دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) پژوهشنامه خراسان بزرگ 2251-6131 14 51 2023 08 23 Analysis of a myth in field evidences; Archaeomythology and Ulug depe واکاوی یک اسطوره در شواهد میدانی؛ باستان‌شناسی اساطیر و اُلُغ‌تپه 69 88 179320 10.22034/jgk.2023.326715.1025 FA سورنا فیروزی دانشجوی دکتری باستان‌شناسی دوره تاریخی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، ایران 0000-0001-5858-8706 رضا مهرآفرین استاد گروه باستان شناسی دانشکده هنر و معماری دانشگاه مازندران، ایران 0000-0003-1005-7222 سیدرسول موسوی حاجی استاد گروه باستان شناسی و ریاست دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، ایران 0000-0002-3672-8541 نیکلاس برفکا دانشیار باستان‌شناسی، موسسه باستان‌شناسی آلمان، دانشگاه آزاد برلین، آلمان Journal Article 2022 01 27 The myth revolving around the first Iranian invasion of Turan under the third Kayanid king Kay Khosrow represents a momentous event in the so-called Mythic Stage of Iranian history. Regardless of Kay Khosrow’s warning, Tus, the commander of the Iranian army in this occasion, sets off for Turan, a defiance that would culminate in a clash with Kay Khosrow’s half-brother Farud, the demise of the latter, and the destruction of his fortress. With archaeomythology as its starting point, the present paper attempted an appraisal of the historicity of this myth by means of examining various aspects of the available archaeological data, on the one hand, and the existing texts pertinent to the Mythic Stage of Iran’s history, on the other. Ascertaining the historical form of this mythological narrative in archaeological terms was the main purpose of this study. Along with establishing a chronology for the subject at stake, this paper indicates a demonstrable correlation between the components of the two sides. Examination of geographical, chronological, descriptive and cultural parameters represented the principle research method. Expanded and continued archaeomythological studies will have the potential to produce a better picture of the history of regions that adopted writing much later than Mesopotamia and Egypt. اسطوره نخستین حمله ایرانیان به توران در روزگار کی‌خسرو، سومین فرمانروای سلسله کیانی یا کَوی‌ها، یکی از وقایع مهم و مرتبط با دوران تاریخ اساطیری ایرانیان است. طوس، سپه‌سالار این لشگرکشی، وارون گوشزد کی‌خسرو، از مسیری به سوی توران رهسپار شد که نتیجه آن، درگیری سپاه او با فرود، برادر ناتنی کی‌خسرو، مرگ این برادر و نابودی سکونت‌گاه او شد. در این مقاله و بر مبنای نگرش‌های موجود و رایج در مطالعات باستان‌شناسی اساطیر، کوشش شده است تا از طریق ارزیابی مولفه‌های گوناگون و مرتبط با داده‌های حاصل از کاوش‌های باستان‌شناختی از یک طرف و محتوای تاریخ اساطیری از طرف دیگر، به میزان تاریخ‌مندی (Historicity) این اسطوره پرداخته شود. این که صورت تاریخی این روایت اساطیری به زبان باستان‌شناسی چگونه است، هدف بنیادین مطالعه کنونی بوده است. پژوهش پیش‌رو، ضمن تعریف یک گاه‌نگاری مرتبط با مساله، یک هم‌خوانی قابل اثبات میان مولفه‌های دو سوی ارزیابی شده را نشان می‌دهد. وارسی پارامترهای جغرافیایی، زمانی، توصیفی و فرهنگی مهم‌ترین ابزارهای پژوهش‌ صورت گرفته در این راستا است. هم‎چنین بسط و پیگیری مطالعات باستان‌شناسی اساطیر، این امکان را فراهم می‌سازد که بتوان درباره سرگذشت مناطقی که رواج فرهنگ کتابت در آن‌ها نسبت به میان‌رودان و مصر، بسیار دیرتر رخ داده است، به شناخت دقیق‌تری دست یافت. https://jgk.imamreza.ac.ir/article_179320_51ebbee7e2952d80532f3d62bf1a5e19.pdf