ماهیت دگرگونی شهری در شهر تاریخی مرو

نوع مقاله : تاریخ شهرسازی خراسان بزرگ

نویسنده

دانشیار گروه جغرافیا وبرنامه ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی واجتماعی، دانشگاه مازندران

چکیده

در سال‌های بعد از استقلال کشورهای آسیای مرکزی، فرصتی پیش آمد تا محققان، به فراخور تخصص خود در بررسی‌های تاریخی، اقتصادی و اجتماعی از این جوامع، به کنکاش بپردازند. باوجودی که شهر باستانی مرو (در ترکمنستان) عمدتاً از سوی مورخین و مؤسسه‌های باستان‌شناسی موردتوجه و تحقیق قرار گرفته است، اما شناخت ماهیت دگرگونی شهر در طول دوره‌های مختلف تاریخی و تبیین نقش نیروهای تأثیرگذار درونی و بیرونی در این دگرگونی کمتر موردتوجه بوده است. در پژوهش حاضر، روش تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی و داده‌های موردنیاز از طریق روش اسنادی–کتابخانه‌ای و بازخوانی جدیدترین تصاویر پهپادی به‌دست‌آمده است. نتایج حاصل نشان می‌دهد که این شهر در هزاره اول قبل از میلاد جزء ایالت‌های هخامنشی و در دوره‌های مختلف تاریخی، توسعه فیزیکی یافته و نام‌های متعددی به خود گرفته است. در شکل‌گیری این شهر، دلتای رود مرغاب به لحاظ تأمین آب و خاک حاصلخیز نقش مهمی داشته است. نیروهای تأثیرگذار بیرونی ازجمله لشکرکشی و استقرار امپراتوری‌های هخامنشی، اسکندر مقدونی و جانشینان او، ورود اسلام به منطقه و حمله مغول همگی در رونق و یا رکود این شهر به مثابه یکی از چهار شهر بزرگ خراسان در دوران اسلامی، تأثیرگذار بوده است. همچنین عبور راه اصلی ابریشم بر اهمیت تجاری آن افزود و نیز مرو، مرکز خلافت عباسیان در شرق و مقر حکومت سلجوقیان بود. جمعیت شهر در دوره‌های پررونق تا 200 هزار نفر نیز رسید و بعد از حمله مغول، این شهر به‌کلی تخریب گردید و هرگز به دوران باشکوه خود بازنگشت. 

عنوان مقاله [English]

​The nature of urban transformation in the historic city of Merv

چکیده [English]

In the years following the independence of the Central Asian countries, there was an opportunity for researchers to draw on their expertise in historical, economic, and social studies of these societies. Although the ancient city of Merv (in Turkmenistan) has been largely researched by historians and archaeological institutes, the recognition of the nature of the city's transformation during various historical periods and the role of the inward and outward forces in this transformation have received little attention. have been. The research method is descriptive -analytical and the required data were obtained through documentary-library method and refilling of the latest UAV images. The results show that the city was one of the Achaemenid states in the first millennium BC and has developed many physical names in various historical periods and received many names. In the formation of this city, the Maragab River Delta has played an important role in providing fertile water and soil. Influential external forces, including the expedition and establishment of the Achaemenid empires, Alexander the Great and his successors, the entry of Islam into the area, and the Mongol invasion all contributed to the boom or stagnation of one of the four major cities of Khorasan during the Islamic era. Crossing the Silk Road has added to its commercial importance. Merv was the center of the Abbasid caliphate in the east and the seat of the Seljuk government. The city's population during the boom times had reached 200,000. After the Mongol invasion, the city was completely destroyed and never returned to its glory.

Keywords: Urban transformation, Archaeological excavations, Silk Road, Greater Khorasan, Merv