دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)پژوهشنامه خراسان بزرگ2251-6131155720250219Why is Mashhad losing its creative and highly skilled human capital?چرا مشهد سرمایه انسانی خلاق و بامهارت بالای خود را از دست می‌دهد؟11821514110.22034/jgk.2023.379356.1098FAباقرفتوحی مهربانیدکتری تخصصی، گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران، ایران0000-0001-8545-0155کرامت الهزیاریاستاد، گروه جغرافیای انسانی و برنامهریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران0000-0001-9135-4768احمدپوراحمداستاد، گروه جغرافیای انسانی و برنامهریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران0000-0003-0224-5995سعیدزنگنه شهرکیدانشیار، گروه جغرافیای انسانی و برنامهریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران0000-0003-1307-436XJournal Article20240103One of the latest theories in the field of urban-regional development is the theory of creative capital. Creative capital refers to the role of creative and highly skilled individuals in the growth and development of the economic, social, and cultural aspects of urban-regional areas, in critiquing and developing the concept of human capital. The main goal of this research is to explain the factors influencing why the major city of Mashhad is losing its creative and highly skilled human capital and ranking last compared to other major cities. The findings show that creative capital in Iran is a major urban phenomenon, as 42% of the country's creative capital resides in major cities. However, the issue is that creative capital is not evenly distributed in the major cities of the country, and Mashhad, as the second major city in the country, ranks last in many indicators, including population, in terms of creative capital and is currently losing its creative capital with a downward trend in this area. This is considered a warning sign for the sustainable development of the major city of Mashhad. The findings indicate that variables such as tolerance, empathy, diversity, economic conditions, talent, and consumer services or amenities, which reflect the role of urban services, have the most influence on the geography of creative capital in major cities in Iran. The most problematic aspect of the major city of Mashhad in terms of why it is losing its creative capital and ranking last compared to other major cities can be explained by variables such as talent, tolerance, empathy, economic conditions, and amenities.یکی از جدیدترین نظریات در زمینه توسعه شهری-منطقه‌ای نظریه سرمایه خلاق است. سرمایه خلاق در نقد و توسعه مفهوم سرمایه انسانی به نقش افراد خلاق و با مهارت بالا در رشد و توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شهری-منطقه‌ای اشاره دارد. تبیین عوامل مؤثر بر اینکه چرا کلان‌شهر مشهد سرمایه انسانی خلاق و با مهارت بالای خود را از دست می‌دهد و در مقایسه با سایر کلان‌شهرها در جایگاه آخر قرار می‌گیرد، مهم‌ترین هدف این پژوهش است. یافته‌ها نشان می‌دهد، سرمایه خلاق در ایران پدیده‌ای کلان‌شهری است، چراکه 42% سرمایه خلاق کشور در کلان‌شهرها ساکن است، اما مسئله این است که سرمایه خلاق در کلان‌شهرهای کشور نیز به‌طور متوازن توزیع نگردیده و مشهد به‌عنوان کلان‌شهر دوم کشور در بسیاری از شاخص‌ها ازجمله جمعیت، از لحاظ سرمایه خلاق در جایگاه آخر بین کلان‌شهرها قرار دارد و با داشتن یک روند نزولی در این زمینه در حال از دست دادن سرمایه خلاق خود است و این موضوع زنگ هشداری برای توسعه پایدار کلان‌شهر مشهد محسوب میشود. یافته‌ها نشان می‌دهد متغیرهایی همچون تسامح، مداراگری و تنوع، شرایط اقتصادی، استعداد و خدمات مصرف‌کننده یا امکانات رفاهی که بیانگر نقش خدماتی شهر است، به ترتیب بیشترین تأثیر را در جغرافیای سرمایه خلاق در کلان‌شهرهای ایران دارد. مسئله‌دارترین بخش کلان‌شهر مشهد در زمینه اینکه چرا سرمایه خلاق خود را از دست می‌دهد و در مقایسه با سایر کلان‌شهرها در جایگاه آخر قرار می‌گیرد، با متغیرهای استعداد، تسامح، مدارا، شرایط اقتصادی و امکانات قابل توضیح است.https://jgk.imamreza.ac.ir/article_215141_947ee6e59347a1f23b6b6bfc2365af7c.pdfدانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)پژوهشنامه خراسان بزرگ2251-6131155720250219Evaluation and Assessment of