خوانش تجربه زیسته بازدیدکننده موزه در مکان مقدس (مورد پژوهی :موزه‌های حرم مطهر رضوی)

نوع مقاله : تاریخ هنر خراسان بزرگ

نویسندگان

1 دانش آموخته مقطع دکتری در رشته تاریخ تحلیلی تطبیقی هنر اسلامی دانشگاه هنر و عضو هیات علمی گروه موزه و گردشگری ،دانشگاه هنر اصفهان،ایران

2 استادیار، گروه برنامه ریزی شهری ،دانشکده معماری و شهرسازی ، دانشگاه هنر تهران، ایران

چکیده

موزه‌ها در گذار از دگرگونی‌های بنیادی، در جهان امروز، از مکانی مختص نگهداری و صیانت نفایس، رویکردی در تکریم انسان را در پیش‌گرفته‌اند. آن‌ها، به‌عنوان بستری برای خلق معنا همواره با نگاهی مبتنی بر خدمت‌رسانی به بازدیدکننده، سعی در شناخت برداشت‌های دیدارکنندگان به هدف ارتقا کیفیت بازدید رادارند. مفهوم تجربه زیسته بازدیدکننده، ظرفیت قابل‌توجهی برای توضیح دریافت‌ها از موزه داشته و به‌عنوان امری فردی و ذهنی، در هم‌پوشانی سه بستر فردی، فیزیکی و فرهنگی –اجتماعی صورت می‌پذیرد. پژوهش حاضر، از طریق بازتعریف و انسجام بخشیدن به مفهوم تجربه بازدیدکننده موزه در مکان مقدس، به بسط دانش در این خصوص می‌پردازد. این مقاله باهدف آشکارسازی ماهیت، چگونگی و خوانش تجربه بازدیدکنندگان موزه‌های موجود در حرم مطهر امام رضا (ع) به‌مثابه مکان مقدس صورت می‌پذیرد. این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و رویکرد تفسیری با راهبرد کیفی است. روش پژوهش در بخش نظری، بازبینی سامانمند منابع و در بخش مورد پژوهی، تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار را برگزیده‌شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد تجربه بازدیدکننده موزه در مکان مقدس، به دلیل تسری قداست از بستر مکان در دو حوزه درون فردی و برون فردی تجربه تأثیر می‌پذیرد. تجربه بازدیدکننده در موزه‌های حرم مطهر امام رضا (ع) علیرغم تأکید بر بعد شناختی تجربه توسط متصدیان موزه، بیشتر سمت‌وسوی تجربه دینی را دارد .

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Museum Visitor Live Experience Reading in Sacred Place(case study:Imam Reza Holy Shrine museums)

نویسندگان [English]

  • Marzieh Hekmat 1
  • Parvin Partovi 2
1 PhD student in the field of comparative analytical history of Islamic art, University of Arts and faculty member of the Department of Museum and Tourism, Isfahan University of Arts, Iran
2 Assistant Professor, Department of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Tehran University of Arts, Iran
چکیده [English]

