نقد و بررسی روایات غارتگری و وحشیگری مغولان در خراسان و ماوراءالنهر

نوع مقاله : جغرافیای تاریخی خراسان بزرگ

نویسنده

استادیار گروه تاریخ دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)

چکیده

عده­ای از مورخان و محققان با ارائه آمارهایی درباره میزان قتل و غارت مغولان، آن‌ها را قومی وحشی، سفاک، خونخوار، درنده­خو، غارتگر و به دور از همه اخلاقیات بشری معرفی کرده­اند که هیچ هدفی جز کشتار مردم نداشته­اند. اینکه انتساب چنین صفاتی به مغولان تا چه اندازه­ می­تواند با واقعیت­های تاریخی و اعمال و رفتار آن‌ها مطابقت داشته باشد و آیا مغولان تنها مقصر حمله به ایران و ویرانی آن بوده­اند یا خیر، موضوعی است که در پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی به آن پرداخته می­شود. بررسی اوضاع خراسان و ماوراء­النهر در آستانه تهاجم مغولان و اعمال و رفتار آن‌ها در زمانِ حمله و حکومت در ایران نشان می­دهد که نه اوضاع خراسان و ماوراء­النهر قبل از ایلغار مغولان چنان آرام و به دور از جنگ و خونریزی بود، نه مغولان چنان وحشی و خونخوار و تنها مقصر و مسبب آن کشتار و ویرانی بودند و نه ایران به قول برخی از مورخان، در اثر حمله مغولان چنان ویران شد که تا هزار سال بعد روی آبادی به خود نبیند. در واقع، اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران در آستانه حمله مغولان، به خاطر جنگ و درگیری میان مدعیان قدرت، آشفته بود و مغولان به سرزمینی حمله کردند که قتل و غارت در آن از قبل شروع شده بود و آن‌ها با حملات خود بر شدت و گستردگی کشتارها و ویرانی­ها افزودند.

عنوان مقاله [English]

Review of Reports on Mongols' looting,A Critical review of the narrations of looting and savagery of the Mongols in Khorasan and Transoxiana Savagery and Bloodshed in the Invasion of Iran

چکیده [English]

A number of historians and scholars have reported on the extent of the killing and looting of the Mongols by describing them as a savage, vicious, bloodthirsty, predatory, cursed, and far from all human morality with no purpose but to kill people. The extent to which such characteristics can be attributed to the Mongols is in keeping with their historical realities and practices, and the question whether the Mongols were the only culprit in attacking and destroying Iran, are the focus of the present study. Descriptive-analytical research method was used for this purpose. An examination of the situation in Iran on the eve of the Mongol invasion and their behavior during the invasion and rule in Iran show that not only the situation in Iran before the Mongol invasion was calm and with no war and bloodshed, but also the Mongols were not so savage and bloody and were not the only culprit in destruction. it is also believed that Iran, as some historians say, was not so devastated by the Mongol invasion so that it could not find itself in good situation until a thousand years later. In fact, the political and social situation in Iran was very agitated on the eve of the Mongol invasion because of the conflict between the claimants of power, and the Mongols invaded a land where murder and looting had already initiated, and they accelerated the intensity and extent of the killings and destruction with their attacks.
Keyword: Mongols, Khorasan, Transoxiana, Looting, Brutality