Citizens' Mental Image of Historical Axes (Case Study: Arg Street, Mashhad)سنجش و ارزیابی تصویر ذهنی شهروندان از محورهای تاریخی (مطالعه موردی: خیابان ارگ شهر مشهد)195421514910.22034/jgk.2025.423129.1165FAماناوحیدبافندهدانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، گروه شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران0000-0003-4539-9070جوادایمانی شاملواستادیار گروه شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران0000-0003-2408-4467Journal Article20231031Historical axes of the city, the emergence of collective memories, and the presence of citizens in the public domain of the city are important. These spaces should have the right conditions for individuals to connect mental images with the identity of the place along with meaningful events. The mental image of historical axes is a cognitive or mental map that an individual has of a specific axis with historical buildings. In this study, the concept of mental visualization was used as a quasi-perceptual experience, and this issue is due to the formation of mental images of historical axes from the perspective of biological experientialism. In recent years, due to changes in lifestyle, the mental representation of many historical spaces in individuals' minds has decreased significantly and in some cases, it seems to have been forgotten. The aim of this study is to assess and evaluate citizens' mental image of historical axes in the streets of Arg in the city of Mashhad. The present research method is a combination of qualitative-quantitative and applied research, and a descriptive-analytical method was used in its formulation. Data collection was done through documentary and field methods (using questionnaires). The research population was determined to be 384 individuals using the Cochran formula. Statistical methods such as T-test and multiple regression were used in data analysis. Based on the analysis, the criteria of mental value and psychological well-being have an appropriate and significant impact on the mental image of the Arg axis, while identity and sense of belonging have the least impact, which is considered a fundamental weakness. Additionally, in examining the evolution trend, the mental image indicates that many functional signs of the street such as the National Garden, Genet Pedestrian Street, Arg Bookstore, etc., have undergone mental fatigue over time, and some important signs of the domain have been completely removed from people's minds.محورهای تاریخی شهر، عرضه بروز خاطرات جمعی و حضور شهروندان در قلمرو عمومی شهر هستند. این فضاها باید دارای شرایط درستی باشند که افراد بتوانند همراه با رخداد معنا، داده‌های تصویر ذهنی را با هویت مکان پیوند دهند. تصویر ذهنی محورهای تاریخی، نقشه‌ای شناختی یا ذهنی است که فرد از یک محور خاص با بناهای تاریخی دارد. در این مطالعه، مفهوم تصویرسازی ذهنی به‌عنوان یک تجربه شبه ادراکی استفاده شد و این موضوع به دلیل شکل‌گیری تصویر ذهنی محورهای تاریخی از منظر ماهیت تجربه‌گرایی زیستی است. در طی سالیان گذشته به دلیل تغییر در سبک زندگی، بازنمایی ذهنی نسبت به بسیاری از فضاهای تاریخی در ذهن افراد بسیار کم شده است و گویا در برخی موارد، به فراموشی سپرده شده است. هدف از این مطالعه، سنجش و ارزیابی تصویر ذهنی شهروندان از محورهای تاریخی در خیابان ارگ شهر مشهد است. روش پژوهش حاضر ترکیبی از نوع کیفی-کمی است و نوع پژوهش کاربردی بوده و در تدوین آن از روش توصیفی-تحلیلی استفاده شده است. گردآوری داده‌ها با دو روش اسنادی و میدانی (استفاده از پرسشنامه) بوده است. جامعه آماری پژوهش با بهره‌گیری از فرمول کوکران، 384 نفر تعیین شد. در تجزیه و تحلیل داده‌ها از روش آماری نظیر آزمونT، رگرسیون چند متغیره استفاده شده است. بر اساس تحلیل انجام‌شده، معیار ارزش ذهنی و سلامت روان دارای مطلوبیت مناسب و تأثیرگذار در تصویر ذهنی از محور ارگ هستند و در مقابل هویت و احساس تعلق کمترین میزان تأثیرگذاری را در این امر دارد که این خود یک ضعف اساسی تلقی میشود. همچنین، در بررسی سیر تحول، تصویر ذهنی نشان‌دهنده آن است که بسیاری از نشانه‌های عملکردی خیابان همچون باغ ملی، پیاده‌راه جنت، کتاب‌فروشی ارگ و غیره در طی زمان دچار فرسودگی ذهنی شده‌اند و