بررسی و مطالعه بقایای تمدن خراسان بزرگ در حوضۀ آبریز رودخانه کشف رود

نوع مقاله : تاریخ هنر خراسان بزرگ

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه باستان شناسی،دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، ایران

2 دانشیار، گروه باستان شناسی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، ایران

چکیده

تمدن خراسان بزرگ در نیمۀ دوم هزارۀ سوم قبل از میلاد شکل گرفت و تا نیمۀ دوم هزارۀ دوم قبل از میلاد ادامه داشت. نخستین‌بار آثار تمدن خراسان بزرگ از محوطه ­هایی که در دلتاهای رسوبی بلخ و مرو قرار دارند، به دست آمد و باستان ­شناسان آن را مجموعۀ باستان‌شناختی بلخی-مروی نام نهادند و معتقدند این تمدن نخستین­ بار در آنجا شکل گرفته است، اما برخی از پژوهشگران منشأ این تمدن را در خراسان ایران می‌دانند. هدف اصلی این پژوهش مشخص نمودن بقایای تمدن خراسان بزرگ در حوضۀ آبریز کشف ­رود و روابط فرهنگی بین این حوضۀ آبریز، جنوب ترکمنستان و منطقۀ  بلخ و رودخانۀ جیحون است. روش پژوهش در این مطالعه با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با­ تکیه به اطلاعات کتابخانه­ ای و میدانی است. بر اساس بررسی ­ها و کاوش‌های صورت‌گرفته، یافته ­های این تمدن در یک گسترۀ وسیع جغرافیایی در حوضۀ آبریز کشف ­رود، شمال رشته‌کوه‌های هزارمسجد (کپه ­داغ)، جنوب­ و جنوب­ شرق ترکمنستان، شمال افغانستان، جنوب رشته‌کوه‌های شاه­ جهان و بینالود (در شهرهای جاجرم، سبزوار و نیشابور)، خراسان جنوبی در درمیان، فردوس و طبس به‌دست ‌آمده است. آثار تمدن خراسان بزرگ در حوضۀ آبریز کشف­ رود از هشت محوطه به دست آمد. این موضوع نشان می­دهد که این حوضة آبریز قابلیت خوبی برای جذب گروه‌های انسانی در این دوره داشته است. بر اساس مطالعات صورت‌گرفته بر روی سفال‌ها و محوطه­ های حوضۀ کشف ­رود به این مهم پی برده شد که سنت سفالگری تمدن خراسان ‌بزرگ در ابتدا در منطقۀ مرو در کشور ترکمنستان شکل گرفت و از آنجا به منطقۀ بلخ در شمال­ افغانستان، جنوب ازبکستان و به‌سوی این حوضۀ آبریز انتشار یافته است.

عنوان مقاله [English]

Investigation and studying the remains of the great Khorasan Civilization in the Kashafrood watershed

چکیده [English]

The civilization of the Great Khorasan developed in the second half of the third millennium BC. For the first time, cultural materials of the great Khorasan civilization were obtained from the sites which are in the sedimentary deltas of the Merv and Tajan, so archeologists called it Bacteria-Margina Archaeological Complex and believe that this civilization was formed there for the first time, some of the researchers believe that the origin of it is in Khorasan of Iran. The primary purpose of writing this article is to identify and introduce the cultural sites of the Great Khorasan culture in the watershed of Kashafrood and to identify the relationship between this cultural area and southern Turkmenistan, the zone of Balkh and Oxus River. The present research has been done with a descriptive-analytical approach and relying on library and fieldwork. Based on the surveys and excavations, the findings of this civilization in a wide geographical area in the watershed of Kashafrood, north of Hezar Masjed mountain range, south and southeast of Turkmenistan, north of Afghanistan, south of Shahjahan and Binalood mountain range (in the cities Jajarm, Sabzevar, and Nishaboor), in South Khorasan province in the cities Dermiyan, Ferdows, and Tabas have been obtained. The cultural materials of the great Khorasan civilization in the watershed of Kashafrood were obtained from eight sites. This shows that this basin has an excellent ability to attract human groups in this period. Based on the studies over the wares and places of the watershed of Kashafrood, it was recognized that the pottery tradition of the great Khorasan civilization for the of Uzbekistan and this watershed.

Keywords: The great Khorasan Civilization, The watershed of Kashafrood, Mashhad plain, Bacteria-Margiana Archaeological complex, Middle Bronze age, Late Bronze age.