تأثیر تجارت در جاده ابریشم بر ظهور و تحرک اجتماعی سرداران ترک (مطالعه موردی غزنویان)

نوع مقاله : جغرافیای تاریخی خراسان بزرگ

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز

2 استاد گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران

3 استادیار گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز

4 دانشجوی دکتری تاریخ ایران دوره اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

عوامل جغرافیایی مبنای بسیاری از حوادث سیاسی و حرکت‏های اجتماعی می­باشد و در این بین جاده ابریشم به‌عنوان یک عامل جغرافیایی مستقل همواره آبستن بسیاری از حوادث و نقل و انتقال‏های سیاسی، فرهنگی و تجاری بوده است. ازجمله تسهیل انتقال کالاهای تجاری؛ به‌ویژه انتقال بردگان به جهان اسلام که به‌عنوان کالای انسانی هم زینت‏بخش دربار شاهان، خلفا و مجالس اعیان بوده و هم شق دیگری برای نیروی نظامی و حرکت‏های اجتماعی و سیاسی مستقل بوده‏اند. کارکرد اخیر در مورد غزنویان مصداق دارد، چنانکه از معدود سلسله‏هایی محسوب می­گردد که شالوده تأسیس حکومت آنان، بر پایه تجارت بردگان در مسیر جاده ابریشم بوده است. این تحقیق در پی پاسخ به این پرسش است که تجارت در جاده ابریشم چه تأثیری بر ظهور و تحرک اجتماعی سرداران ترک؛ به ویژه امیر سبکتکین غزنوی داشته است؟ پاسخ را بر مبنای این فرضیه قرار دادیم، که عوامل اقتصادی و تجاری در ظهور و نیز تحرک اجتماعی سرداران ترک غزنوی تأثیر عمده‏ای داشته است. یافته‏ها حاکی از آن است که جاده ابریشم به دلیل عبور از میان قبایل صحراگرد که برده‏فروشی میان آنان رواج داشت، به‌ویژه از گذرگاه بَرسخانیان در نُوشَجَان از سرحدات ماوراءالنهر، بستر مناسبی برای نقش توأمان سپاهیان مسلمان و بازرگانان در خرید و فروش و تأمین نیروی کارزار بردگانی چون سبکتکین و دیگر غلامان فراهم آورده بود. از طرفی گسست اقتصادی غلامان از دولت سامانی و وابستگی اقتصادی به رهبران نوپای متجانس خویش، به‌ویژه در مورد آلبتکین و سبکتکین، زمینه تحرک اجتماعی آنان را در جهت بنیان دولتی مستقل فراهم آورده بود.

عنوان مقاله [English]

The Impact of Trade on the Silk Road on the Rise and Social Mobility of Turkish Commanders (Ghaznavids Case Study)

چکیده [English]

Geographical factors are the basis of many political events and social movements, while the Silk Road as an independent geographical factor has always been associated with many political, cultural and commercial transitions. These events include the facilitation of the transfer of commercial goods, in particular the transfer of slaves to the Muslim world, which as human commodities have been the ornament of the court of kings, caliphs and Aristocratic assemblies, as well as other incentives for independent military and social and political movements. The latter function applies to the Ghaznavids, as they are one of the few dynasties whose foundations were based on the slave trade on the Silk Road. This study seeks to answer the question of how the trade in the Silk Road has had an impact on the emergence and social mobility of the Turkish commanders, especially Amir Sabuktigin Ghaznavid? We formulated the answer on the premise that economic and commercial factors have had a major impact on the emergence and social mobility of the Ghaznawi Turkish commanders. Findings suggest that the Silk Road was a crossroad between the deserted tribes and the slave trade, especially through the Borskhanian crossing in the Noushajjans from the Transoxania frontier, which created a suitable platform for the role of both Muslim troops and merchants in buying and selling. It provided funding for the slave campaign, such as Sabuktigin and other slaves. On the other hand, slaves' economic break from the Samanids government and their economic dependence on their nascent homogenous leaders, especially in the case of Albetigin and Sabuktigin, provided the basis for their social mobility towards an independent state.
Keywords: Ghaznavids, Silk Road, Transoxania, Trade, Turkish Commanders, Social Mobility