برخی از نشانه‌های مهم حوزه نیز از ذهن افراد به‌طور کامل حذف شده است.https://jgk.imamreza.ac.ir/article_215149_924b6741493f68df591120b1c8483a32.pdfدانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)پژوهشنامه خراسان بزرگ2251-6131155720250219A reflection on the cultural function of Mellat Park in Mashhad based on spatial analysis methodsتأملی بر کارکرد فرهنگی بوستان ملت در شهر مشهد با تکیه بر روش‌های تحلیل فضایی557820906610.22034/jgk.2023.387659.1106FAمحمدرضاعربدانشجوی دکتری، گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران0009-0009-4172-835Xمصطفیامیرفخریاناستادیار، گروه جغرافیا و برنامهری زی شهری، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران0000-0003-4799-8907روح الهاسدیاستادیار، گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران0000-0002-7872-4602Journal Article20240229Among the functions of urban gardens, cultural functions are important due to their role in social cohesion and conveying valuable messages to the audience. Based on this, the present study examines the cultural function of the Mellat Garden in Mashhad (as the most important urban garden) and seeks to determine the pattern of manifestation of cultural elements and the level of understanding by the audience, ultimately defining the position of the cultural function of this garden. The study is descriptive-analytical in nature, with research variables including the situationalism of various elements in the garden and criteria related to the effectiveness of cultural elements from the perspective of visitors. The study scale includes all elements present in the Mellat Garden. The sample size, based on the number of visitors and the type of statistical tests used in the study, was determined to be 200 people. After document studies and the development of a "research conceptual model," all elements present in the garden (including 920 locations) were surveyed using GPS devices and stored in a spatial information database. The initial classification showed that overall, 23% of the spatial elements of the garden have a cultural function. Analysis of the data from questionnaires (using statistical tests such as the t-test) and spatial data (using models of correlation, spatial allocation, network analysis, and spatial arrangement criteria such as connection, selection, co-linkage, length, and depth) showed that, in terms of manifestation, cultural elements do not have desirable conditions and do not show integration with the space like a "linking member." This undesirable situation has also affected the position of these elements in the eyes of visitors. The findings from the questionnaires showed that these elements were unable to effectively convey their message to the audience. The results indicate that there is no clear plan or idea for establishing and conveying the message of cultural elements. The outcome of these findings suggests doubt in achieving the functional goals of the cultural function of the Mellat Garden as an influential urban space in Mashhad.در میان کارکردهای بوستان‌های شهری، کارکرد فرهنگی به دلیل نقش آن در انسجام جامعه و انتقال پیام‌های ارزشمند به مخاطبین، حائز اهمیت هستند. بر این اساس، مطالعه حاضر به بررسی کارکرد فرهنگی بوستان ملت مشهد (به‌عنوان مهم‌ترین بوستان با عملکرد شهری) می‌پردازد و به دنبال آن است، الگوی جانمایی عناصر فرهنگی و میزان درک آن توسط مخاطبین و نهایتاً جایگاه کارکرد فرهنگی این بوستان را مشخص کند. مطالعه از نوع توصیفی-تحلیلی، متغیرهای تحقیق شامل موقعیت‌گرایی عناصر گوناگون بوستان و معیارهای مرتبط با اثرگذاری عناصر فرهنگی از منظر بازدیدکنندگان و مقیاس مطالعه نیز شامل کلیه عناصر مستقر در بوستان ملت است. حجم نمونه با توجه به تعداد بازدیدکنندگان و نوع آزمون‌های آماری مطالعه، 200 نفر تعیین گردید. پس از مطالعات اسنادی و تدوین «مدل مفهومی تحقیق»، کلیه عناصر مستقر در بوستان (شامل 920 موقعیت) با استفاده از دستگاه GPS برداشت و در پایگاه اطلاعات مکانی ذخیره گردید. دسته‌بندی اولیه نشان داد که درمجموع، 23% از عناصر فضایی بوستان، دارای کارکرد فرهنگی هستند. تحلیل اطلاعات حاصله از پرسش‌نامه‌ها (با