دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام پژوهشنامه خراسان بزرگ Iran 22516131 3 12 2015 07 12 تحلیل ساختار معماری آب انبار مکشوفه از کاوش های باستان شناختی شهر تاریخی بلقیس اسفراین در خراسان شمالی FA عابد تقوی احمد نیک گفتار 2017 01 18 شهر تاريخي اسفراين(شهر بلقيس)در فاصله سه كيلومتري جنوب غربي شهر كنوني اسفراين و در بين شاه راه قديم جرجان- نيشابور واقع شده است. براساس مطالعات باستان شناختي،‌ حيات اجتماعي شهر ستره زماني از عصر ساساني تا پايان دوره صفوي را شامل مي شود كه دوران شكوفايي آن مربوط به قرون مياني اسلامي است. اين شعر بالغ بر 180 هكتار وسعت دارد و متشكل از دو بخش ارگ و شارستان است. بخش ارگ داراي وسعتي حدود 51000 مترمربع است كه 29 برج در اندازه هاي متفاوت،‌وظيفه حفاظت از ارگ برعهده داشته اند. بخش شاربستان نيز با 175 هكتار وسعت، شامل بيشترين آثار و بقاياي معماري است. به استناد منابع مكتوب و شواهد باستان شناختي،‌بناهاي عام المنفعه اي نظر بازار، حمام، مسجد و رباط از جمله آثار موجود در اين بخش به شمار مي آيند كه در نتيجه مطالعات باستان شناسانه، مكان و وضعيت برخي از اين بناها،‌مورد شناسايي قرار گرفته اند. براساس كاوش هاي باستان شناختي در شهر تاريخي بلقيس، بقاياي يك آب انبار در ضلع جنوبي شارستان متشكل از سردر، راه پلكان و مخزن كشف گرديد. اين مقاله با محوريت مطالعه اين آب انبار در  پي پاسخگويي به سوالات زير است:ساختار معماري آب انبار مكشوفه از كاوش هاي باستانشناسي شهر بلقيس چيست؟دلايل قرارگيري آب انبار در بيرون فضاي شارستان چه بوده است؟روش هاي تامين آب  و تهويه آب انبار شهر چگونه بوده است؟هدف اصلي اين تحقيق، تحليل ساختار معماري آب انبار مكشوفه از شهر تاريخي بلقيس اسفراين با روش توصيفي- تحليلي و بهره گيري از شواهد باستان شناختي و مطالعه منابع مكتوب تاريخي است. "" http://jgk.imamreza.ac.ir/index.php/jgk/article/view/95/pdf_1
دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام پژوهشنامه خراسان بزرگ Iran 22516131 3 12 2015 07 12 مذهب در خراسانِ شده پنجم و ششم هجری FA علیرضا روحی 2017 01 18 خراسان در سده پنجم و ششم از تركيب مذهبي خاصي برخوردار بود.منازعات مذهبي و درگيري بين مذاهب مختلف، ويژگي اصلي اين دوره است. تعصب غزنويان نسبت به اهل سنت، باعث سختگيري شديد نسبت به شيعيان گرديد. سياست هاي مذهبي حكومت سلجوقيان در تشديد اختلافات فرقه اي تاثير زيادي داشت. تعصبهاي فرقه اي عميدالملك كندري و خواجه نظام الملك طوسي باعث شد تا بين حنفيان و شافعيان رقابت هاي شديدي به وجود آيد. حمله غزها به خراسان موجب ويراني و كشتار شديدي گرديد؛ به دنبال اين حمله درگيريهاي شديد فرقه اي و مذهبي شكل گرفت.مذهب غالب، شافعي بوده، پس از آن مذهب حنفي كه مورد اعتقاد پادشاهان سلجوقي است، قرار داشته است. حنبليان در چند شهر به ويژه در هرات پيرواني داشتند. تا آنجا كه از منابع بر مي آيد،‌دانشنمد برجسته مالكي مذهبي در خراسان حضور نداشته است. شيعيان امامي از جايگاه خاصي برخوردار بوده، و برخي از دانشمندان برجسته شيعه در اين عصر مي زيستند. اسماعيليان در شهرهاي مختلف نفوذ زيادي داشته و همواره با دولت سلجوقيان، منازعات سياسي شديدي داشتند. همچنين تعداد اندكي از زيديان در خراسان مي زيستند. پيروان اديان مسيحيت و يهود نيز در خراسان، به صورت محدود مي زيستند و داراي مراكز عبادي خاصي بودند. "" http://jgk.imamreza.ac.ir/index.php/jgk/article/view/96/pdf_1
دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام پژوهشنامه خراسان بزرگ Iran 22516131 3 12 2015 07 12 توران و تورانیان در شاهنامه فردوسی FA امید شیوا 2017 01 18 توران همان جايي است كه در اوستا نامه ايرانيان باستان و ساير منابع كهن پهلوي از آن به عنوان گوشه اي از سرزمينهاي آريايي ياد شده. شاهنامه فردوسي نيز در سراسر روايت تاريخ كهن ايران زمين در تقابل وتعامل با ملل ديگر و به ويژه تورانيان است.طي ساليان گذشته كه توجه غربيان همواره به سوي تاريخ شرق باستان معطوف بود پژوهشهايي نيز از سوي آنان در اين زمينه صورت گرفته است؛‌ اما به نظر شناخت حقيقي اين سرزمين و مردمان آن بدون بررسي منابع ايراني امكان پذير نيست چرا كه اين قوم بيشترين تعامل را با ايرانيان داشتند و به گواهي اسناد معتبر تاريخي و باستان شناسي حتي از يك تبار بودند. در اين مقاله برآنيم تا به بررسي جايگاه جغرافيايي توران زمين در شرق باستان، نژادو تبار مردمان آن، آداب و رسوم و بويژه ارتباط آنها با فرهنگ ايران زمين بپردازيم. "" http://jgk.imamreza.ac.ir/index.php/jgk/article/view/97/pdf_1
دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام پژوهشنامه خراسان بزرگ Iran 22516131 3 12 2015 07 12 ابعاد تهدید و ناامنی در طول مرزهای شرقی ایران با تأکید بر ترانزیت مواد مخدر FA عزت اله عزتی احمد سواررخش 2017 01 18 مرزها، خطوطي هستند كه يك واحد متشكل سياسي، يا يك كشور را ، از ديگر واحدهاي مجاور جدا مي سازند.كاركرد اصلي مرزها، در تعاملات بين كشورهاي پيرامون آن آشكار مي شود، و اين تأثيرات متقابل،‌ باعث مي گردد تا دولت هاي دو طرف مرز، نسبت به يكديگر، از خود رفتار خاصي بروز دهند.با توجه به اين نكات، جغرافياي امنيتي مرزهاي شرقي ايران، به شدت متأثير از دو كشور همسايه ي افغانستان و پاكستان است كه هر يك داراي مسائل و مشكلات خاصي مي باشند كه بر امنيت مرزهاي شرقي ايران در ابعاد ملي و منطقه اي، تأثيرمي گذارد.ابعاد تهديد و ناامني در طول مرزهاي خاوري ايران، عبارتند از : مواد مخدر، تروريسم،‌ مهاجرت و پناهگان و آوارگان افغاني، توسعه ي ناامني به داخل ايران، و تحركات مذهبي. در اين ميان،‌مواد مخدر و ترانزيت آن،‌به دليل مجاورت ايران با محور هلال طلايي به عنوان توليد كننده حدود 80 درصد مواد افيوني در دنيا، قرار گرفتن در مسير مبدأ (افغانستان و پاكستان) و مقصد (تركيه و اروپا)، و تأثيرات مخربي كه گذشته از روستاها و مناطق مرزي،‌در درون كشور بر جاي گذاشته،‌و هزينه هاي زيادي را به ملت تحميل نموده،‌از اهميت ويژه  و افزون تري برخوردار است.اين مقاله،‌با روش تحليلي- توصيفي،‌و با استفاده از منابع و اسناد كتابخانه اي،‌در پي تبيين چگونگي ترسيم مرزهاي شرقي ايران، ابعاد تهديد و ناامني، و تشريح واقعيت ها و ظرفيت هاي جغرافيايي ايران براي ترانزيت آن از مسير اين كشور مي باشد. "" http://jgk.imamreza.ac.ir/index.php/jgk/article/view/98/pdf_1
دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام پژوهشنامه خراسان بزرگ Iran 22516131 3 12 2015 07 12 بررسی تاریخ، فرهنگ و تمدن سرزمین ماوراءالنهر در خراسان بزرگ FA اسماعیل یوسفی عبدالله مسلسل امیر رحمانی محسن قربانخانی 2017 01 18 تمدن راه مشترك زندگي، انديشه و كنش انسان و در برگيرنده سازگاري كلي با نيازهاي اقتصادي يا محيط جغرافيايي پيرامون و سازمان مشتركي براي فرونشاندن نيازهاي اجتماعي و سياسي محيط پيرامون و مجموعه مشتركي از انديشه ها و دستاوردها است. لذا آگاهي از فرهنگ و تمدن به جهت شناخت هويت و نقطه ي آغازين دگرگونيهاي اجتماعي- تاريخي ضروري به نظر مي رسد. از آنجاييكه هدف از پژوهش حاضر، شناخت و بررسي تاريخ، فرهنگ و تمدن سرزمين ماوراء النهر به عنوان يكي از مناطق مهم و تأثيرگذار سياسي،‌ اجتماعي،‌فرهنگي، اقتصادي و غيره بر خراسان