دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)پژوهشنامه خراسان بزرگ2251-6131134720220723The change of Khorasan and Transoxiana land ownership from arrival of Islam to the end of Umayyedتغییرات مالکیت زمین در خراسان و ماورءالنهر از ورود مسلمانان تا پایان امویان11615312210.22034/jgk.2022.315221.1006FAعلینجف زادهدانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران0000-0002-6147-511Xمحمد تقیایمانپوراستاد، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد. ایران0000-0002-8458-4618Journal Article20211117The fall of the Sasanian is one of the important events of Iran history which led to major developments such as change of religion, culture, political structure, demographic composition and land ownership. Meanwhile, the change in land ownership, which was considered the economic pillar of society and was based on tribute and taxes, was great importance because it affected various aspects of economic and social life of people. Khorasan and Transoxiana, the most important northeastern states of Iran, where most affected by the change in land ownership. So far, however, much research has been done on the consequences of the Arab invasion of Iran, including Khorasan and Transoxiana, but independent research on the causes and factors affecting the change of land ownership in Khorasan and Transoxiana, the method of change and its results has not been done. Therefore, in this research, an attempt has been made to answer the above questions by relying on primary sources and by descriptive-analytical research method. It seems that the type of land ownership before the conquests, how to conquer the land and the motivation of the Arabs to settle in the conquered areas each played a role in how to change land ownership.شکست و سقوط ساسانیان یکی از مهمترین وقایع تاریخ ایران است که تحولات عمده‌ای را در پی داشت که ازجمله می‌توان از تغییر در دین وفرهنگ، ساختار سیاسی، ترکیب جمعیتی و مالکیت زمین در ایران نام برد. در این میان تغییر در مالکیت زمین‌ها که ارکان اقتصادی جامعه محسوب می‌شد و خراج و مالیات بر آن متکی بود از اهمیت زیادی برخوردار بود. زیرا بر ابعاد مختلف زندگی اقتصادی و اجتماعی مردم تاثیر می‌گذاشت. در همین رابطه خراسان و ماورءالنهر از مهمترین ایالت‌های شمال شرق ایران بودند که از تهاجم اعراب در رابطه با تغییر در مالکیت زمین‌ها بشدت متاثر شدند. هرچند تاکنون پیرامون پیامدهای تهاجم اعراب به ایران و از جمله خراسان و ماوراءالنهر پژوهش‌های زیادی انجام شده است، اما پژوهشی مستقل درباره علل و عوامل موثر بر تغییر در مالکیت زمین‌ها در خراسان و ماوراءالنهر، شیوه تغییر و نتایج آن صورت نگرفته است. لذا دراین پژوهش تلاش شده با تکیه بر منابع آن دوره و با روش مطالعه کتابخانه‌ای و به شیوه تحقیقات تاریخی به پرسش‌های فوق پاسخ دهد. به نظر می‌رسد نوع مالکیت زمین قبل از فتح، چگونگی فتح سرزمین‌ها و انگیزه استقرار اعراب در مناطق مفتوحه هریک در چگونگی تغییر مالکیت زمین‌ها پس از فتوحات نقش داشتند که در این پژوهش مورد بررسی خواهند گرفت.https://jgk.imamreza.ac.ir/article_153122_00e4b6ac35cb4bb52da9aacfdecea8b2.pdfدانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)پژوهشنامه خراسان بزرگ2251-6131134720220723A geographical approach to the causes of political decentralization and creation of a triple khanates in Transoxiana(16-20AD/10-14AH)رهیافتی جغرافیایی بر علل تمرکزگریزی سیاسی و ایجاد خانات سه‌گانه در فرارود (قرون 16-20م./10 -14قـ)173015312610.22034/jgk.2022.308601.0FAسیده فهیمهابراهیمیاستادیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایرانJournal Article20210807Although the Transoxiana was connected to the central plateau of Iran and in many cases dominated by joint political forces, it had different experiences of decentralization in governance. The formation of semi-independent powers in ancient times, the influence of Turkish and Mongol forces in the Islamic era and the annexation and disintegration of Khorasan are manifestations of these lived experiences