استفاده از آزمون‌های آماری نظیر آزمون تی) و داده‌های مکانی (با استفاده از مدل‌های خودهمبستگی، تخصیص مکانی، تحلیل شبکه و معیارهای چیدمان فضایی نظیر ارتباط، انتخاب، هم‌پیوندی، طول و عمق) نشان داد که ازنظر جانمایی، عناصر فرهنگی شرایط مطلوبی ندارند و همچون «یک عضو پیوندی» عجین شدگی با فضا را نشان نمی‌دهند. این وضعیت اثر نامطلوبی بر جایگاه این عناصر در نظر بازدیدکنندگان نیز داشته است. یافته‌های حاصله از پرسشنامه نشان داد که این عناصر نتوانسته‌اند به شکل مطلوب پیام خود را به مخاطب منتقل کنند. برآیند یافته‌ها نشان از آن دارد که طرح و اندیشه‌ای برای استقرار و انتقال پیام عناصر فرهنگی وجود ندارد. نتیجه این وضعیت تردید در دستیابی به اهداف کارکردی فرهنگی بوستان ملت به‌عنوان یک فضای شهری اثرگذار در شهر مشهد خواهد بود.https://jgk.imamreza.ac.ir/article_209066_594330202bc9fa3fe37dd4b2f00d50b3.pdfدانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)پژوهشنامه خراسان بزرگ2251-6131155720250219Explanation of the indicators affecting the sense of place in the Pahlavi period of Iran (Case study: historical houses of Mashhad city)تبیین شاخص‌های مؤثر بر حس مکان در دورۀ پهلوی ایران (مطالعه موردی: خانه‌های تاریخی شهر مشهد)7910421514510.22034/jgk.2025.408769.1140FAفرزانهبی مکردکترای معماری، کارشناس گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران0009-0004-1689-9281هاشمشریعتمداراستاد، گروه عمران، دانشکده مهندسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران0000-0001-5966-3317رضامیرزائیاستادیار، گروه معما ری، دانشکده هنر و معماری، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی ، بیرجند، ایران0000-0001-8769-0275Journal Article20250617Historical houses in Iran have long been considered the most unparalleled examples of traditional architecture, reflecting a meaningful connection between humans and their environment. In the past, these houses were filled with a sense of belonging for their residents, but unfortunately, a mimetic approach to Western architecture has led to a decrease in this sense in modern house patterns. The beginning of this transformation in Iran can be traced back to the Pahlavi era, due to the modern developments in construction and architecture. Restoring the lost concept of Iranian identity is one of the most important tasks for contemporary architects, which is also one of the main goals of the present research. To this end, initially, the evolution of houses during the Pahlavi era is introduced in order to clarify the concept of sense of place. Then, an investigation into the factors influencing the sense of place is carried out through a comparative study of urban houses in Mashhad. The present research is a combination type study in a survey framework. Firstly, using the MAUT technique, the statistical population is selected. Then, employing a research narrative strategy and qualitative content analysis with MAXQDA, the influential factors on residents' sense of place are extracted. By using qualitative Delphi analysis and Shannon's entropy, the final research model is developed, and finally, the relationships between variables are fitted using the SMART PLS structural equation modeling method. The findings indicate that residents' sense of place has a negative relationship with the evolutionary trends of houses over time. The cognitive-perceptual and environmental-physical dimensions are important with impact coefficients of 8.340 and 8.090, respectively, while the beauty and sensory perception components are significant with importance degrees of 7.794 and 6.562, as they can be influential due to movement, time, and spatial rotation combined with green spaces.