Museums, due to fundamental changes in a modern world, have changed from a place for just preserving and protecting treasures and charms to a place of dignity and service toward visitors. As a platform for creating meaning have always tried toidentify the perceptions of visitors in order to improve the quality of visits. The concept of the visitor's lived experience has a considerable capacity to justify the visitor's perception of the museum, and as an individual and mental issue, it takes place in the overlap of three individual, physical and socio-cultural contexts. The present study expands the knowledge in this regard by redefining and integrating the concept of the museum visitor experience in the holy place. The present study, along with identifying the efficient factors, has expanded knowledge in this regard by redefining and integrating the concept of visitors' experience in a sacred place. The aim is to reveal the nature, the way and the reading of visitors' experience in museums of Imam Reza's Holy Shrine as a symbol of a sacred place This research has an applied objective and utikizes an interpretive approach with a qualitative strategy. The research method is selected in the theoretical section of systematic review resources and in the case study section, directional qualitative content analysis has been selected. The results of the study showed that the visitors' experience in museum, because of the expanding the sacredness, is influenced by two domains of inter and intra person experience. Visitors' experience in Imam Reza's Holy Shrine's Museums along with the emphasis on the cognitive dimension of experience by the museum staff, is more religious.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Museum
  • Astan Quds Razavi
  • Sacred place
  • Visitor experience
  • Sense of Place
  1. استراوس، انسلم، و جولیت کربین. (1394). مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای. ترجمه ابراهیم افشار. تهران: نشر نی.
  2. ایوبی، مهدی، و دکتر طاهره نصر. (1392). «طراحی باغ‌موزه مشاهیر شیراز با رویکرد ایجاد حس مکان». پایان‌نامه مرودشت: دانشگاه آزاد اسلامی.
  3. الیاده، میرچا. (1393). نمادپردازی، امر قدسی و هنر. ترجمه محمدکاظم مهاجری. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.
  4. الیاده، میرچا. (1372). رساله در تاریخ ادیان. ترجمه جلال ستاری. تهران: سروش.
  5. الیاده، میرچا. (1376). مقدس و نامقدس. ترجمه نصرالله زنگویی. تهران: سروش.
  6. پاکزاد، جهانشاه. (1386). سیر اندیشه‌ها در شهرسازی از آرمان تا واقعیت. تهران: شرکت عمران شهرهای جدید.
  7. پالمر، ریچارد. (1377). علم هرمنوتیک: نظریه تأویل در فلسفه‌های شلایرماخر، دیلتای، هایدگر، گادامر. ترجمه محمد سعید حنایی کاشانی. تهران: هرمس.
  8. پرتوی، پروین. (1394). پدیدارشناسی مکان. تهران: فرهنگستان هنر.
  9. پیله­ور، علی‌اصغر، و احمد احمد پور. (1383). «روند رشد و توسعه کلان‌شهرهای کشور مطالعه موردی: (شهر مشهد)». پژوهش‌های جغرافیایی. (شماره 36)، 103-121.
  10. ترابی، ندا، و زاهد شفیعی. (1397). آشنایی با اشکال مختلف گردشگری با علایق ویژه. اصفهان: دانشگاه هنراصفهان.
  11. جوادی، محمد اسلم (۱۳۸۷). میرچا الیاده و پدیدار شناسی دین، ماهنامه معرفت، ۱۷(۸)، ۱۲۹-144.
  12. جوادی­آملی، عبدالله. (1397). تفسیر موضوعی قرآن کریم. ج7. قم: اسرا.
  13. جوانفکر، سیده زهرا. (1396). «بررسی کیفیت تجربۀ گردشگری مذهبی در کلان‌شهر مشهد». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. گرگان: موسسه آموزش عالی حکیم جرجانی.
  14. خنیفر، حسین، و ناهید مسلمی. (1397). اصول و مبانی روش‌های پژوهش کیفی رویکردی نو و کاربردی. تهران: نگاه دانش.
  15. دانایی­فرد، حسن. (1392). «روایی و پایایی در پژوهش‌های کیفی مطالعات سازمان و مدیریت». روش‌شناسی پژوهش کیفی در مدیریت: رویکردی جامع. ج8. تهران : صفار.
  16. دانایی­فرد، حسن، و سید مجتبی امامی. (1386). «استراتژی‌های پژوهش کیفی: تأملی بر نظریه‌پردازی داده بنیاد». اندیشه مدیریت. (شماره2)، 69-97.
  17. دوفرن، مایکل. (1396). پدیدارشناسیِ تجربه زیبایی‌شناختیِ با ترجمه فاطمه بنویدی. تهران: ورا.
  18. رهبرنیا، زهرا، و زهرا رهنورد. (1385). «مواجه هنر قدسی با تکنولوژی». هنرهای زیبا. (شماره 26)، 101-108.
  19. سقایی، مهدی، و همکاران. (1391). «متن فضایی زیارت امام رضا(ع)». مطالعات اجتماعی ایران. (شماره 34)، 108-87.
  20. شریعت­زاده، سید علی‌اصغر. (1360). «موزۀ آستان قدس رضوی». موزه­ها. (شماره 4-3)، 30-37.
  21. صالح، سید محمدحسن. (1379). «بررسی تطبیقی مکان‌ها و زمان­های مقدس در قرآن و کتاب مقدس». معرفت. (شماره 4)، 77-89.
  22. علی­پور، الهه. (1390). «فرهنگ زیارت بررسی معناکاوانه کنش زیارت امام رضا(ع)». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه تهران.
  23. فلاحت، محمدصادق. (1385). «مفهوم حس مکان و عوامل شکل‌دهنده آن». هنرهای زیبا. (شماره 26)، 57-66.
  24. قطبی، سید مهدی سید، و علی سوزنچی کاشانی. (1397). «موزه آستان قدس رضوی: از اندیشه تأسیس تا افتتاح». شمسه. (شماره 10)، 1-14.