that, while belonging to the Iranian world, provide a distinct world for the inhabitants. In the continuation of this different life, from the 16th century AD / 10 AH onwards, gradually a new form of power system called the triple khanates (Bukhara, Khiva and Khoqand) appeared in the Transoxiana. In the present article, by focusing on the role of Transoxiana's specific geography in its lack of political centralization, we followed the issue that "Why has the geography of Central Asia during these centuries provided a special form of government in the form of a pluralistic and independent structure such as the triple Khanates?" Our initial answer is that "the fragmentation of Central Asia through its vast deserts and high mountain ranges created three distinct geographical plates in its middle part, beside it economic self-sufficiency, trivializing Silk Road and the constant waves of nomadic migrants caused instability of power in this land." As a result, we have found that, along with all the factors, the change in the nature of its commercial highway and the formation of a landlocked erea are the ultimate cause of all the political fragmentation from a geographical point of view.سرزمین فرارود گرچه متصل به فلات مرکزی ایران و در بسیاری از موارد تحت سلطه نیروهای سیاسی مشترک با آن قرار داشت، اما تجربه‌های متفاوتی از عدم تمرکز را در عرصه حکمرانی از سر گذراند. شکل گیری شاه‌نشین های نیمه‌مستقل در عهد باستان، نفوذ نیروهای ترک و مغول در عهد اسلامی و پیوستگی و گسستگی از خراسان، نمودی از این تجربه‌های زیسته است که در عین تعلق به جهان ایرانی، دنیای متمایزی را برای باشندگان خود رقم زده است. در تداوم این حیات متفاوت، از قرن16م./10هـ به بعد به تدریج شکل جدیدی از نظامهای قدرت با نام خانات سه گانه(بخارا، خیوه و خوقند) در پهنه فرارود ظاهر شد. در نوشتار حاضر با محوری یافتن نقش جغرافیای خاص فرارود در عدم تمرکز سیاسی در آن، این مساله را پی گرفتیم که: «چرا جغرافیای آسیای‌مرکزی طی این قرون، شکل خاصی از حکمرانی را در قالب ساختار متکثر و مستقلی چون خانات سه‌گانه فراهم آورده است؟» پاسخ آغازین ما این است که « تقطیع قلمرو آسیای‌مرکزی به واسطه بیابانهای سهمگین و رشته‌کوههای بلند، سه صفحه مجزای جغرافیایی در بخش میانی آن ایجاد نمود، این عامل در کنار خودبسندگی اقتصادی، از رونق افتادن راه ابریشم و امواج مداوم مهاجران صحراگرد سبب ناپایداری انسجام قدرت در این سرزمین گردید». آنچه در نتیجه بدان دست یافتیم این است که در کنار همه عوامل، تحول در ماهیت شاهراه تجاری آن و شکل گیری سرزمین محصور درخشکی علت تامه چندپارگی سیاسی از منظر جغرافیایی به شمار می‌آیند.https://jgk.imamreza.ac.ir/article_153126_4142f8198cb2c882d7a5abc00375bd36.pdfدانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)پژوهشنامه خراسان بزرگ2251-6131134720220723The city in the cycle of uneven development and tribal authoritarianism: Reflections on the most important factors in the formation and continuation of migration processes in the Timurid era (912-772 AH)شهر در چنبره‌ی توسعه‌ی ناموزون و اقتدارگرایی ایلی: تاملی در مهمترین عوامل شکل‌گیری و تداوم فرایندهای مهاجرت در عصر تیموری(772-912ق)314415312410.22034/jgk.2022.324040.1022FAحمیدصادقیدانشجوی دکتری تاریخ ایران، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه اصفهان، ایران0000-0002-2200-194Xمینامعینیدانشجوی دکتری تاریخ ایران، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه اصفهان، ایرانفریدونالهیاریاستاد گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه اصفهان، ایرانJournal Article20220110The issue of immigration during the Timurid period was significantly linked to the two components of uneven urban development and tribal authoritarianism. As a result of these two approaches, two important consequences also occurred in the link between the city and immigration. First, the increasing prosperity of some urban centers in eastern Iran and the strengthening of their cultural-economic foundations by taking advantage of mandatory immigration policies that