique for data analysis. Therefore, explaining the dominant discourses in Ghobar's historiography is an objective of this research.The findings indicate the profound depth of the influence of the socialist discourse on his intellectual framework, though nationalism has also cast a shadow on his thoughts and writings. The logic of Ghobar's historiography has an anti-class and anti-aristocratic nature. He endeavored to bring marginalized groups into the text of history and to establish a connection between contemporary Afghanistan and its historical past. Thus, if contemporary historians sought out events within royal courts, Ghobar's gaze was focused on the life and sufferings of the subaltern. گفتمان تاریخ‌نگاری چپ در کنار تاریخ‌نگاری ناسیونالیستی، تلاشی در راستای نوسازی افغانستان در تداوم جنبش مشروطیت بود. غلام محمد غبار (1276-1356ش) ازجمله معروف‌ترین تاریخ‌نگاران چپ‌گرای افغانستان محسوب می‌شود. او باوجود فضای استبدادی، با نگرشی انتقادی و تحلیلی به انتشار آثار تاریخی خود پرداخته و در این میان کتاب افغانستان در مسیر تاریخ یکی از منابع موردتوجه پژوهشگران تاریخ افغانستان است. پژوهش حاضر نیز برای پاسخگویی به این مسئله که مؤلفهها و ویژگیهای تاریخنگری و تاریخنگاری غبار چیست و چگونه در تاریخنگاری او بازتاب یافته است، از روش کیفی و تکنیک تحلیل مضمون به‌عنوان تحلیل دادههای تحقیق حاضر استفاده شده است. بنابراین، تبیین گفتمان‌های حاکم بر تاریخ‌نگاری غبار از اهداف این پژوهش بوده و یافته‌ها بیانگر تأثیر بسیار عمیق گفتمان سوسیالیستی در منظومه فکری اوست، اما ناسیونالیسم هم بر افکار و نوشتههای او سایه افکنده است. منطق تاریخ‌نویسی غبار، ماهیت ضدطبقاتی و اشرافی دارد. او کوشیده تا گروه‌های فرودست جامعه را وارد متن تاریخ سازد و بین افغانستان امروزی و گذشتۀ تاریخی آن پیوند برقرار کند. بنابراین، اگر تاریخ‌نویسان معاصر، رویدادهای درون کاخهای سلطنتی را می‌جویند، نگاه غبار معطوف به زندگی فرودستان و رنجهای آن‌هاست.

https://jgk.imamreza.ac.ir/article_232109_5fb6bfa7b7d9a415d5f95d3951e2a35d.pdf

دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) پژوهشنامه خراسان بزرگ 2251-6131 16 59 2025 08 23 The situation of Ziya-e Sultani in Khorasan and Transoxiana (From the beginning of the Abbasids to the fall of the Samanids) وضعیت ضیاع سلطانی در خراسان و ماوراءالنهر (از آغاز عباسیان تا سقوط سامانیان) 111 130 228329 10.22034/jgk.2023.367649.1084 FA علی نجف زاده استادیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران 0000-0002-6147-511X محمد تقی ایمانپور استاد گروه تاریخ، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایراناستاد، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0000-0002-8458-4618 Journal Article 2022 11 01 Ziya-e Sultani was the lands belonging to the Abbasid caliphate, which included various types such as Zia Khasa, Abbasi, Faratiyah, and Mustahdesah. The ownership and income of Ziya-e Sultani was exclusive to the caliphs.These properties were mostly in Iraq and Khuzestan, but there were also in other regions such as Khorasan, Transoxiana and Fars. After the fall of the Umayyads, these properties were transferred to the Abbasids, and then during two centuries of going ups and coming downs, they were greatly reduced during the Samanid period. Although a lot of researches have been conducted on the condition of Khorasan during the Abbasid period, but no research has been done on Land ownership and Ziya-e Sultani. Therefore, based on ancient sources and descriptive-analytical method, in the present research, an attempt has been made to answer questions about the way of emergence, characteristics, causes of growth and then reduction of Ziya-e Sultani wastage in Khorasan and Transoxiana. It seems that the Ziya-e Sultanate in Khorasan and Transoxiana was created and developed by the confiscation of Umayyad properties and other opponents and rebels in the first half of the Abbasid caliphate. Then, from the second half of the Abbasid caliphate and simultaneously with the Tahirian and Samanid governments, their size and importance were reduced due to their handing over in the form of vassalage and sale. ضیاع سلطانی، زمینهای متعلق به خلافت عباسی بود که شامل انواع مختلفی نظیر ضیاع خاصه، عباسی، فراتیه و مستحدثه میشد. مالکیت و درآمد ضیاع سلطانی مختص خلفا بود. این املاک بیشتر در عراق و خوزستان بودند، اما در سایر مناطق نظیر خراسان، ماوراءالنهر و فارس نیز وجود داشت. این املاک بعد از سقوط امویان به عباسیان منتقل شد و سپس طی دو قرن فراز و نشیب فراوان در دورۀ سامانیان، به‌شدت کاهش یافت. با وجود پژوهشهایی دربارۀ وضعیت خراسان در دورۀ عباسیان، اما درباره زمینداری و ضیاع سلطانی تحقیقی صورت نگرفته است. در پژوهش حاضر تلاش شده با تکیه‌بر منابع و مطالعه کتابخانهای و روش توصیفی-تحلیلی به پرسشها درباره شیوۀ پیدایش، ویژگی‌ها، علل رشد و سپس کاهش ضیاع سلطانی در خراسان و ماوراءالنهر پاسخ داده شود. به نظر میرسد ضیاع سلطانی در خراسان و ماوراءالنهر با مصادره املاک امویان و سایر مخالفان و شورشیان در نیمۀ اول خلافت عباسیان پدید آمد و توسعه یافت. سپس از نیمۀ دوم خلافت عباسیان و همزمان با حکومت طاهریان و سامانیان به دلیل واگذاری آن‌ها به شکل اقطاع و همچنین فروش، از وسعت و اهمیتشان کاسته شد.

