دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) پژوهشنامه خراسان بزرگ 2251-6131 14 52 2023 11 22 A Comparative Study Quranic Manuscripts of the Shiraz and Herat Style, In the Timurid and Safavid periods بررسی تطبیقی مصاحف قرآنی مکاتب شیراز و هرات در دوره‌های تیموری و صفوی 81 94 182575 10.22034/jgk.2023.334012.1038 FA حسن علی فریدونی کارشناس و امور ارزشیابی نسخ خطی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی 0000-0002-1370-1602 فهیمه باب الحوائجی عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران حبیب الله عظیمی عضو هیات علمی پژوهشی و مشاور علمی رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی زهرا اباذری عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال Journal Article 2022 03 15 The most important features of the flourishing Iranian schools of art have been in illustrations for manuscripts, especially the Quran, in different historical periods. The aim of this study is to identify the characteristics and distinction of the Qurans of Shiraz and Herat styles in the Timurid and Safavid periods. As its comprehensive statistics, ten Qurans in the Herat style and Shiraz style from the Timurid period and ten Qurans in the Herat style and Shiraz style from the Safavid period are selected purposefully from the Qurans that are kept in the Museum of the Astan-e Qods Razavi.<br />This research is applied in practical model with the use of the descriptive-comparative method, based on library information collection. From the result of this study, it became clear that some similarities between the features of the manuscripts due to the artistic connection of these styles and cannot be cited in distinguishing their features.<br />The most important recognizable items in Quranic manuscripts include the gilding of the verse Al-Fatihah al-Kitab, the presence or absence of the opening and closing prayers of the Quran, the combination of geometric patterns or geometric and non-geometric patterns, as well as the Islamic and Khatai plan, and the type of inscriptions and signs. Khums and tithes signs, color scheme and the use of colors are the most important features that can help identify the Qurans of these schools. مکتب‌های هنری ایرانی در دوره‌های مختلف تاریخی، ظهور و بروزشان بیشتر در نسخه‌‌های خطی به ویژه قرآ‌ن‌ها بوده است. در این پژوهش با هدف شناسایی ویژگی‌ها و تمایز مصاحف مکاتب شیراز و هرات دوره‌های تیموری و صفوی انجام گرفته و جامع آماری آن، ده قرآن دوره تیموری مکاتب هرات و شیراز و ده قرآن دوره صفوی، مکاتب هرات و شیراز است که به صورت هدفمند از میان مصاحف آستان قدس رضوی انتخاب شده‌اند. این پژوهش از نظر هدف توسعه‌ای و به روش توصیفی-تطبیقی و شیوه جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌‌‌ای است. سوال اصلی این پژوهش، شناسایی مصاحف مکاتب شیراز و هرات دوره های تیموری و صفوی از طریق کدام ویژگی‌های نسخه‌‌شناسی امکان پذیر است؟ که از نتایج پژوهش می‌توان به؛ 1) قالب طرح لوح فاتحه الکتاب، در مکتب هرات به طرح کتیبه مزدوج و در مکتب شیراز به طرح لچک و ترنج است.2) سرسوره‌ها در مکتب هرات به خط کوفی تزیینی و در مکتب شیراز به خط رقاع است.3) دعاهای اوراق بدرقه شامل افتتاح، ختم قرآن و فالنامه در مصاحف مکتب هرات و همچنین شیراز دوره تیموری اجرا نشده در حالیکه در مصاحف مکتب شیراز دوره صفوی اجرا شده است.4) نشان خمس و عشر در مکتب هرات به شکل دایره با کتیبه کوفی است و در مکتب شیراز نشان خمس به شکل بادامی و عشر به شکل دایره بدون کتیبه کوفی ترسیم شده است.5) در مکتب هرات گره‌بندی جداول پرکار و دارای تنوع طرح است و در مکتب شیراز بدون گره‌‌بندی و جداول ساده است. https://jgk.imamreza.ac.ir/article_182575_50ab74ff8353a48514e63b8f19e77cb3.pdf