خانه‌های تاریخی ایران از دیرباز به‌عنوان بی‌رقیب‌ترین اثر معماری سنتی، مبین ارتباطی پرمعنا بین انسان و محیط هستند که در گذشته برای ساکنینشان مملو از حس تعلق مکانی بوده‌اند، اما متأسفانه نگاه تقلیدی از معماری غربی منجر به کاهش این حس در الگوهای خانه امروزی گشته است. نقطه آغازین این دگرگونی در کشور ایران، دورۀ پهلوی با توجه به تحولات نوین معماری در ساخت‌وساز به‌حساب می‌آید. بازیابی مفهوم گمشده هویت ایرانی یکی از مهم‌ترین وظایف معماران معاصر است که از اهداف اصلی پژوهش حاضر نیز است. بدین منظور، در ابتدا با هدف تدقیق مفهوم حس مکان، سیر دگرگونی خانه‌ها در گذر دورۀ پهلوی معرفی می‌گردد. سپس به سنجش عوامل مؤثر بر حس مکان از طریق مطالعه‌ای مقایسه‌ای در گونه‌های خانه شهر مشهد پرداخته میشود. پژوهش حاضر از نوع ترکیبی در بستری پیمایشی است. ابتدا با استفاده از تکنیک MAUT، جامعه آماری انتخاب می‌گردد. سپس به کمک راهبرد پژوهش‌روایتی و تحلیل محتوای کیفی MAXQDA، به استخراج مؤلفات مؤثر بر حس مکان ساکنین پرداخته میشود و با بهره‌گیری از تحلیل کیفی دلفی و آنتروپی شانون، مدل نهایی پژوهش تدوین می‌گردد تا در انتها با روش کمی معادلات ساختاری SMART PLS روابط بین متغیرها برازش شوند. یافته‌ها نشان می‌دهند که حس مکان ساکنین با سیر تکاملی گونه‌ها در طول زمان رابطه‌ای منفی دارد. ابعاد ادراکی-شناختی و محیطی-کالبدی به ترتیب با ضریب تأثیر 340/8 و 090/8 حائز اهمیت هستند که مؤلفه زیبایی و ادراک‌تنانه با درجه اهمیت 794/7 و 562/6 به‌واسطه حرکت، زمان و چرخش فضایی در ترکیب با فضای سبز، می‌توانند مؤثر واقع گردند.https://jgk.imamreza.ac.ir/article_215145_8ec3e41afab213829166b13d5e5e5fc1.pdfدانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)پژوهشنامه خراسان بزرگ2251-6131155720250219Traditional control and management of surface water in dry areas using ancient hydraulic structures: a case study of Khosf Countyکنترل و مدیریت سنتی آب‌های سطحی در مناطق خشک با استفاده از سازه‌های آبی کهن (مطالعۀ موردی: شهرستان خوسف)10512420949510.22034/jgk.2024.420604.1160FAحسینصدیقیاناستادیار، گروه باستان‌شناسی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران0000-0003-0244-2673حمیدعزیزیاستادیار، گروه باستان‌شناسی، دانشگاه جیرفت، جیرفت، ایران0000-0002-5883-7765امیرحسینیان راداستادیار، گروه جغرافیا، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران0000-0002-5883-7765میثمنیکزاداستادیار گروه باستان‌شناسی، دانشگاه هنر، شیراز، ایران0000-0003-3930-9884Journal Article20231015Management and control of surface waters, especially in low rainfall areas, is one of the ways to supply water to meet the needs of residents of dry and water-scarce regions of Iran. Khosf County, located in South Khorasan Province, is one of the areas where residents have long been attempting to manage and control surface waters due to water scarcity. In this regard, by creating water structures such as dams and reservoirs, they have tried to control and utilize surface waters resulting from rainfall. A descriptive-analytical method was used to conduct this research. Data collection and organization were based on field and library studies in Khosf County, and some of these structures were identified and their distribution analyzed using GIS software. The main goal of this research is to investigate and analyze the traditional and ancient methods of controlling and managing surface waters and the role of some related structures such as dams and reservoirs in Khosf County. The results of this research indicate that the highest priority in establishing and distributing these structures is proximity to surface water sources (16% for reservoirs and 15% for dams) and then suitable elevation (8% for reservoirs and 10% for dams) for better access to surface waters. Additionally, residents of this area have attempted to control and manage the flow speed of surface waters to enter the dams and reservoirs, considering the slope and suitable direction of the slope. The outcome of these actions has resulted in changes in the region's landscape and mitigating harsh environmental conditions for the continued livelihood of residents.مدیریت کنترل آب‌های سطحی به‌ویژه در مناطق کم بارش، یکی از راه‌های تأمین آب برای رفع نیاز ساکنین مناطق خشک و کم‌آب ایران است. شهرستان خوسف واقع در استان خراسان جنوبی، یکی از مناطقی است که ساکنین آن از دیرباز تاکنون، به‌دلیل کمبود آب، با انجام تمهیداتی سعی در مدیریت و کنترل آب‌های سطحی داشته‌اند. در این راستا، با ایجاد سازه‌های آبی اعم از بندسار و آبانبار، تلاش نمودند تا آب‌های سطحی ناشی از بارندگی را کنترل و مورد استفاده قرار دهند. برای انجام این پژوهش از روش توصیفی-تحلیلی استفاده شده است. شیوۀ گردآوری و تنظیم اطلاعات در آن نیز بر پایۀ بررسی‌های میدانی و کتابخانه‌ای در سطح شهرستان خوسف بوده که با بهره‌گیری از نرمافزار GIS، برخی از این سازه‌ها نیز شناسایی و چگونگی پراکنش آن‌ها مورد تحلیل قرارگرفته است. هدف اصلی پژوهش حاضر نیز بررسی و تحلیل چگونگی کنترل و مدیریت سنتی و کهن آب‌های سطحی و نقش برخی سازه‌های مرتبط با آن همچون بندسار و آبانبار، در شهرستان خوسف است. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که بیشترین اولویت در ایجاد و پراکنش این سازه‌ها، نزدیکی به روان‌آب‌های سطحی (16/. برای آبانبار و 15/. برای بندسار) و سپس ارتفاع مناسب (08/. برای آبانبار و 10/. برای بندسار) برای دسترسی بهتر به آب‌های سطحی است. همچنین، ساکنین این منطقه با توجه به شیب و جهت شیب مناسب، تلاش داشتند تا سرعت جریان آب‌های سطحی را برای ورود به بندسارها و آب‌انبارها، کنترل و مدیریت کنند. ماحصل اقدامات انجام‌گرفته، تغییر در زمین‌سیمای منطقه و تلطیف شرایط سخت محیطی برای ادامه حیات ساکنین را به‌دنبال داشته است.https://jgk.imamreza.ac.ir/article_209495_e278f6425249afdacb1e41d284e8a61d.pdfدانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)پژوهشنامه خراسان بزرگ2251-6131155720250219Explaining the drivers affecting the future of sustainable tourism in the city of Sarakhs with a future research approachتبیین پیشران‌های مؤثر بر آیندۀ گردشگری پایدار شهر سرخس با رویکرد آینده‌پژوهی12514821516010.22034/jgk.2025.473044.1216FAمحمدگل محمدیدانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران0009-0005-4628-0866زینبکرکه آبادیدانشیار، گروه جغرافیا، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایرانعباسارغاناستاد تمام، مرکز تحقیقات کارآفرینی ایده‌پردازی و تجاری‌سازی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران0000-0002-9929-6918Journal Article20240813The approach of future studies focuses on addressing a wide range of future conditions by adopting participatory and argumentative approaches in the field of planning, emphasizing the identification of key factors and drivers of development. The extent and manner of the impact of effective drivers on sustainable tourism in the city of Sarakhs with a future-oriented approach are among the most important aspects of this research. Qualitative data was collected through open questionnaires, interviews, and quantitative data in numerical form through weighting in the SPSS software. Subsequently, the data and analyses obtained were used in the MICMAC futures research software. The results of this study indicate that the regression correlation coefficient between the level of factors affecting tourism development in Sarakhs County was 0.72, indicating that there is a significant linear correlation between the dimensions affecting tourism development in the region. Additionally, the multiple determination coefficient is 0.51, indicating that 51% of the variations in tourism development in Sarakhs County are explained by the effective indices, and the remaining share belongs to other variables. The output from MICMAC also shows that economic prosperity and investment, along with industrialization as two-way drivers (both influential and affected), and environmental factors and managers and planners as influenced factors. Among these, the Holy Shrine of Imam Reza acts as an independent factor.رویکرد آینده‌نگاری با پرداختن به محدودۀ گسترده‌ای از شرایط آینده با اتخاذ رویکردهای مشارکتی و استدلالی در حوزۀ برنامهریزی، تأکید بر یافتن عوامل اصلی و کلیدی و پیشران‌های توسعه دارد. میزان و نحوه اثر پیشران‌های مؤثر بر گردشگری پایدار در شهر سرخس با رهیافت آینده‌پژوهی از مهم‌ترین جنبه‌های این پژوهش است. داده‌های کیفی با پرسشنامۀ باز و از طریق مصاحبه و داده‌های کمی به‌صورت عددی و از طریق وزن‌دهی در نرمافزار SPSS تهیه گردید. در ادامه از داده‌ها و آنالیزهای به‌دست‌آمده در نرمافزار آینده‌پژوهی MICMAC استفاده شد. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد ضریب همبستگی رگرسیونی بین میزان شاخص‌های مؤثر بر توسعه گردشگری در شهرستان سرخس برابر با 0/72 بوده که نشان‌دهنده این است که همبستگی خطی بین ابعاد مؤثر بر توسعه گردشگری در منطقه معنی‌دار است. همچنین، مقدار ضریب تبیین چندگانه برابر با 0/51است که نشان می‌دهد 51% از واریانس‌های توسعه گردشگری در شهرستان سرخس توسط شاخص‌ها مؤثر تبیین میشود و مابقی سهم سایر متغیرهاست. خروجی حاصل از MICMAC نیز نشان می‌دهد، عوامل رونق اقتصادی و سرمایه‌گذاری به همراه عامل صنعتی شدن به‌عنوان پیشران‌های دو وجهی (دارای تأثیرگذاری و تأثیرپذیری) و عوامل زیست‌محیطی و مدیران و برنامه‌ریزان به‌عنوان عوامل تأثیرپذیر هستند. در این میان، آستان قدس رضوی به‌عنوان یک عامل مستقل عمل نموده است.https://jgk.imamreza.ac.ir/article_215160_556ef4170a169d2d9e3fbb0b211a834a.pdfدانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)پژوهشنامه خراسان بزرگ2251-6131155720250219Identifying the capability of non-governmental organizations to participate in urban development plans (Case study: Birjand city)نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در مشارکتِ طرح‌های توسعۀ شهری (مطالعه موردی: شهر بیرجند)14916822144410.22034/jgk.2023.382443.1102FAامیرگلرودانشجوی دکتری، گروه شهرسازی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران0009-0008-4065-7636هادیسروریاستادیار گروه شهرسازی،دانشکده هنرو معماری،دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایرانسانازسعیدی مفرددانشیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری ، دانشگاه ازاد اسلامی، مشهد، ایران.فاطمهصدر نبویاستادیار گروه علوم اجتماعی ،واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایرانJournal Article20250625<strong>Background and Objective:</strong> Despite the emphasis on the role of popular organizations in urban development plans, limited research has examined non-governmental organizations (NGOs) as key contributors to the realization of such plans.<br><strong>Methods:</strong> The study involved eight municipal experts and eight NGO representatives. Thematic analysis was conducted using three categories: basic, organizing, and comprehensive themes.<br>Results: The socio-cultural sector accounted for the highest share of NGO activities (80.29%), while civil affairs had the lowest participation (0.98%) in South Khorasan Province.<br><strong>Conclusion:</strong> NGOs can significantly contribute to urban development by addressing economic challenges (e.g., land acquisition, construction, and funding allocation) and defining priority action areas. Their involvement in social and policy-making processes also enhances support, education, and cultural initiatives. However, while NGOs mitigate some urban development challenges, they cannot resolve all issues independently.برنامهریزی مشارکتی و مشارکت مردم در طرح‌های توسعۀ شهری، موضوعی است که در مطالعات فراوانی موردتوجه قرارگرفته است. مطالعات نشان می‌دهد که توجه به انواع تشکل‌های مردمی در فرایند مشارکت، عامل مهمی در انطباق فرایند برنامهریزی مشارکتی با توانمندی‌های جامعه شهری است، اما برخلاف تأکید بر مشارکت تشکل‌های مردمی در طرح‌های توسعۀ شهری، کمتر پژوهشی به جایگاه سازمان‌های مردم‌نهاد به‌عنوان عاملی مؤثر در تحقق برنامه‌های توسعه شهری پرداخته است. از این‌رو، پژوهش حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که توانمندی سازمان‌های مردم‌نهاد در راستای تهیه و اجرای طرح‌های توسعه شهری چیست؟ نمونۀ موردی شهر بیرجند، مرکز استان خراسان جنوبی است. این شهر دارای بافت اجتماعی منسجمی است که بر پایه آن توانسته در دورۀ شهرنشینی جدید، ترکیبی جالب‌توجه از تشکل‌های مردمی سنتی و سازمان‌های مردم‌نهاد جدید داشته باشد. این پژوهش با روش کیفی و با استفاده از تحلیل مضمون و به‌کارگیری نرمافزار MAXQDA انجام شده است. جمع‌آوری اطلاعات از طریق مصاحبه با 16 نفر انجام گرفت. داده‌های جمع‌آوری‌شده به کمک 17 مضمون پایه، 6 مضمون سازمان‌دهنده و 1 مضمون فراگیر بررسی و تحلیل شدند. درنهایت، تحلیل شبکه مضامین به‌دست‌آمده روابط میان مضامین اثرگذار در توانمندی سازمان‌های مردم‌نهاد در فرایند تهیه و اجرای طرح‌های توسعۀ شهری را نشان می‌دهد. برمبنای مضامین اصلی، نتایج پژوهش بیانگر آن است که نقش‌انگیزی سازمان‌های مردم‌نهاد در حیطه موضوعات اقتصادی، سیاست‌گذاری و اجتماعی مرتبط با مراحل تهیه و اجرای طرح‌های توسعه شهری است.https://jgk.imamreza.ac.ir/article_221444_1ec1fba2a66d88a9c1a83ccd9d1a5903.pdfدانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)پژوهشنامه خراسان بزرگ2251-6131155720250219Identifying