دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) پژوهشنامه خراسان بزرگ 2251-6131 16 58 2025 05 22 The study of visual features of motifs in tiling of Mofakham Mansion in Bojnord واکاوی وجوه بصری نقش‌مایه‌های موجود در کاشی‌کاری مجموعۀ عمارت مفخم بجنورد 151 175 226791 10.22034/jgk.2025.357367.1077 FA فرزانه فرخ فر دانشیار، گروه ارتباط تصویری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0001-9771-0073 مرضیه رحمانی کارشناس‌ارشد، گروه ارتباط تصویری، دانشکده هنر، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران 0000-0001-9771-0073 Journal Article 2022 08 27 During their reign, the Qajars brought about transformations in various political, economic, cultural, and artistic spheres. Some of these changes in the field of architecture are evident not only in fundamental structural modifications but also in decorative elements such as tilework. One of the most significant buildings in North Khorasan Province is the Mofakham Mansion complex in the city of Bojnourd, which is adorned with a diverse array of tile motifs. Scholarly studies on the ornamentation of this valuable structure reveal a lack of in-depth research on the motifs of this magnificent building. Addressing this gap could help uncover the unknown artistic-cultural identity of both the city and this historical monument during the Qaja era.To this end, the present study aims to identify the visual characteristics of the motifs in the tilework of the Mirror House and Mofakham Mansion in Bojnourd. The research question is: What visual features are embedded in the motifs of the tilework in the Mofakham Mansion complex in Bojnourd? This study is applied-developmental in purpose, descriptive-analytical in method, and relies on library-documentary and field research for data collection.<br>The overall findings indicate that the tile motifs of the Mofakham complex include a variety of geometric, floral, animal, hybrid-fantastical, and epigraphic designs. These motifs are often arranged symmetrically within their frames, with the artist achieving balance through the mirroring of elements on the tiles. The elements are depicted in a naturalistic style, adhering to the principle of "unity in multiplicity." The artist meticulously considered each component of the frame individually before rendering it onto the tile surface. قاجاریان در دورۀ حکومتشان دگرگونی‌هایی در وجوه مختلف سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و هنری ایجاد کردند که برخی از این دگرگونی‌ها‌ در حوزۀ معماری، علاوه بر تغییرات بنیادین در ساختار بنا، در نوع تزئینات آن مانند کاشی‌کاری مشاهده می‌شود. یکی از مهم‌ترین این بناها در منطقه خراسان شمالی، مجموعۀ عمارت مفخم در شهر بجنورد محسوب می‌شود که با تنوعی از نقوش کاشی آراسته شده ‌است. مطالعات علمی در خصوص بازشناسی آرایه‌های این بنای ارزشمند نشان از کمبود مطالعات جدی بر روی نقش‌مایه‌های این بنای فاخر دارد که در صورت تحقق این امر<strong> </strong>می‌تواند به شناسایی هویت فرهنگی هنریِ ناشناخته این شهر و این بنای تاریخی در دورۀ قاجار منجر شود. بدین منظور هدف پژوهش حاضر شناسایی ویژگی‌های تصویری در نقوش موجود در کاشی‌کاری آیینه‌خانه و عمارت مفخم بجنورد است. پرسش تحقیق این است که چه ویژگی‌های بصری در نقش‌مایه‌های موجود در کاشی‌کاری مجموعۀ عمارت مفخم بجنورد نهفته است؟ پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی-توسعه‌ای، از نظر روش توصیفی-تحلیلی و شیوۀ گردآوری اطلاعات، کتابخانه‌ای-اسنادی و میدانی است. نتایج کلی تحقیق نشان می‌دهد که نقوش‌ کاشی‌کاری مجموعۀ بنای مفخم، شامل تنوعی از نقوش هندسی، گیاهی، جانوری، تلفیقی-تخیلی و کتیبه است که اغلب به‌صورت قرینه در کادر چیده شده و هنرمند از طریق قرینه‌سازی عناصر بر روی کاشی به تعادل دست ‌یافته ‌است. عناصر به شکل طبیعت‌گرا و با رعایت کثرت در وحدت بر روی کاشی‌ها رسم ‌شده و هنرمند هر واحد از اجزای کادر را تک‌به‌تک در نظر داشته و بر روی سطح کار ترسیم ‌کرده است. https://jgk.imamreza.ac.ir/article_226791_4581e764952f9c558ef88d64c7d647ba.pdf