بررسی و رتبه بندی شاخص های کیفیت زندگی (مورد مطالعه: شهرستان های خراسان شمالی)

نوع مقاله : جغرافیای تاریخی خراسان بزرگ

نویسندگان

1 دانشیار، گروه جامعه شناسی و ارتباطات، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران

2 دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران ، ایران

3 دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

4 دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

10.22034/jgk.2021.308538.0

چکیده

افزایش شتابان جمعیت شهری، یکی از مشخصه ­های شهرنشینی در دهه ­های اخیر است، به‌نحوی‌که یکی از مهم‌ترین چالش­های کنونی جامعه، ارزیابی کیفیت زندگی است. کیفیت زندگی یکی از مهم‌ترین مسائل پیش‌روی جهان و از مباحث اساسی در تکوین سیاست‌گذاری اجتماعی محسوب می­ شود. در ایران و نظام برنامه ­ریزی و مدیریت شهری آن به موضوع کیفیت زندگی توجه بسیار اندکی شده است. با توجه به این امر، لزوم سنجش کیفیت زندگی استان خراسان شمالی، جهت هدایت و برنامه­ ریزی دقیق در آینده ضروری است. بدین‌منظور هدف اصلی از این پژوهش، ارزیابی و شناسایی کیفیت زندگی در استان مرزی خراسان شمالی و تعیین سطوح برخورداری شهرستان­های این استان به لحاظ برخورداری از شاخص‌های کیفیت زندگی عینی است. روش پژوهش به لحاظ ماهیت موضوع، توصیفی-تحلیلی و ازلحاظ هدف، کاربردی است. تکنیک­ های مورد استفاده در این مقاله تکنیک وزن­دهی آنتروپی و مدل تصمیم­ گیری چند معیاره ویکور است. از تکنیک آنتروپی شانون برای تعیین وزن شاخص­ها و از تکنیک ویکور به‌منظور تعیین سلسله‌مراتب کیفیت زندگی شهرستان­های هشت‌گانه استان مرزی خراسان شمالی استفاده گردید. نتایج حاصله بیانگر آن است که سطح کیفیت زندگی در شهرستان­های استان خراسان شمالی طبق ارزیابی شاخص‌های منتخب بسیار ناعادلانه و نابرابر بوده است. یافته­ های تحقیق نشان می­ دهد که بین شهرستان­های این استان اختلاف فاحشی وجود دارد، به‌طوری‌که از مجموع 8 شهرستان، شهرستان بجنورد با امتیاز (0) در رتبه اول، شیروان با امتیاز (0.674) در رتبه دوم، اسفراین با امتیاز (0.737) در رتبه سوم، مانه و سملقان با امتیاز (0.892) در رتبه چهارم، جاجرم با امتیاز (0.933) در رتبه پنجم، فاروج با امتیاز (0.951) در رتبه ششم، راز و جرگلان با امتیاز (0.994) در مرتبه هفتم و شهرستان گرمه با امتیاز (1) در مرتبه هشتم قرار دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Review and ranking of quality of life indicators (Case study: North Khorasan counties)

نویسندگان [English]