factors in the occurrence of stakeholders conflict interest in the process of urban land use in the central area of Mashhadشناسایی عوامل مؤثر در بروز تعارض منافع کنشگران در فرآیند کاربری اراضی شهری حوزۀ مرکزی کلان‌شهر مشهد16919221514210.22034/jgk.2023.394858.1117FAعلی رضاشیری نژاددانشجوی دکتری، گروه شهرسازی، واحد مشهد ، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران0000-0002-9116-8516عبدالهادیدانشپوراستادیار، گروه شهرسازی، واحد مشهد ، دانشگاه آزاد اسلامی ، مشهد، ایرانسیدمسلمسیدالحسینیاستادیار، گروه شهرسازی، واحد مشهد ، دانشگاه آزاد اسلامی ، مشهد، ایران0000-0003-0167-3904فاطمهمحمدنیای قرائیدانشیار، گروه شهرسازی، واحد مشهد ، دانشگاه آزاد اسلامی ، مشهد، ایرانJournal Article20230501The presence of multiple actors in the field of urban planning and their different interests, along with the lack of sufficient attention from planning authorities to optimal land use planning, potentially leads to conflicts among stakeholders. The aim of the present research is to identify and analyze the factors influencing the emergence of conflicts in the process of urban land use planning. The present study is a combination type and falls into the category of sequential-exploratory research. Therefore, qualitative and then quantitative data are collected and ultimately both are analyzed. In the first part, the meta-synthesis method (qualitative) is used to present a conceptual model of managing conflicting interests of stakeholders, and in the second part, the survey method (quantitative) is used to explore the relationships between components in the emergence of conflicts. The key components of the conceptual model include economic conflict, public and private interest conflicts, value conflicts, participation reluctance, procedural conflict, and organizational conflict, with regression equations indicating the impact of 24.7%, 21.1%, 19%, 17.6%, and 14.7% of these components on the emergence of conflicts. To operationalize the conceptual model and explore causal relationships, a researcher-made questionnaire aligned with the findings of the first step was used. The statistical population includes managers and decision-makers in urban affairs and residents of Mashhad city. The sample size was estimated using the Cochran formula, considering a 0.05 error rate, resulting in 383 individuals as the sample size. The results indicate support for all components, with the economic conflict component identified as the most influential factor in the emergence of conflicts in the urban land use planning process.حضور بازیگران متعدد در عرصۀ برنامهریزی شهری و منافع متفاوت آن‌ها و عدم اهتمام کافی متصدیان امر برنامهریزی نسبت به برنامهریزی بهینه کاربری اراضی، به‌صورت بالقوه توانایی ایجاد تعارض میان کنشگران را در پی دارد. هدف از انجام پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر بروز تعارضات در فرآیند برنامهریزی کاربری اراضی شهری است. پژوهش حاضر از نوع ترکیبی بوده و در زمره تحقیقات متوالی-اکتشافی قرار دارد. از این‌رو، داده‌های کیفی و سپس کمی گردآوری و درنهایت هر دو تحلیل می‌گردد. در بخش اول از روش فراترکیب (کیفی) جهت ارائه مدل مفهومی مدیریت تعارض منافع کنشگران و در بخش دوم از روش پیمایشی (کمی) جهت کشف چگونگی ارتباط مؤلفه‌ها بر بروز تعارضات استفاده شده است. مؤلفه‌های کلیدی مدل مفهومی عبارت‌اند از تعارض اقتصادی، تعارض منافع عمومی و خصوصی، تعارض ارزشی، مشارکت‌گریزی، تعارض رویه‌ای و تعارض سازمانی که معادلات رگرسیونی حاکی از تأثیر 24.7%، 21.1%، 19%، 17.6% و 14.7% مؤلفه‌های مذکور بر بروز تعارض است. جهت عملیاتی‌سازی مدل مفهومی و کشف روابط علی-معلولی، از پرسشنامه محقق ساخت منطبق بر یافته‌های گام اول استفاده شد. جامعه آماری، مدیران و تصمیم‌گیران در امور مسائل شهری و ساکنین شهر مشهد هستند. جهت برآورد حجم نمونه از فرمول کوکران با در نظر گرفتن 0/05 خطا استفاده گردید که 383 نفر به‌عنوان حجم نمونه تعیین گردید. نتایج حاکی از پشتیبانی تمام مؤلفه‌ها و تعیین مؤلفه تعارض اقتصادی به‌عنوان مؤثرترین عامل بر بروز تعارضات در فرآیند برنامهریزی کاربری اراضی است.https://jgk.imamreza.ac.ir/article_215142_1059dee4cfd73ab0d4345c66f2bb2904.pdf