deprive other urban centers of retaining capacities and attractions. Led to the influence of tribal authoritarianism on immigration trends, which manifested themselves in phenomena such as growing tax pressures, a looting economy, forced and intermittent population movements to control unrest, and a kind of indifference to other urban centers. Showed the dispersion of power according to tribal criteria and so on. In this study, assuming that policies based on uneven urban development and tribal authoritarianism have a profound effect on the increase of migration processes, an attempt is made to investigate the role of these policies in upsetting the balance of cities, urban disorders. And show the social anxiety arising from the type of exercise of Illyrian power, their explanation, and their direct impact on immigration processes. The results of this study show that the phenomenon of migration in this period was mainly forced-command and from above, all of which were directly influenced by the nature of government and especially the two main trends in Timurid politics, namely uneven development and tribal authoritarianism.<br /> مسئلۀ مهاجرت در دورۀ تیموری، به‌صورت قابل‌تأملی با دو مؤلفه توسعه ناموزون شهر و اقتدارگرایی ایلی پیوند یافت. درنتیجه این دو رویکرد، دو نتیجه مهم نیز در پیوند میان شهر و مهاجرت رخ داد. نخست رونق فزاینده برخی کانونهای شهری در شرق ایران و تقویت بنمایه های فرهنگی-اقتصادی آنها با بهره گیری از سیاستهای مهاجرتی دستوری و اجباری که به تهی شدن سایر مراکز شهری از ظرفیتها و جذابیتهای ابقاکننده منجر می شد و دیگر تأثیر اقتدارگرایی ایلی بر روندهای مهاجرت که خود را در پدیده هایی مانند رشد فزاینده فشارهای مالیاتی، اقتصاد مبتنی بر غارت، جابجایی های اجباری و متناوب جمعیتی به‌منظور کنترل ناآرامی ها، وجود نوعی بی‌توجهی به دیگر کانونهای شهری، پراکندگی قدرت بر اساس معیارهای ایلی و غیره نشان می داد. در این پژوهش، با فرض اینکه سیاست های مبتنی بر توسعه ناموزون شهر و اقتدارگرایی ایلی در فزونی گرفتن فرآیندهای مهاجرت تأثیری عمیق برجای گذاشته اند، تلاش می شود تا نقش این سیاستها در برهم خوردن تعادل شهرها، نابسامانی های شهری و اضطراب اجتماعی ناشی از نوع اعمال قدرت ایلیاتی، توضیح و تأثیر مستقیم آنها بر فرآیندهای مهاجرت نشان داده شود. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که پدیده مهاجرت در این دوره عمدتاً ماهیتی اجباری-دستوری و از بالا داشت که همگی به‌صورت مستقیم از ماهیت دولت و خاصه از دو گرایش عمده در سیاست تیموری یعنی توسعه ناموزون و اقتدارگرایی ایلی تأثیر پذیرفتند.https://jgk.imamreza.ac.ir/article_153124_5ec2febae8f1ec379e5e1efa6fd6abe9.pdfدانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)پژوهشنامه خراسان بزرگ2251-6131134720220723The study of various Timurid profressor's functions in great Khorasan (In addition to analyzing several documents about Timurid Teachers)بررسی کارکردهای مختلف مدرسان دوره تیموری درخراسان بزرگ (به همراه تحلیل چند سنددرباره مدرسان دوره تیموری)456215312310.22034/jgk.2022.308587.0FAسید اصغرموسوی تباردانشجوی دکتری، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایراناردشیراسد بیگیاستادیار، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایرانسید حسینمجتبویاستادیار، گروه هنر اسلامی، مؤسسه آموزش عالی فردوس، مشهد، ایرانJournal Article20210713This paper examines the position and function of professors in the Great Khurasan during the Timurid period of Herat, and by defining various political, social, cultural, religious and scientific functions, it will try to examine the various aspects of impact. The significance of this article is that so far it has not been addressed independently to the problem of professors as one of the most efficient classes that played a significant role in the different events of the Timurid period in Khorasan. The research method is library and archival, and it is tried to add to the content of the article using documents, manuscripts and historical sources. The findings of the research show that Timurid's attention to schooling, especially in Herat, has made the professors class as one of the most elastic and efficient social classes. The presence of instructors in various social, political, religious and scientific fields provided a platform for empowerment and their impact in various developments.