نگاهی انتقادی به مسالۀ تأثیر هنر ساسانی بر سفال نخودی منقوش نیشابور (با تکیه‌بر صحنه های شکار در بشقاب های نقره ساسانی)

نوع مقاله : تاریخ هنر خراسان بزرگ

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته تاریخ تحلیلی و تطبیقی هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

2 استادیار گروه نقاشی،دانشکده هنر، دانشگاه شاهد،تهران، ایران

3 استادیار گروه هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

4 استادیار گروه نقاشی،دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

چکیده

هنر اسلامی و به­ خصوص سفال نیشابور همواره با هنر ساسانی به‌عنوان یک منبع اثرگذار مقایسه می ­شود. این مقاله تلاش می­ کند با تحلیل انتقادی مطالعات موجود در حیطه­ سفال منقوش نخودی نیشابور، طبقه ­بندی کاملی از رویکرد محققان در تطبیق با هنر ساسانی ارائه دهد. سپس مجموعه­ عوامل اثرگذار و محتمل در دو حیطه­ شکل و محتوا، با تمرکز بر موضوع شکار بشقاب ­های نقرۀ ساسانی در نسبت با سفال نخودی منقوش نیشابور سنجیده می ­شود. بازنگری دلایل و جزییات تطبیق هنر ساسانی و سفال نیشابور پرسش اصلی این پژوهش می­ باشد و نیز به بررسی مسیر یا راه­ های جایگزینی که نیشابور را تحت ­تأثیر خود قرار داده ­اند، پرداخته می ­شود. در روش تحقیق، تلاش شده است با اخذ رویکرد تطبیقی و تاریخی، به پرسش­ها پاسخ داده شود. نتایج مقاله مستدل بر اصل عدم رعایت وجوه نمادین هنر ساسانی ازجمله «جهت»، «شکار» و «حیوان محتضر»، وامدار بودن نقاش سفال نیشابور را از سنت­های هنری ساسانی همچون اثرپذیری شکلی مستقیم و همچنین محتوا با تردید روبرو می­ کند. از سوی دیگر میانجی ­گری هنر سغدی در انتقال تجارب هنری پیش از اسلام، فارغ از موضوعات دینی و حماسی ایشان در پنجیکنت، محتمل ­ترین مسیر جایگزین تلقی می ­شود.

عنوان مقاله [English]

Critical review to the issue of Sasanian art’s influence on Nishapur animated buff ware (Basically focus on hunting scene of silver plates)

چکیده [English]

Nishapur pottery has been compared to Sasanian art. This article attempts to provide a complete classification of the scholars' approach to compare with Sassanid art by a critical analyze on previous studies of Nishapur pottery. Then a set of stated and probable effective factors in both the form and content domain is focused on the hunting scene of the Sasanid silver plates in relation with Nishapur animated buff wares. The main question is that how many concrete results in these comparisons there are and, is there any cultural catalyzer to replace Sasanian affects? The results of the paper reject the Nishapur potter's indebtedness to ancient Sasanian symbols and symbolic manners in content and topic at all. It is also an unlikely event that the silver plates could be help to capture Sasanian art experiences into Nishapur in the fourth century AH and it is far from historical objects. By the other hand Sogdian painting and their art contents which obviously separated of Sasanian royal aspects and concepts, are the most capable way to transformation Iranian visual art traditions to Nishapur.
Key words:
Sasanian silver plate, hunting scene, Nishapur animated buff ware, Sogdian art