بزرگ و ساير شهرهاي منطقه مي باشد،‌روش پژوهش منطبق بر روش توصيفي- تحليلي و به صورت مطالعه ي اسنادي و كتابخانه اي است. در اين راستا از مقالات، كتب،‌پژوهشها و طرحهاي مستند داخلي و خارجي مرتبط با موضوع در جهت دستيابي به هدف پژوهش استفاده شده است. شواهد تاريخي نشان مي دهد كه ماوراء‌النهر به صورت منطقه اي حائل ميان شهرهاي آباد و پررونق و پرجمعيت مشرق ايران و دشتهاي لم يزرع و خشك اقوام صحرانورد و چادرنشين آسياي مركزي از يك طرف و تمدن قديمي و ريشه دار چين از طرفديگر بوده است. يافته هاي پژوهش بيانگر آن است كه در طي هزار سال،‌زبان مردم خراسان و ماوراء‌النهر به عنوان زبان علم و ادب، زبان رسمي و اداري حوزه ي گسترده اي را فراگرفته و به رغم فشارها و محدوديت هاي گوناگون نظير جنگهاي ويرانگر و مهاجرتهاي ناشي از آن، گرايش به معارف قرآني و عشق و علاقه به فرهنگ اسلامي و نشر علوم و معارف اسلامي، فزوني و مورد استقبال علماي شهرهاي خراسان بزرگ،‌به خصوص ماوراء النهر بوده است، از طرفي نفوذ عناصر ترك به داخل شهرهاي ايران، مرزهاي سياسي و جغرافيايي شرق ايران را سست و ناپايدار نمود، به طوريكه در دوره ي فرمانروايي غزنويان نخستين سدشكني و نفوذ ترك در خراسان ظاهر شد. "" http://jgk.imamreza.ac.ir/index.php/jgk/article/view/99/pdf_1
دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام پژوهشنامه خراسان بزرگ Iran 22516131 3 12 2015 07 12 نقش عوامل طبیغی در توزیع اکولوژیک زیستگاه های باستانی در بلوچستان ایران(مطالعه موردی: قبور سنگی دوره پارتیان در منطقه مکران جنوبی- بلوچستان) FA سیدرسول موسوی حاجی سامان فرزين 2017 01 18 استقرار، توسعه فضايي و الگوي پراكنش محوطه هاي باستاني در درجه اول تابع شرايط محيطي و جغرافيايي آنهاست و عوامل مختلفي مانند موقعيت جغرافيايي، ارتفاع از سطح دريا، آب و هوا، خاك، پوشش گياهي و همجواري آنها با عوارض طبيعي مانند كوه، دشت، رودخانه،‌ جلگه  و غيره نقش تعيين كننده هايي در پيدايش و شكل گيري محوطه ها و رونق و شكوفايي آنها داشته است و همچنين هر يك از آنها به نحوي در وسعت و گسترش و توسعه و تعيين نقش آنها سهم بسزايي داشته است. براي مثال، رودخانه ها كه منابع عمده تامين آب بشمار مي رفت در نواحي مختلف و در ارتباط با شرايط جغرافيايي حاكم با روشهاي مختلف مورد بهره برداري قرار گرفته اند. همچنين نقش و تاثير محيط جغرافيايي از زمانهاي ديرين در شكل گيري و پيدايش تمدنها نقش اساسي داشته است بطوري كه اگردر تمدنهاي بزرگي همچون ايران، بين النهرين و مصر دقت كنيم متوجه نقش و تاثير طبيعت در پيدايش اين تمدنهاي بزرگ مي شويم.پژوهش حاضر مي  كوشد تا تاثير عوامل زيست محيطي ونقش آنها را در شكل دهي فضاي استقراري قبور در دوره اشكانيان در حوزه مكران جنوبي (شهرستانهاي نيكشهر و چابهار) در استان سيستان و بلوچستان مورد بررسي و مطالعه قرار دهد. براي دستيابي به اين مهم، ابتدا منطقه مورد مطالعه،‌مورد بازديد قرار گرفت. نتيجه اين بازديد،‌مشاهده ي تعداد كثيري از محوطه هاي باستاني داراي گورستان،‌مربوط به دوره پارتيان (اشكانيان) بوده است كه اساس و زيربناي اين تحقيق را تشكيل مي دهند. نتيجه مشاهدات عيني و مطالعات انجام شده نشان مي دهد كه عمدتاً گورستانهاي سنگي متعلق به دوره اشكاني،‌در مجاورت يا نزديكي منابع آب قرار دارند و در دامنه صخره ها قرار گرفته اند و نشان از يك استقرار كوچرو دارند. با توجه به اينكه مجموع قبور در شرايط زيست محيطي تقريباً يكساني قرار دارند، مي توان نتيجه گرفت كه اقليم و زيست بوم در اين شيوه تدوين نقش بسزايي داشته است. "" http://jgk.imamreza.ac.ir/index.php/jgk/article/view/100/pdf_1