در این مقاله به بررسی جایگاه و کارکرد مدرسان در خراسان بزرگ در دوره تیموری با محوریت هرات پرداخته می شود و با تعریف کارکردهای مختلف سیاسی، اجتماعی فرهنگی، مذهبی و علمی سعی خواهد شد تا جنبه های مختلف تأثیرگذاری سنجیده گردد. اهمیت این مقاله از آن روست که تا کنون به صورت مستقل به مسأله مدرسان به عنوان یکی از طبقات کارآمد که نقش مهمی در تحولات مختلف دوره تیموری در خراسان بزرگ داشته‌اند، پرداخته‌نشده‌است. روش پژوهش کتابخانه‌ای و آرشیوی است و تلاش شده تا با استفاده از اسناد، نسخ خطی و منابع دست اول تاریخی جنبه‌های مختلف موضوع بررسی گردد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که توجه تیموریان به مدرسه‌سازی خصوصاً در هرات باعث شد تا قشر مُدرس به عنوان یکی از طبقات اجتماعی نخبه و کارآمد مطرح گردد. حضور مدرسان در عرصه‌های مختلف اجتماعی، سیاسی، مذهبی و علمی بستر قدرت‌گیری و تأثیرگذاری آنها را در تحولات مختلف فراهم نموده بود.https://jgk.imamreza.ac.ir/article_153123_70bc4b543b0d1b99cc32790fb4875d91.pdfدانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)پژوهشنامه خراسان بزرگ2251-6131134720220723The first printed book in Mashhad (Muntakhab al-Qasāyed, 1294 AH.)نخستین کتاب چاپی مشهد (منتخب‌القصاید، 1294ق)638615312510.22034/jgk.2022.308583.0FAمصطفیلعل شاطریدانشآموخته دکتری، مدرس مدعو، گروه هنر، مؤسسه آموزش عالی فردوس، مشهد، ایران0000-0003-0236-8274Journal Article20210627Several printing houses were established in Tabriz, Tehrān, and other cities with the arrival of lithography in Iran (1249 AH.). The first lithographic printing house (Chāpkhāne-yi Sangi) was established in the Astān Quds Razavi complex in Mashhad with a delay of about 50 years (1294-1344 AH.) and numerous works with different religious, literary, jurisprudential, and historical themes were published in cooperation with authors, translators, publishing professors, and sponsors. The present study aimed to rely on the descriptive and analytical method to find the first printed book in Mashhad, the active people in printing the first printed book, as well as the physical and content features of the book. The findings based on archival studies indicated that the first printed book in Mashhad using lithography technique was published in Astān Quds Razāvi printing house (the first printing house in Mashhad) in 1294 AH. This book entitled Muntakhab al-Qasāyed contains a collection of poems by 'Ali Rāqem Mashhadi who was one of the calligraphers and poets in Mashhad and then the book was prepared to be published. Meanwhile, the people such as Motamen al-Mulk, Mirzā Rafi, and Ismāil Tājer Heravi participated as the activists and supporters of publishing this work. Among the physical features of this book, there are bookbinding, size, paper, calligraphy, and in-text arrangement (motifs of page and title (Sarloh), tabulation (Jadvalbandi), Lines around the page (Kamand) etc.) which are relatively appropriate features as the first printing experience in Mashhad. In terms of content, although the placement of poems consecutively has no coherent sequence, the three sub-branches of praise, virtue, and citation of the bravery and sufferings of Imāms (AS) and their families, as well as the praise of trustees, rulers and political-military activists in Khorāsān and sometimes other regions and the praise of scholars of literature and culture can be distinguished by reading the text.