  25. قهرمانی، محمد امین، و بیژن عبداللهی. (1392). «بنیانه­ای فلسفی و بررسی ارتباط بین هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی پارادایم‌های تفسیری، انتقادی و علمی با روش‌شناسی و روش‌های مورداستفاده در این پارادایم‌ها». پژوهش. (شماره 4)، 51-69.
  26. کفیلی، حشمت. (1395). «تاریخچۀ شکل‌گیری و تحولات موزه‌های آستان قدس رضوی بخش اول: از آغاز تا انقلاب اسلامی». شمسه. (شماره 33-32)،1-18.
  27. مطلبی، قاسم، و همکاران. (1395). «تغییر ادراک معنا از حرم امام رضا(ع) در نسبت با زمان». هنر و معماری: فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی. (شماره 3)، 15-25.
  28. نصر، سید حسین. (1383). آموزه‌های صوفیان. ترجمه حسین حیدری. تهران: قصیده‌سرا.
  29. هاراوی، جان. (1379). درآمدی بر روش‌های آماری کاربرد آمار در پژوهش. ترجمه لینا ملکمیان. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
  30. همتی، همایون. (1378). فهم هنر و هنر فهم. تهران: پرسش.
  31. یعقوبی، عبدالرسول .(1379). «مقدس و نامقدس». معرفت. (شماره 34)، 45-56.
  32. Ballantyne, Roy, & Jan Packer. 2016. "Conceptualizing The Visitor Experience: Review Of Literature And Development Of A Multifaceted Model." Visitor Studies 19 (2): 128-143.
  33. Buggeln, Gretchen. 2012. “Museum Space And The Experience Of The Sacred.” Journal Material Religion The Journal Of Objects, Art And Belief 8 (1): 30-50. Doi: 10.2752/175183412x13286288797854.
  34. Cheng, C.W, And M.C Chen. 2011. “A Study Of Experience Expectations Of Museum Visitors.” Tourism Management 1-8.
  35. Cohen, L, and others. 2007. Research Methods In Education. London: Routledge.
  36. Falk, John H, & L Dierking. 1997. “School Field Trips: Assessing Their Long-Term Impact.” Curator 40 (3): 211-218.
  37. Falk, John H.& L.Y Dierking. 2000. Learning From Museums: Visitor Experiences And The Making Of Meaning. Walnut Creek,Ca: Alta Mira Press.
  38. Falk, John H., And L.D Dierking. 1992. The Museum Experience. Dc: Howells House.
  39. Falk, John H, And Lynn D Dierking. 2012. Museum Experience Revisited. Left Coast Press.
  40. Falk, John H. 2009. Identity And The Museum Visitor Experience. New York,: Routledge,Left Coast Press.
  41. Farrar, Max. 2002. The Struggle For ‘Community’ In A British Multi-Ethnic City Area: Paradise In The Making. Lewiston:: Edwin Mellen.
  42. Hennes, Tom. 2002. “Rethinking The Visitor Experience: Transforming Obstacle Into Purpose.” Curator: Themuseum Journal 45 (2): 109–121.
  43. Kelly, Lynda. 2004. “Evaluation, Research And Communities Of Practice: Program Evaluation In Museums.” Archival Science (Kluwer Academic Publishers) 45 –69. Accessed October 27, 2016.
  44. Kirchberg, Volker, & Martin Tröndle "Experiencing Exhibitions: A Review Of Studies On Visitor Experiences In Museums." Curator The Museum Journal 55: 435-452.
  45. Maines, Rachel P., & James J Glynn. 1993. "Numinous Objects." The Public Historian 15 15 (No 1): 8-25.
  46. Masberg, Barbara A, & Lois H Silverman. 1996. “Visitor Experiences At Heritage Sites: A Phenomenological Approach.” Journal Of Travel Research 34 (4): 20-25.
  47. Minucciani, Valeria, & Politecnico Di Torino. 2013. "Considerations In Relation To The Museography For Objects Of A Religious Nature." In Religion And Museums Immaterial And Material Heritage, Edited By Valeria Minucciani, 11-23. Torino: Umberto Allemandi & C., Torino
  48. Nixon, Shelly. 2012. Faith In A Glass Case: Religion In Canadian Museums. Thesis For Phd Degree In Religion And Classics, Religion And Classics:Faculty Of Arts, University Of Ottawa, Ottawa, Canada: Library And Archives, Canada, 1-520. Accessed 09 2015, 20.
  49. Packer, Jan, & Roy Ballantyne. 2016. "Conceptualizing The Visitor Experience: Review Of Literature and Development of a Multifaceted Model." Visitor Studies 19 (2): 128-143.
  50. Pekarik, Andrew & others. 1999. "Exploring Satisfying Experiences In Museums." Curator 42/2: 151-173.
  51. Punter, J. (1991). Participation in the design of urban space. Landscape Design, 200(1),24–27.
  52. Roppola, Tiina. 2012. Designing For The Museum Visitor Experience. New York: Routledge.
  53. Stylianou-Lambert, Theopisti, & Alexandra Bounia. 2012. “Reluctant Museums’: Between A Church And A Museum Displaying Religion In Cypriot Museums.” Eunamus, Identity Politics, The Uses Of The Past And The European Citizen,. Brussels: Linköping University Electronic Press. 61-76. Ep.Liu.Se/Ecp_Home/Index.En.Aspx?Issue=082.
  54. URL1:1398. همشهری آنلاین. 24 03. Accessed 06 11, 1398. tps://www.hamshahrionline.ir/news/443189/%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%DA%A9%D8%B9%D8%A8%D9%87.
  55. URL2:https://photo.razavi.ir/fa/6652/%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%B7%D9%87%D8%B1-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AF Accessed 06 11, 1398.
  56. URL3: زیدانلو، سهیل. 1398. موزه حرم حسینی. 16 06. دستیابی در 18 06, 1398. https://www.fardanews.com/files/fa/news/1398/6/16/1170899_391.jpg