  • Gholamreza khoshfarkhoshfar 1
  • Ebrahim Moammeri 2
  • yasin Sayad Salar 3
  • Mojtaba Hossein nejad 4
1 Associate Professor, Department of Sociology and Communication, Faculty of Humanities and Social Sciences, Golestan University, Gorgan, Iran
2 PhD Student, Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
3 Graduate of the Department of Geography and Urban Planning, Ferdowsi University, Mashhad, Iran
4 PhD Student, Department of Geography and Rural Planning, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Improving the quality of life in any society is one of the main goals of the public policy of that society. So that quality-of-life findings can be used to recognize previous strategies and design future planning policies. Due to this, it is necessary to assess the quality of life of the northern Khorasan border province in order to conduct accurate planning in the future. To this end, the main objective of this research is to assess the quality of life in the northern province of Khorasan province and determine the levels of enjoyment of the cities of this province in terms of objective quality of life   indicators. The research method is descriptive-analytic. The techniques used in this paper are entropy weighing techniques and the multi-criteria decision making model of VIKOR. Shannon's entropy technique was used to determine the weight of the indices and to use the viquor technique to determine the quality of life of the 8th city of the northern province of northern Khorasan. The results indicate that the level of quality of life in the cities of North Khorasan province has been very unfair and unequal according to the evaluation of selected indicators. The results of the research show that there is a significant difference between the cities of this province, so that from the total of 8 cities, Bojnourd city with the score (0) is ranked first, Shirvan with the score (0.674) in the second rank, Esfarayen ranked third with score (0.737), Mean and Samalgan with the score (0.892) in fourth place, Jajarm with score (0.933) in fifth place, Farvje with score (0.951) in the sixth rank, Raz in the rank of the priest with score (0.994) At the seventh position and the city of Garmeh with a score of (1) is in the eighth position.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Quality of Life
  • Entropy
  • Technique VIKOR
  • North Khorasan
  1. ابراهیم ­زاده، عیسی؛ و همکاران. (1391). «تحلیل فضایی نابرابری ­های منطقه­ ای میان مناطق مرزی و مرزکی ایران». ژئوپلیتیک. (شماره 1)، 235-214.
  2. افتخاری، رکن‌الدین؛ و توکلی مرتضی. (1381).«توسعه مردم‌گرا». تهران: شرکت چاپ و نشر بازرگانی.
  3. باسخا، مهدی؛ و همکاران. (1389). «رتبه ­بندی شاخص کیفیت زندگی در استان­های کشور». رفاه اجتماعی. (شماره 37)، 112-95.
  4. بدری، سید علی؛ همکاران. (1391).«رتبه‌بندی سطح پایداری نقاط روستایی بر اساس مدل وایکور، مطالعۀ موردی: روستاهای شهرستان فسا ـ استان فارس)». جغرافیا و توسعه. (شماره 26)، 20-1.
  5. پاسبان، مرتضی؛ و صادق اصغری لفمجانی. (1399). «واکاوی محدودیت­های دستیابی به کیفیت زندگی مطلوب زندگی در روستاهای مرزی (ناحیه سیستان)». برنامه‌ریزی منطقه‌ای. (شماره 37)، 46-33.
  6. جاجرمی، کاظم؛ و ابراهیم کلته. (1385). «سنجش وضعیت شاخص‌های کیفیت زندگی در شهر از نظر شهروندان (مطالعه موردی گنبدکاووس». جغرافیا و توسعه. (شماره 8)، 18-5.
  7. حاتمی‌نژاد، حسین؛ و همکاران. (1390) «تحلیل کیفیت زندگی روستاهای ادغام‌شده در شهر». جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای. (شماره 16)، 243-219.
  8. حجازی، نگین، و همکاران. (1394). «بررسی تأثیر منطقه عسلویه بر کیفیت زندگی (با رویکرد رشد صنعتی)». راهبرد اجتماعی-فرهنگی. (شماره 10)، 89-21.
  9. خراسانی، محمد امین. (1391). «تبیین زیست پذیری روستاهای پیرامون شهری با رویکرد کیفیت زندگی مطالعه موردی شهرستان ورامین». رساله دکتری. تهران: دانشگاه تهران.
  10. زیاری، کرامت ­الله؛ حسنی رفیعی­ مهر. (1396). «ارزیابی کیفیت زندگی شهری بافت حاشیه ­نشین مورد شناسی». جغرافیا و آمایش شهری و منطقه ­ای. (شماره 23). 214-199.
  11. زیاری، کرامت‌الله؛ و همکاران. (1394). «سنجش میزان کیفیت زندگی در شهرهای جدید، مطالعه موردی: شهر جدید بینالود». آمایش جغرافیایی فضا. (شماره 16)،36-18 .
  12. سالاری سردری، فرضعلی؛ و همکاران. (1393). «بررسی مؤلفه‌های کیفیت ‌‌‌‌ زندگی در فضاهای شهری، مطالعه موردی: شهر لامرد »، پژوهش‌های منظر شهر. (شماره 2)، 622-53.