https://jgk.imamreza.ac.ir/article_228329_6f441d4906abd98791d106d47e7a6d2c.pdf

دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) پژوهشنامه خراسان بزرگ 2251-6131 16 59 2025 08 23 Geographical History of Tashkent (Chach) With Emphasis on Its Border Position جغرافیای تاریخی تاشکند (چاچ) با تأکید بر موقعیت مرزی آن 131 150 212558 10.22034/jgk.2025.308610.0 FA مریم خسرو آبادی استادیار، گروه تاریخ، دانشکده حقوق، علوم سیاسی و تاریخ، دانشگاه یزد، ایران کیوان کریمی الوار استادیار، گروه تاریخ، دانشگاه یاسوج، ایران 0009-0000-2053-4016 Journal Article 2021 09 01 The northeastern borders of Transoxiana are recognized as one of the most influential regions in the historical fate of Iran. It appears that historical developments in Chach were directly shaped by its dual position as both a borderland and a central hub. Located at the outermost edge of the Iranian cultural sphere, Chach offered a unique experience of coexistence between two advanced cultural models—sedentary and nomadic—which eventually led to their integration and fusion.Between the 1st and 4th centuries AH (7th to 10th centuries CE), Chach, along with Isbijab, was considered one of the most important frontiers between the Islamic world and non-Islamic lands (beyond the Syr Darya River). Research evidence shows that after the gradual settlement of nomadic groups in Chach and the establishment of new states (the Qarakhanids and the Qara Khitai), the region ceased to be seen as a major frontier in the Islamic world and gradually turned into a province with an interior, non-border position—leading to a decline in its historical significance.Nevertheless, the geographical features of Chach, during the unification of Turkestan and Transoxiana and the emergence of Russian Turkestan and Central Asia, transformed the region into a central city and the heart of Central Asia. This study, using historical analysis and relying on primary geographical and historical sources, examines the transformations of Chach through the lens of its dual borderland-central position and analyzes its role as a significant factor in shaping the region’s political fate. مرزهای شمال شرقی فرارود، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نواحی تأثیرگذار بر سرگذشت تاریخی ایران شناخته می‌شوند. به نظر می‌رسد که تحولات تاریخی در چاچ به‌طور مستقیم تحت تأثیر دو موقعیت مرزی و مرکزی قرار داشته است. چاچ، واقع در آخرین نقطه مرزهای تمدنی ایران‌زمین، تجربه‌ای منحصربه‌فرد از همزیستی دو فرهنگ متکامل یکجانشین و عشایری را فراهم آورد که منجر به ادغام و هم‌آمیختگی این دو گردید. در قرون اول تا چهارم هجری، چاچ به همراه اسبیجاب، به‌عنوان مهم‌ترین مرزهای بین جهان اسلام و سرزمین‌های غیراسلامی (آن‌سوی رود سیحون) شناخته می‌شد. شواهد پژوهش نشان می‌دهد که پس از استقرار تدریجی کوچ‌روها در چاچ و تشکیل دولت‌های جدید (قراخانیان و قراختاییان)، این ناحیه دیگر به‌عنوان یک مرز مهم در جهان اسلام در نظر گرفته نمی‌شد و تدریجاً به ولایتی با موقعیتی غیرمرزی تبدیل شد که درنتیجه آن، اهمیت تاریخی‌اش کاهش یافت. بااین‌حال، ویژگی‌های جغرافیایی چاچ، در دوران یکپارچگی ترکستان و ماوراءالنهر و زایش ترکستان روس و آسیای میانه، این ناحیه را تبدیل به یک شهر مرکزی و قلب آسیای میانه نمود. این پژوهش با استفاده از روش تحلیل تاریخی و تکیه‌بر منابع اولیه جغرافیایی و تاریخی، تحولات چاچ را از منظر موقعیت دوگانه مرزی و مرکزی بررسی و نقش آن را به‌عنوان عاملی تأثیرگذار در سرنوشت سیاسی منطقه تحلیل می‌کند.

