دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) پژوهشنامه خراسان بزرگ 2251-6131 16 61 2026 03 16 An analysis of Afghan migrants' lived experiences of illegal immigration in Iran واکاوی تجربه‌زیسته مهاجران افغانستانی از مهاجرت غیرقانونی در ایران 245455 10.22034/jgk.2025.492995.1237 FA ذبیح الله عثمانی کارشناسی ارشد جامعه شناسی دانشگاه یزد 0009-0003-9125-3811 گلاب شاه امانی دانشیار جامعه شناسی دانشگاه کابل عبدالحمید صفوت دانشیار گروه روابط عمومی، دانشگاه بلخ Journal Article 2024 12 09 Illegal migration of Afghan nationals to Iran represents one of the most significant national challenges for Iran. It also serves as a contentious issue in the relationship between Iran and Afghanistan, while simultaneously exposing these migrants to various vulnerabilities. The primary objective of this study is to examine the challenges faced by undocumented Afghan migrants within a social process framework. Using a grounded theory approach, this research was conducted through semi-structured interviews with Afghan migrants residing in Tehran. A total of 21 participants were selected via purposive sampling until theoretical saturation was reached. Data analysis was performed using a three-step coding process (open, axial, and selective coding), resulting in the identification of 180 concepts, 25 subcategories, and, ultimately, 5 core categories derived from the relationships between subcategories: imposed constraints, unlawful actions, and high-risk experiences (as conditions); multidimensional deprivation (as consequences); adaptability (as strategies); and life in the shadows (as the central phenomenon). The overall findings of this research indicate that undocumented Afghan migrants in Tehran face multifaceted and high-risk challenges, pushing their lives to the margins of society. To mitigate these challenges, effective policies are required to manage legal migration, block illegal migration routes, and combat trafficking networks. Additionally, improving living conditions, regularizing the status of migrants, and providing opportunities for adaptation can contribute to reducing social harm. مهاجرت غیرقانونی افغانستانی‌ها به ایران، یکی از مهم‌ترین چالش‌های ملی در ایران، در عین‌حال یکی از مسائل چالش‌زا در روابط میان دو کشور ایران و افغانستان، و هم‌چنین به‌عنوان زمینه‌ی آسیب‌زا برای این مهاجران تلقی می‌شود. از این جهت هدف اصلی پژوهش حاضر، واکاوی چالش‌های فراروی مهاجران غیرقانونی در یک فرایند اجتماعی است. این تحقیق با رویکرد گرانددتئوری، و با مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با مهاجران افغانستانی در شهر تهران انجام شده است. 21 تن از آنان با روش نمونه‌گیری هدف‌مند تا رسیدن به اشباع‌نظری انتخاب شدند. تحلیل و تجزیه اطلاعات با روش کدگذاری سه‌مرحله‌ای (باز، محوری و گزینشی) انجام گردید و به تعداد (180) مفهوم، (25) مقوله فرعی، و در نهایت از ارتباط مقولات فرعی (5) مقوله هسته چنین استحصال شدند: تنگناهای تحمیلی، کنش قانون‌ستزانه، و تجربه پرمخاطره (به‌عنوان شرایط)، محرومیت چندبعدی (به‌عنوان پیامدها)، انطباق‌پذیری (به‌عنوان استراتژی‌ها) و در نهایت، زندگی در سایه (به‌عنوان پدیده‌ی مرکزی). نتیجه‌گیری کلی این تحقیق نشان می‌دهد که مهاجران غیرقانونی افغانستانی در تهران با چالش‌های چندبعدی و پرمخاطره مواجه‌اند که زندگی آنها را به حاشیه می‌راند. برای کاهش این چالش‌ها، لازم است سیاست‌های کارآمدتری برای مدیریت قانونی مهاجرت، مسدودسازی مسیرهای غیرقانونی، و مقابله با باندهای قاچاق اجرا شود. همچنین بهبود شرایط زندگی مهاجران، قانونی‌سازی آنان و فراهم کردن فرصت‌های انطباق می‌تواند به کاهش آسیب‌های اجتماعی نیز کمک کند.