با ورود چاپ سنگی (1249ق) به ایران، پس از تبریز و تهران، در سایر شهرها نیز چاپخانه‌های متعدد ایجاد شد. در مشهد با تأخیری حدوداً پنجاه‌ساله، نخستین چاپخانه سنگی در مجموعه آستانه قدس رضوی ایجاد و طی دوران فعالیت (1344-1294ق) به انتشار آثار متعددی با درون‌مایه‌های گوناگون مذهبی، ادبی، فقهی و تاریخی با همکاری مؤلفان و مترجمان با استادان چاپ و حامیان مالی، پرداخته شد. هدف از این پژوهش با تکیه‌بر روش توصیفی-تحلیلی پاسخ به این پرسش است که نخستین کتاب چاپی مشهد چه بود، افراد فعال در چاپ آن، چه کسانی بودند و کتاب تولیدی، دارای چه ویژگی‌های ظاهری و محتوایی بود؟ یافته‌ها بر اساس بررسی‌های آرشیوی حاکی از آن است که نخستین کتاب انتشاریافته در مشهد بر اساس تکنیک چاپ سنگی و در چاپخانه آستان قدس رضوی (نخستین چاپخانه مشهد) در 1294ق منتشر شده است. این اثر با عنوان منتخب‌القصاید دربردارنده مجموعه‌ای از قصاید علی راقم‌مشهدی (از خوشنویسان و شاعران مشهدی) است که با کتابت او نیز آماده چاپ شد. در این بین افرادی همچون متولی وقت (مؤتمن‌الملک)، میرزا رفیع و اسماعیل تاجر هروی به‌عنوان فعالان و حامیان نشر این اثر مشارکت داشتند. ازجمله ویژگی‌های ظاهری این کتاب می‌توان به تجلید و صحافی، قطع، کاغذ، خط و آرایش درون‌متن (نقوش صفحه مشخصات و سرلوح، جدول بندی، کَمَند و غیره) اشاره کرد که از شاخص‌های نسبتاً مناسبی به‌عنوان نخستین تجربه چاپ در مشهد برخوردار است. از منظر محتوا، هرچند قرارگیری اشعار در پی یکدیگر از توالی انسجام‌یافته‌ای برخوردار نیست، اما با خوانش متن، می‌توان سه زیرشاخۀ مدح و منقبت و ذکر رشادت‌ها و مصائب ائمه‌اطهار<sup>(ع)</sup> و خاندان ایشان، مدح متولیان، حکمرانان و فعالان سیاسی-نظامی خراسان و گاه سایر مناطق، مدح اهل علم، ادب و فرهنگ را تشخیص داد.https://jgk.imamreza.ac.ir/article_153125_5450531d33b5194d3148ab666db982f1.pdfدانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)پژوهشنامه خراسان بزرگ2251-6131134720220723People deal with MKO in Mashhad (1357 to 1361)تقابل مردم مشهد و سازمان مجاهدین خلق (1357-1361ش)8710515425810.22034/jgk.2022.308593.0FAکبرینودهیدانش آموخته دکتری، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه اصفهان، ایران0000-0002-9302-5180Journal Article20210724The first years after the victory of the Islamic Revolution in Iran is considered one of the most important historical periods. Press events and the diversity of its most important characteristics. In addition to the turnout comes to most areas of the phenomenon of Islamic Revolution. One of these areas was playing a role in the field of defense of the revolution and the Islamic Republic and the establishment of security. MKO was one of the groups that steep of a political organization at war had become a major challenger to Iranian society in those years. Mashhad people appeared on the political stage and in the military phase of the MEK in the role of opposition that their opposition in various forms: Among them was the press and advertising campaigns, dealing with programs, assembly and centers and especially with the government and armed forces to dismantle their network in the military phase. This article tries to pay on the basis of documents and press the popular reactions in the face of the organization during the years 1357 to 1361 in Mashhadسال‌های ابتدایی پس از پیروزی انقلاب اسلامی به لحاظ فشردگی و تنوع حوادث، یکی از ادوار مهم تاریخ ایران محسوب می‌شود. مشارکت حداکثری مردم نیز از پدیده‌های وابسته به انقلاب اسلامی است. یکی از این حوزه‌های مشارکت، نقش‌آفرینی مردم در ساحت دفاع از انقلاب و جمهوری‌اسلامی و ایجاد امنیت بود. مجاهدین‌خلق یکی از گروه‌هایی بود که با شیب تند به یک محارب تبدیل شد و از مهمترین چالشگران جامعه ایران در سال‌های ابتدایی پس از انقلاب محسوب می‌شد. گروه‌های مردمی و مردم مشهد، هم در فاز سیاسی و هم در فاز نظامی، در نقش مخالفان آن ظاهر شده و در اشکال مختلف از جمله مبارزات قلمی و تبلیغی، برخورد با برنامه‌ها، تجمعات و مراکز آنها و به‌ویژه همراهی با حکومت و نیروهای نظامی در برچیدن شبکه آنها در فاز نظامی، به ابراز مخالفت خود پرداختند. این مقاله می‌کوشد بر اساس اسناد و مطبوعات و با روش توصیفی - تحلیلی به بررسی واکنش‌های مردمی مشهد در مواجهه با سازمان مجاهدین‌خلق طی سال‌های 1357تا1361بپردازد.https://jgk.imamreza.ac.ir/article_154258_39b4f1f380db9f579655e809d2735dbc.pdf