https://jgk.imamreza.ac.ir/article_212558_c132754e12c0c0611989b9b022367bbc.pdf

دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) پژوهشنامه خراسان بزرگ 2251-6131 16 59 2025 08 23 Prince of Parsua in the territory of Bactra; a relation among the mythical Persian kings, archaeological evidence of Yaz culture and the content of Assyrian incriptions شاهزاده پَرسواَ در قلمرو بلخ (برقراری یک ارتباط میان شاهان اساطیری پارس، شواهد باستان‌شناسی فرهنگ یاز و محتوای متون آشوری) 151 173 232411 10.22034/jgk.2023.342276.1051 FA سورنا فیروزی دانشجوی دکتری، گروه باستان‌شناسی دورۀ تاریخی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، ایران 0000-0001-5858-8706 رضا مهرآفرین استاد، گروه باستان‌شناسی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، ایران 0000-0003-1005-7222 سیدرسول موسوی حاجی استاد، گروه باستان‌شناسی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، ایران 0000-0002-3672-8541 Journal Article 2022 05 14 Following an examination of Mesopotamian inscriptions, Shalmaneser III, in the second half of the 9th century BC, for the first time refers to the political presence of the ancestors of the Persian people as a "coalition of twenty-seven kings of Parsua." On the one hand, in Iranian mythological history, we encounter a list of unknown kings referred to as the dynasty of the Kings of Persia, who, based on chronological data from those same texts, are not associated with the southern Zagros region (Fars) but must belong to the era before the migration of the people of Parsua from the central Zagros to the south. On the other hand, according to part of Iran's mytho-epic history, Kay Khosrow, son of Siyâvash and grandson of Kay Kāvus, and the ruler of Balkh, designated his heir not as one of his own children, but as Lohrâsp, son of Zâv, who was the son of the then-current and mythical king of Persia. The related texts provide no answer as to why this occurred in the mythological stories and traditional king-lists of Iranian history. Based on the findings of the present research, firstly, a meaningful connection can be established archaeologically between part of the mythological information in Iranian history and the archaeological data of the Yaz Culture in the eastern lands; and based on this, a correlation can be proposed between the identity of the mythical Persian kings and the data from Neo-Assyrian texts. This research demonstrates that following a severe assault by the Assyrians, a flight of the Parsua royal family towards the eastern expanse of Balkh took place, which led to a new period in Iranian mythological history. پیرو وارسی نبشته‌های میان‌رودانی، شلمانسر (شلمنصر) سوم در نیمۀ دوم سدۀ نهم پیش از میلاد، برای نخستین‌بار به حضور سیاسی نیاکان مردمان پارسی با عنوان «اتحادیه‌ای از بیست و هفت شهریار پَرسواَ» اشاره داشته است. از سویی، در تاریخ اساطیری ایران، با فهرستی از شاهان ناشناخته به نام دودمان شاهان پارس روبرو هستیم که از نظر گاه‌نگاری برآمده از اطلاعات همان متون، نه مرتبط با منطقۀ زاگرس جنوبی (فارس)، بلکه می‌بایست متعلق به روزگار پیش از مهاجرت اهالی سرزمین پَرسواَ در زاگرس مرکزی به جنوب باشند. از سوی دیگر، مطابق با محتوای بخشی از تاریخ اسطوره‌ای-حماسی ایران، کی‌خسرو، پسر سیاوش و نوۀ کاووس و فرمانروای بلخ، وارث تاج‌وتخت خود را نه یکی از فرزندان خود، بلکه لهراسپ پسر زاب، فرزند شاه وقت و اساطیری پارس تعیین کرد. این‌که چرا در داستان‌های اساطیری و نام‌نامه‌های شاهان سنتی تاریخ ایران، چنین مسئله‌ای رخ داده است، متون مرتبط پاسخی به آن نداده‌اند. مبنی بر یافته‌های پژوهش حاضر، اولاً می‌توان از دریچه باستان‌شناسی، میان بخشی از اطلاعات اسطوره‌ای تاریخ ایران و داده‌های باستان‌شناختی فرهنگ یاز در سرزمین‌های شرقی‎تر ارتباطی معنی‌دار برقرار کرد و بر پایۀ آن، بین کیستی شاهان اساطیری پارس و داده‌های متون نوآشوری یک همخوانی ارائه داد. این پژوهش نشان می‌دهد که در پی آفندی سهمگین از سوی آشوریان، یک گریز در خانوادۀ سلطنتی پَرسواَ به‌سوی گسترۀ شرقی بلخ صورت گرفته و موجب دورۀ جدیدی در تاریخ اساطیری ایران شد.

https://jgk.imamreza.ac.ir/article_232411_f38d1e165ebb619998af7d5de2496685.pdf