تحلیل جریان مهاجرتِ میانْ شهرستانی در استان های خراسان(طی دوره 1390تا 1395)

نوع مقاله : تاریخ شهرسازی خراسان بزرگ

نویسنده

استادیار ،گروه شهرسازی،دانشکده معماری و شهرسازی،دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

10.22034/jgk.2022.308588.0

چکیده

تحلیل جریان‌های مهاجرتی به درک روابط میان سکونتگاه­ها، دلایل و تأثیرات این پدیده بر حوزه جغرافیایی و همچنین ارائه پیشنهاد و اتخاذ سیاست‌های جمعیتی و خدماتی مناسب، کمک می‌‌کند. این پژوهش با هدف تحلیل جریان مهاجرتِ میانْ شهرستانی در استان‌‌های خراسان، طی سال‌های 1390ش تا 1395ش و پاسخ به این سؤال انجام شده است که شبکه سکونتگاهی استان‌‌های خراسان (در مقیاس شهرستان) بر اساس میزان مهاجرت چه وضعیتی دارد؟ روش پژوهش کمی و رویکرد مورد استفاده در آن توصیفی-تحلیلی می‌باشد. شیوه جمع‌آوری داده‌‌ها اسنادی و از آمارهای مربوط به دوره‌‌های سرشماری 1390ش و 1395ش استفاده شده است. برای تحلیل داده‌‌ها از رویکرد صفت‌مبنا و جریان‌مبنا و نرم‌افزار Gephi استفاده شده است. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌‌دهد که از میان شهرستان‌‌های موردمطالعه تنها 8 شهرستان مهاجرپذیر بوده و 39 شهرستان دیگر، مهاجرفرست هستند. شهرستان مشهد از برتری بسیار بالایی نسبت به سایر شهرستان‌‌ها برخوردار است و به‌عنوان مرکز اصلیِ شهرستان‌‌های سه استان به‌حساب می‌آید. هرچند 4 خوشه کوچک­تر به مرکزیت شهرستان‌‌های بیرجند، سبزوار، بجنورد و تربت‌حیدریه قابل‌شناسایی هستند. دسته دوم به مرکزیت بیرجند، پویاترین خوشه از نظر تحرک مهاجرتی است. غالب شهرستان­های مرزی و کم برخوردار، مهاجرفرستی بالایی دارند. به عبارتی، علاوه بر اقتصاد، عامل جغرافیایی نیز در پویایی جمعیت مؤثر است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of inter-county migration flow in Khorasan provinces during 2011-2016 Iman Ghalandarian - Assistant Professor, Department of Urbanism, Ferdowsi University of Mashhad

نویسنده [English]

  • Eman Qalandarian
Assistant Professor, Department of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Ferdowsi University, Mashhad, Iran
چکیده [English]

The analysis of migration flows leads to understanding the correlations of habitations, reasons,and influences of this action on geographic field,as well as proposing appropriate population policies and services. This research has been carried out due to analysis of inter-county migration flow in Khorasan provinces from 2011 to 2016, and also to recognizing the circumstance of residential network of Khorasan provinces (in county scale), based on the rate of migration. The research comprises a quantitative method and a descriptive-analytical approach. The method of data collection is documentary and statistics related to the 2011 and 2016 census periods have been used. To analyze the data, the approach of Size-Based and Network-Based and also the Gephi software has been used. The results of the research indicate that among the studied counties only eight counties are immigrant and 39 remain counties are emigrant. The Mashhad city has a very high advantage over other cities. It is considered the principal capital of the three province's cities. However, four smaller bunch are identifiable that their capitals are Birjand, Sebzevar, Bojnurd and Torbat Heydaieh. The second group with the centrality of Birjand, is the most dynamic bunch in terms of immigration mobility. Most border and deprived cities have high emigration. In other words, in addition to economic, the geographic factor is influential in population dynamics.

کلیدواژه‌ها [English]

