ماهیت دگرگونی شهری در شهر تاریخی مرو

نوع مقاله : تاریخ شهرسازی خراسان بزرگ

نویسنده

دانشیار گروه جغرافیا وبرنامه ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی واجتماعی، دانشگاه مازندران

چکیده

در سال‌های بعد از استقلال کشورهای آسیای مرکزی، فرصتی پیش آمد تا محققان، به فراخور تخصص خود در بررسی‌های تاریخی، اقتصادی و اجتماعی از این جوامع، به کنکاش بپردازند. باوجودی که شهر باستانی مرو (در ترکمنستان) عمدتاً از سوی مورخین و مؤسسه‌های باستان‌شناسی موردتوجه و تحقیق قرار گرفته است، اما شناخت ماهیت دگرگونی شهر در طول دوره‌های مختلف تاریخی و تبیین نقش نیروهای تأثیرگذار درونی و بیرونی در این دگرگونی کمتر موردتوجه بوده است. در پژوهش حاضر، روش تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی و داده‌های موردنیاز از طریق روش اسنادی–کتابخانه‌ای و بازخوانی جدیدترین تصاویر پهپادی به‌دست‌آمده است. نتایج حاصل نشان می‌دهد که این شهر در هزاره اول قبل از میلاد جزء ایالت‌های هخامنشی و در دوره‌های مختلف تاریخی، توسعه فیزیکی یافته و نام‌های متعددی به خود گرفته است. در شکل‌گیری این شهر، دلتای رود مرغاب به لحاظ تأمین آب و خاک حاصلخیز نقش مهمی داشته است. نیروهای تأثیرگذار بیرونی ازجمله لشکرکشی و استقرار امپراتوری‌های هخامنشی، اسکندر مقدونی و جانشینان او، ورود اسلام به منطقه و حمله مغول همگی در رونق و یا رکود این شهر به مثابه یکی از چهار شهر بزرگ خراسان در دوران اسلامی، تأثیرگذار بوده است. همچنین عبور راه اصلی ابریشم بر اهمیت تجاری آن افزود و نیز مرو، مرکز خلافت عباسیان در شرق و مقر حکومت سلجوقیان بود. جمعیت شهر در دوره‌های پررونق تا 200 هزار نفر نیز رسید و بعد از حمله مغول، این شهر به‌کلی تخریب گردید و هرگز به دوران باشکوه خود بازنگشت. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

​The nature of urban transformation in the historic city of Merv

چکیده [English]

In the years following the independence of the Central Asian countries, there was an opportunity for researchers to draw on their expertise in historical, economic, and social studies of these societies. Although the ancient city of Merv (in Turkmenistan) has been largely researched by historians and archaeological institutes, the recognition of the nature of the city's transformation during various historical periods and the role of the inward and outward forces in this transformation have received little attention. have been. The research method is descriptive -analytical and the required data were obtained through documentary-library method and refilling of the latest UAV images. The results show that the city was one of the Achaemenid states in the first millennium BC and has developed many physical names in various historical periods and received many names. In the formation of this city, the Maragab River Delta has played an important role in providing fertile water and soil. Influential external forces, including the expedition and establishment of the Achaemenid empires, Alexander the Great and his successors, the entry of Islam into the area, and the Mongol invasion all contributed to the boom or stagnation of one of the four major cities of Khorasan during the Islamic era. Crossing the Silk Road has added to its commercial importance. Merv was the center of the Abbasid caliphate in the east and the seat of the Seljuk government. The city's population during the boom times had reached 200,000. After the Mongol invasion, the city was completely destroyed and never returned to its glory.


کلیدواژه‌ها [English]