  13. شاه­ حسینی، پروانه؛ و هانیه توکلی. (1393). «تحلیل شاخص‌های کیفیت زندگی شهری مورد: محله وردآورد منطقه 21 شهر تهران». آمایش محیط. (شماره 24)، 144-127.
  14. صادقی، حسین؛ و همکاران. (1393). «برآورد کیفیت زندگی استان­های کشور با استفاده از مدل تحلیلی کلی فازی». برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی. (شماره 20)، 180-153.
  15. عندلیب، مطوف؛ و علیرضا شریف. (1388).« توسعه و امنیت در آمایش مناطق مرزی ایران». باغ نظر. (شماره 12). 76-57.
  16. غیاث وند، الهام. (1388). «تأثیر سرمایه اجتماعی بر کیفیت زندگی ساکنان محلات». مهندس مشاور. (شماره 45)، 27- 22.
  17. فرجی ملائی، امین؛ و همکاران. (1389). «تحلیل ابعاد کیفیت زندگی در نواحی شهری ایران». پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، (شماره 2)، 16-1.
  18. قدیری‌معصوم، مجتبی؛ و همکاران. (1394). «ارزیابی شهرک‌های صنعتی بر کیفیت زندگی نواحی روستایی پیرامونی، مطالعه موردی: شهرک صنعتی شریف شهرستان ابهر». پژوهش‌های جغرافیای انسانی. (شماره 2)، -297-313.
  19. کوکبی، افشین؛ و همکاران. (1384). «برنامه ­ریزی کیفیت زندگی شهری در مراکز شهری: تعاریف و شاخص­ها». جستارهای شهرسازی. (شماره 12)، 13-6.
  20. لطفی، صدیقه. (1388). «مفهوم کیفیت زندگی شهری: تعاریف، ابعاد و سنجش آن در برنامه ­ریزی شهری». جغرافیایی انسانی. (شماره 4)، 80-65.
  21. مختاری، مرضیه؛ و جواد نظری. (1389). جامعه‌شناسی کیفیت زندگی. تهران: جامعه شناسان.
  22. ملکی، سعید؛ و مسعود مدانلو جویباری. (1395). «سنجش و رتبه­ بندی کیفیت زندگی در استان مازندران با استفاده از تکنیک AHPوSAW». جغرافیا و توسعه فضای شهری. (شماره 1)، 147-133.
  23. موذنی، احمد؛ و محمدباقر علی زداه­ اقدم. (1391). «بررسی کیفیت زندگی شهری: مدلی برای سنجش و رتبه ­بندی استان­ه ای ایران با استفاده از تحلیل خوشه­ ای». جامعه‌شناسی ایران. (شماره 3)، 174-149.
  24. موسوی، میرنجف؛ و مارال رحیمی. (1396). «تبیین نقش اسکان جمعیت در تحقق توسعه پایدار مناطق مرزی (مطالعه موردی: استان آذربایجان غربی». اطلاعات جغرافیایی. (شماره 101)، ص23-5.
  25. نسترن، مهین؛  و هوشنگ طالبی. (1380). «تحلیل فضایی مناطق شهر اصفهان و سطح‌بندی توسعۀ آن». رساله دکتری. اصفهان: دانشگاه اصفهان.
  26. وظیفه ­دوست، حسین؛ و مهدی امینی. (1388). «بررسی میزان اهمیت شاخص‌های کیفیت زنگی شهری تهران؛ از دیدگاه مدیران شهری و متخصصان مدیریت شهری». مطالعات مدیریت شهری. (شماره 3)، 18-1.
  27. Brown, J.; Bowling, A. & Flynn, T. (2004). Models of quality of life: A taxonomy, overview and systematic review of the lit erature. European forum on population ageing research. Available at: ‌‌‌‌ http://research.group.shef.ac.uk/pdf
  28. Fili,A., Elmas,E.,2011.Improvement of Quality of Life for an AnatolianTraditional Settlement: Konya-Sille Case,Pocedia-Socedia and Behavioral Sciencees 35,420-430.
  29. Foo, T.S., 2000, Subjective  assessment of urban quality of life in Singapore (1997-1998), Habitat  International, 24(1).
  30. Helliwell, J., Layard, R. & Sachs, J. (2016). World Happiness Report 2016. Vol. I, New York: Sustainable Development Solutions Network.
  31. -Massam, B.H. (2002),"Quality of life: Public planning and private living. Progress in Planning, 58: 141–227.
  32. Rawls, Jhon (1985) . Justice as Fairness : Polotical not metaphysical,philosophy and public Affaris , Volume 14, issu 3 (summer 1985) 223-251
  33. Sayadi, M.K, Heydari, M., and Shahanaghi, K. 2009. Extension of VIKOR method for decision making problem with interval numbers, Applied Mathematical Modelling, 33(5): 2257-2262.
  34. Schmitt R.B. (2002). Considering Social Cohesion in Quality of Life Assessments: consepts and measurement, social indicators research, 58: 403-428.
  35. Slottje, D.J. 1991. Measuring the Quality of Life across Countries, the Review of Economics and Statistics, MIT Press, 73(4):684-93.
  36. Theofilou P. Quality of life: definition and measurement. Europe’s Journal of Psychology. 2013;9(1):150-62.
  37. WHO Quality of Life Group(1996), WHOQOL-BREF Introduction, Adminstration and scoring, Field Trial version, World Health Organization. Geneva:
  38. World Bank, (2011), World Development Report
  39. Zielińska-Więczkowska, H., Kędziora-Kornatowska, K., & Ciemnoczołowski, W. (2011). Evaluation of quality of life (QoL) of students of the University of Third Age (U3A) on the basis of socio-demographic factors and health status. Archives of gerontology and geriatrics, 53(2), e198-e202.