  • migration
  • Khorasan
  • Flow Analysis
  • Provinces
  1. آقایاری، محسن؛ و هادی حکیمی. (1396). «تحلیل شبکه مهاجرت‌های بین استانی در ایران 1385ش تا 1390ش». تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. (شماره 45)، 206-185.
  2. پارسی­ پور، حسن؛ و محمدتقی رضویان. (1391). «تحلیلی بر نظام شبکه‌بندی شهری در زیر منطقه‌های شهری حاصل از تقسیم استان خراسان». برنامه‌ریزی منطقه‌ای. (شماره 6)، 55-43.
  3. حاجی‌فتحعلی، فرشته؛ و مرضیه باقرعطاران. (1398). «تحلیل عدم تعادل فضایی توزیع خدمات اقتصادی، اجتماعی دهستان‌های استان قزوین». راهبردهای توسعه روستایی. (شماره 2)، 285-267.
  4. حدادی، جواد؛ و حسین محمودیان. (1399). «اثر مهاجرت بر کیفیت زندگی: مطالعه موردی خانواده‌های مهاجر کوهدشتی ساکن شهر قدس و همتایان غیر مهاجر ساکن شهرستان کوهدشت». نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران. (شماره 29)، 210-179.
  5. حسینی، قربان؛ و سعید خانی. (1398). «روند و الگوهای مهاجرت در استان‌های مرزی کشور». مطالعات ملی. (شماره 90)، 114-93.
  6. حسینی، قربان؛ و همکاران. (1395). «توصیف و تحلیل مهاجرت‌های بین استانی در ایران و تعیین‌کننده‌های آن طی دوره 1385ش تا 1390ش». برنامه‌ریزی فضایی. (شماره 23)، 44-19.
  7. داداش‌پور، هاشم؛ و همکاران. (1393). «سازمان فضایی در نظام شهری ایران با استفاده از تحلیل جریان هوایی افراد». پژوهش‌های جغرافیایی انسانی. (شماره 46)، 150-125.
  8. ربیعی‌نژاد، تحسین؛ و عباس ارغان. (1396). «بررسی تأثیرات الگوی قطب‌های رشد بر شکل‌گیری مراکز بزرگ شهری و توسعه نامتعادل ناحیه‌ای ایران». اولین همایش بین‌المللی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی. تهران: دانشگاه تهران.
  9. زندی، لیلا؛ و همکاران. (1398). «ساختار فضایی مهاجرت‌های بین استانی در ایران، کاربرد مدل‌های لگاریتم خطی». نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران. (شماره 28)، 111-69.
  10. زیاری، کرامت‌الله؛ و همکاران. (1390). «نگرشی تحلیلی بر نظریه قطب رشد در توسعه منطقه‌‌ای، مطالعه موردی: استان خراسان رضوی». آمایش محیط. (شماره 17)، 24-1.
  11. سقایی، محسن؛ و همکاران. (1399). «تحلیلی بر عوامل کلیدی مؤثر بر گسترش مهاجرت‌های روستایی با تأکید بر مسئله اسکان غیررسمی (مطالعه موردی: محله شیرآباد زاهدان)». پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی. (شماره 3)، 33-15.
  12. شهبازین، سعیده؛ و همکاران. (1397). «نقش مهاجرت داخلی در باز توزیع جمعیت ایران (دوره زمانی 1370-1395)». نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران. (شماره 25)، 65-33.
  13. صادقی، رسول، و محسن شکریانی. (1395). «تحلیل نوسانات فضایی تأثیر توسعه بر مهاجرت داخلی-بین شهرستانی در ایران». توسعه محلی (روستایی-شهری). (شماره 18)، 270-245.
  14. طالشی، مصطفی؛ و محمود شبنما. (1396). «نقش عوامل اجتماعی و اقتصادی در مهاجرت‌های روستایی-شهری ناحیه نورعلی‌بیگ ساوه». جغرافیا. (شماره 54)، 60-43.
  15. قلندریان، ایمان؛ و هاشم داداش‌پور. (1396). «تحلیل الگوهای فضایی مهاجرت بین شهرستانی در فضای سرزمینی ایران». جغرافیا و برنامه‌ریزی. (شماره 62)، 246-223.
  16. مرکز آمار ایران. (1395). سرشماری عمومی نفوس و مسکن. بخش جمعیت، مهاجرت، قابل‌دسترس در www.amar.org.ir
  17. مجتبایی، کاظم؛ و مهرداد نوابخش. (1398). «وضعیت سنجی شاخص‌های تغییر ساختار و نظم اجتماعی ناشی از مهاجرت در شهر قم». پژوهش‌نامه نظم و امنیت اجتماعی. (شماره 46)، 236-209.
  18. محمودیان، حسین، و داوود شهپری‌ثانی. (1397). «شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر تمایل به مهاجرت افراد از شهر آبادان با استفاده از تکنیک‌های تصمیم‌گیری چند معیاره». نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران. (شماره 26)، 118-89.
  19. مشفق، محمود، و محمد شکفته‌گوهری. (1390). «مطالعه وضعیت مهاجرت در شهرستان‌‌های مرزنشین ایران و اثرات توسعه‌یافتگی بر آن». علوم اجتماعی. (شماره 88)، 144-109.
  20. Bigotte, J. F. (2014). "The relationship between population dynamics and urban hierarchy: Evidence from Portugal". International Regional Science Review. (vol 37), 149-171.
  21. Castells, M. (1996). The Rise of the Network Society. Malden: Blackwell.
  22. Gries, T. (2015). Explaining inter-provincial migration in China. Papers in Regional Science. (vol 4), 1-23.
  23. Hankaew, S. (2019). "Inferring and modeling migration flows using mobile phone network data". IEEE Access. (vol 7), 164746-164758.
  24. Meijers, E. (2005). "Polycentric Urban Regions and the Quest for Synergy: Is a Network of Cities More than the Sum of the Parts?". Urban Studies. (vol 42), 765-781.
  25. Meijers, E. (2007). "From Central Place to Network Model: Theory and Evidence of Paradigm Change". Economic and Social Geography. (vol 98), 245-259.
  26. Parkhe, A. (2006). "New Frontiers in Network Theory Development". The Academy of Management Review. (vol 31), 560-568.
  27. Sardadvar, S. (2020). "Estimating and interpreting internal migration flows in Russia by accounting for network effects". Socio-Economic Planning Sciences. (vol 69), 1-14.
  28. Simmons, J. W. (1979). The Canadian Urban system: An Overview. paper presented for the I.G.U. Commosion on National Settlement Systems.
  29. Taylor, p. (2010). "External Urban Relational Process: Introducing Central Flow Theory to Complement Central Place Theory". Urban Studies. (vol 47), 2803-2818.
  30. Nawrotzki, R.J; and J. DeWaard. (2018). "Putting trapped populations into place: climate change and inter-district migration flows in Zambia". Regional Environmental Change. (vol 18), 533-546.
  31. Cerqueti, R. (2019). "Network-Based Measure of the Socio-Economic Roots of the Migration Flows". Soc Indic Res. (vol 146), 187–204
  32. Abel, G. (2019). "Driving factors of Asian international migration flows". Asian Population Studies. (vol 15), 243-265.
  33. Lu, H. (2018). "Could smog pollution lead to the migration of local skilled workers? Evidence from the Jing-Jin-Ji region in China". Resources, Conservation and Recycling. (vol 130), 177-187.