  • urban transformation
  • Archaeological excavations
  • Silk Road
  • Greater Khorasan
  • Merv
  1. آزرم، زهرا، و همکاران. (1398). «کندوکاوی در ماهیت دگرگونی فضاهای شهری در شهرهای تاریخی ایران، موردمطالعه: شهر اصفهان». باغ نظر. (شماره 73):40-29.
  2. اصطخری، ابراهیم بن محمد. (1368). مسالک و ممالک. به اهتمام ایرج افشار، تهران: علمی فرهنگی.
  3. بارتولد، واسیلى ولادیمیرویچ. (1366). ترکستان نامه: ترکستان در عهد مغول. ترجمه کریم کشاورز. تهران: آگاه.
  4. بارتولد، واسیلى ولادیمیرویچ. (1358). گزیده مقالات تحقیقی: مسیحیت در ترکستان. ترجمه کریم کشاورز. تهران: امیرکبیر.
  5. پات، فریبا. (1395). «اوضاع سیاسی اقتصادی مرو در جاده خراسان تا حمله مغول». مطالعات تاریخ اسلام. (شماره 31)، 44-31.
  6. تکمیل همایون، ناصر. (1371). «نگاهی به مرو، از حمله مغول تا پایان دولت نادری». تحقیقات تاریخی (مرونامه). (شماره 7-6)، 245-225.
  7. حموی، یاقوت. (1380). معجم البلدان. مترجم علی‌نقی منزوی. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
  8. مقدسی، محمد بن احمد. (1361). احسن التقاسیم فی معرفت الاقالیم. ترجمه علی‌نقی منزوی. تهران: مؤلفان و مترجمان ایران.
  9. مروی، محمدکاظم. (136۲). عالم‌آرای نادری. ج1. ترجمه عنایت اله رضا. تصحیح محمد امین ریاحی. تهران: زوار.
  10. لسترنج، گی. (1377). جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
  11. نصیری، بهروز. (1383). «جاده ابریشم، بزرگ‌راه تبادل فرهنگ‌ها». معرفت. (شماره 86)، 118-115.
  12. لشگری تفرشی؛ و همکاران. (1396). «تبیین نظری کارکردهای قدرت سیاسی در فضای شهری». تحقیقات جغرافیایی. (شماره 125)، 66-52.
  13. یعقوبی، احمد بن اسحاق. (1343). البلدان. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
  14. ADS (Archaeology Data Service). (2008). The Urban Landscapes of Ancient Merv, Turkmenistan.
  15. Barton, J. (2009).3D laser scanning and the conservation of earthen architecture: a case study at the UNESCO World Heritage Site Merv, Turkmenistan”. World Archaeology. (vol 41),489-504.
  16.  Cagla, H. and S. İnam. (2008). A Study on the Urban Transformation Project Format Done By the Leadership of the Local Government in Turkey. Integrating the Generations FIG WorkingWeek.
  17. Çakılcıoğlu, M. and Cebeci, F.Ö. (2003). “Alternative Planning Processes in the Fields of the city”. Symposium on Urban Regeneration, İstanbul. (in Turkish)
  18. Chase-Dunn, C and Willard, A. (1993). Systems of Cities and World-Systems: Settlement Size Hierarchies and Cycles of Political Centralization, 2000 BC-1988 AD, 269-292.
  19. Dani, A. H. (1999). History of Civilizations of Central Asia: The development of sedentary and nomadic civilizations:700 B.C to 250, Motilal Banarsidass Pub,573p.
  20. Gülersoy, Z. and E. Gürler. (2011). “Conceptual challenges on urban transformation”. ITU A|Z, 8 (1): 10-24.
  21. Herrmann, G and K. Kurbansakhatov. (2000). “The International Merv Project, Preliminary Report on the Ninth Year”.  Iran, (vol 39), 9–52.
  22. Herrmann, G. (1997). The Medieval city of Merv and the buildings of the Merv Oasis,Fundation MaxVan, Berchem, Geneve.
  23. Lendering,J.(2011).Margiana,Livius. https://www.livius.org/articles/place/margiana.
  24. Madanipour, A. (2013). Public Space and the Challenges of Urban Transformation in Europe. New York: Routledge.
  25. Rawlinson, G. (1867). The Seven Great Monarchies of The Ancient Eastern World. vol 5. Persiana. Publisher: Create Space Independent Publishing Platform.
  26. Rosenberg, M T. (2009). Largest Cities Through History. The New York Times Company. Retrieved January 18.
  27. Sarianidi, V. (2002). Margus, Turkmenistan: Ancient oriental kingdom in the old delta of the Murghab river. Asgabat: Turkmen dowlet habarlary, Large 8vo., 355 :Turkmenistan State tatistical Committee.
  28. UCL.(2009). Welcome to Ancient Merv, Institute of Archaeology. University College London, Retrieved January 17.
  29. UNESCO.(2009). World Heritage Centre, State Historical and Cultural Park "Ancient Merv"Retrieved January 17.
  30. UNESCO. (1999). Nomination of properties for inclusion on the UNESCO world heritage list cultural heritage. Nomination of MERV, The Adjacent Walled City Sites, the Bronze and Early Iron Age Cities in the north and the Monuments in the Oasi, Ministry of Culture, Government of the Republic of Turkmenistan.
  31. Williams T. (2007). The City of Sultan Kala, Merv. Turkmenistan: Communities, Neighbourhoods and Urban Planning from the Eighth to Thirteenth Century’, Cities in the pre-modern Islamic world: the urban impact of religion, state and society, vol SOAS/Routledge studies on the Middle East (Routledge 2007).
  32. Williams, T. (2012). “Unmanned Aerial Vehicle Photography: Exploring the Medieval City of Merv, on the Silk Roads of Central Asia”. Archaeology International. (vol 15), 74–88.
  33. Williams, T. (2005). “Training courses at the old Silk Road city of Merv, Turkmenistan”. Archaeology International. (vol 9),53–57.
  34. Williams, T. (2003). “Ancient Merv, Turkmenistan: research, conservation and management at a World Heritage Site”. Archaeology International. (vol 6), 40-43.
  35. Yang, Y. (2010). Sustainable urban transformation driving forces, indicators and processes. Doctoral dissertation. Zurich: ETH.
  36. Ziebart, M.,et al. (2002). Acquisition, registration and application of IKONOS space
    imagery for the World Heritage Site at Merv, Turkmenistan
    , Publication: Proceedings of the Conference Space Applications for Heritage Conservation (ESA SP-515).5. Strasbourg, France.
  37. URL 1: http://diyarmirza.ir
  38. URL 2: https://fa.wikipedia.org/wiki
  39. URL 3: http://www.ancient.eu/Silk_Road