دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام پژوهشنامه خراسان بزرگ Iran 22516131 9 34 2020 05 10 Spatial Organization of Shahr-Tepeh Site, a Parthian City in Dargaz, Northeast of Iran سازمان فضایی شهر اشکانی شهرتپه، درگز، شمال شرق ایران 14 1 FA سید مهدی موسوی نیا عضو هیئت علمی گروه باستان شناسی دانشگاه نیشابور حسن نامی عضو هیئت علمی گروه باستان شناسی دانشگاه نیشابور 2018 11 24 Historical appearance of city is not similar in different civilizations and cultures. These civilizations have formed different cities; because the aim and perspective of these cultures to the cities are different. In the context of ancient Iran, investigating Iranian cities shows some mutual features specifically in their spatial organizations. Ancient Iranian cities are exactly what the kings would like to. In this regard, in examination of ancient Iran city always reveals the role of king in the quality of formation and even in spatial organization of it. Shahr-Tepeh is a Parthian site located in Dargaz district, near to Iran-Turkmenistan borders. Based on archaeological surveys this site is one of the largest Parthian sites in the northeast of Iran. In addition, archaeological excavations indicate that this site is one of the most important sites in early Parthian period. Beside archaeological excavations, systematic sampling survey is another archaeological study in this site. The most frequent findings of this survey were ceramic fragments, in addition to some kiln wasters, gypsum plaster and impressed designs bricks. In second phase of archaeological studies, some elements of urban forms of Shahr-Tepeh were revealed: Rampart, Gateway, Kohandege, Sharestan, Industrial area and Wastewater system. This article tries to introduce and describe spatial organization of Shahr-Tepeh based on archeological findings of this site specifically by these urban elements. To find the reliable results of spatial organization, urban elements of Shahr-Tepeh have been studied in the context of history and geography of region. This article showed not only Shahr-Tepeh urban elements are real examples of spatial organization of city in early Parthian period, but also revealed all of urban elements were formed in a unique pattern of city in ancient world. The best characteristic of this early Parthian spatial organization is the exact separation of all urban elements in Kohandege. The Arg, Sharistan, and the industrial zone have been separated and limited by overall barrows and external ditches. Keywords: Shahr-Tepeh, City, Parthian Period, Spatial Organization, Northeast of Iran, Dargaz شهر حامل روح جامعه و آینهٔ تمام نمای کیفیت جوامع انسانی است. در ایران باستان، شهر موجودیتی است وابسته و قرین به ارادهٔ شاهی و در پی آن کیفیت این موجودیت شهری، همسو با خواست شاه قابل ‌تعریف و ارزیابی است. شهرتپه از شهرهای دوره اشکانی در شمال شرق ایران است. در دومین فصل مطالعات میدانی محوطه، بقایای برخی از عناصر فضایی این شهر یافت گردید. این عناصر فضایی شامل استحکامات دفاعی، دروازه، ارگ، شارستان، منطقه صنعتی و سیستم فاضلاب شهری است.کیفیت انتظام این عناصر شهری، با نگاه پادشاهان اشکانی به شهر هم‌وزن است. این نگاه در بافتار تاریخی و جغرافیایی شهرتپه بار معنایی بیشتری می­یابد. همجواری شهرتپه و درگز با نسا و ترکمنستان، در کنار داده­های باستان‌شناسی محوطه نشان می­دهد شهرتپه از اولین شهرهای ایجاد شده توسط اشکانیان در شمال شرق ایران است. بر این اساس، کیفیت سازمان فضایی شهرتپه به نمایندگی از شهرهای اوایل دوره اشکانی، مبین نگاه پادشاهان اوایل دوره اشکانی به مقوله شهر و شهرنشینی است. با استناد به داده­های باستان‌شناسی، بارزترین مشخصه عناصر فضایی شهرتپه، قابلیت تفکیک‌پذیری آن‌ها از یکدیگر است. ارگ، شارستان و منطقه صنعتی از یکدیگر جدا بوده و توسط باروی سراسری و خندق بیرونی محدود شده­اند. تنبوشه­های سفالی شهر نیز که در پایین‌دست شهرتپه یافت شده است بر گمان شهری از پیش طراحی‌شده می­افزاید. با نگاهی کلان­تر به شهر، در آن‌سوی عناصر شهری، نمایندگان طبقات اجتماعی اشکانی دیده می­شود که کاوش‌های باستان‌شناسی حضور برخی از آن‌ها را در شهرتپه گزارش داده است. نخبگان سیاسی-اجتماعی، جنگاوران و صنعتگران سه طبقه اجتماعی هستند که در جامعه اوایل اشکانی شهرتپه حضور دارند. درنهایت، گمان می­رود اشکانیان به پشتوانه چنین کیفیت‌های متعالی انتظام‌های شهری که انتظام سیاسی-نظامی نیز از آن مستفاد می­گردد، به گسترش قلمرو خود از مرزهای محدود شمال شرق به‌کل ایران پرداختند و بدین طریق خیز بلندی برای جانشینی سیاسی هخامنشیان در ایران برداشتند. "شهرتپه" " شهر" " دوره اشکانی" " سازمان فضایی" " شمال شرق ایران" " درگز" http://jgk.imamreza.ac.ir/index.php/jgk/article/view/766/pdf_1