مطالعه تطبیقی ساختار طرح و نقش قالی های کردی خراسان با منطقه آذربایجان(قفقاز)

نوع مقاله : تاریخ هنر خراسان بزرگ

نویسندگان

1 فارغ التحصیل ارشد طراحی فرش از دانشگاه هنر اسلامی تبریز

2 ریاست دانشکده فرش دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه هنر اسلامی تبریز

چکیده

قالیبافی از مهمترین هنرهای حائز اهمیت در منطقه آذربایجان محسوب می‌گردد. در این میان ایران با دارا بودن طوایف و ایلات متفاوت در حوزه بافندگی، از گنجینه سرشار و ارزشمند طرح و نقش نیز برخوردار می‌باشد. همزمان با کوچ و اسکان ایلات در دیگر نواحی، انتقال فرهنگ و آداب و رسوم هنری نیز از موارد منتقل شده محسوب شده و با توجه به اینکه سنتهای طراحی و نقش پردازی در قالی، زیر مجموعه ای از این فرهنگ تلقی می گردد، فرهنگ هنری قالی بافی نیز متاثر از این جریان بوده است. لذا با بررسی تاریخ جابه‌جایی ایلات و عشایر کرد ایران و جابجایی های صورت پذیرفته در اسکان کردها از غرب ایران و قفقاز به شمال خراسان به دلیل مجاورت و همنشینی کردهای خراسان گوشه‌هایی از تاثیر پذیری سنت بافندگی آذربایجان در دستبافته‌های این اقوام به چشم می‌خورد. مطالعات نشان میدهد که طرح ها و نقوش به کار رفته در قالی های کردی خراسان از نوع هندسی و ذهنی با الگوپذیری از عوامل پیرامونی چون طبیعت، باورها و اعتقادات می باشد که در در قسمت‌هایی از ساختار نقشپردازی، طرح و نقش آنها با مشابهت به قالی‌های آذربایجان اجرا گردیده است. هدف این مقاله مطالعه تطبیقی ساختار طرح و نقش قالی‌های آذربایجان با کردی خراسان است. این تحقیق از نوع توصیفی – تحلیلی بوده و با رویکرد کیفی به بررسی عناصر تشکیل دهنده طرح و نقش در قالی های آذربایجان و کردی خراسان پرداخته، و از این رو به دنبال یافتن ساختار ها و خصوصیات فرمی مشترک و متفاوت در طرح و نقش این قالی ها بوده است. جامعه آماری در این تحقیق متمرکز بر دو منطقه آذربایجان با کرد خراسان می باشد که بدین منظور تعداد نمونه‌ها به صورت هدفمند انتخاب گردیده از این رو 5 ناحیه بافندگی با 10 نمونه از آذربایجان و 3 ناحیه بافندگی با 9 نمونه از کرد خراسان مورد بررسی قرار گرفته است. روش جمع آوری اطلاعات در پیشینه تصاویر قالی‌های آذربایجان به شیوه کتابخانه ای و شناسایی نمونه قالی های کرد خراسان به شیوه میدانی توسط نگارندگان صورت پذیرفته است. نتایج این پژوهش نشان میدهد طرح و نقش در قالی های آذربایجان از تنوع بالایی برخوردار بوده چنانچه قسمت‌هایی از ساختار طرح و نقش در قالی‌های کرد خراسان با ویژگی‌های مشابه با آذربایجان اجرا گردیده است. چنانکه اشتراکات فرهنگی دو منطقه موجب گردیده قسمت‌هایی از فرم‌های هندسی ترنج، نقشمایه‌های متن و حاشیه در هر دو منطقه با مشابهت‌هایی همراه گردد. بیشترین مشابهت در نقشپردازی قالی‌ها مربوط به فرم ترنج، نوارهای حاشیه و نقشمایه‌های انتزاعی و گیاهی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparative Study of the Design and Pattern Structure of Khurasan’s Kurdi Rugs and the Rugs from Azerbaijan (Caucasus) Region

چکیده [English]

Due to the existence of various tribes in the field of rug weaving, Iran has a valuable treasure of rug patterns and designs. Along with the migration and settlement of tribes in different areas in Iran, cultural and artistic customs have also been transferred from one area to other areas. The main issue in this study is to find out how the design and pattern of Khurasan’s Kurdi rugs have been influenced by the rugs from Caucasus region. By comparing the design and pattern of Khorasan’s Kurdi rugs with those of Azerbaijan (Caucasus) region, this study tries to answer the following research questions: a) What is the variation of pattern and design of Khurasan’s Kurdi rugs and the rugs from Azerbaijan region? and b) What similarities and differences exist between the design and pattern of Khurasan’s Kurdi rugs and the rugs from Azerbaijan (Caucasus) region? This study, also, aims to identify the common structure of the pattern and design between Khurasan’s Kurdi rugs and the rugs from Azerbaijan region. As a result, some part of the similarity and difference of rugs from the two regions is also delved in. This study is descriptive and takes a comparative approach to describe the pattern and design of the rugs from the two regions. The pool data are selected in a targeted way. For this purpose, 4 weaving areas with 9 samples from Kurd Khorasan and 5 weaving areas with 10 samples from Azerbaijan have been studies. The data have been gathered through filed and library methods. The results indicate that many similarities exist in geometric forms of the medallion and the field and border motifs in the rugs from the two regions. The most similarities of the patterning relate to the form of the medallion, border stripes and abstract and plant motifs in the field. The most significant difference is in the high density of motifs in Azerbaijan rugs and the ample application of abstract plant motifs in Khorasan’s Kurdi rugs.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rug
  • design and pattern
  • Kurd Khurasan
  • Azerbaijan
  • comparative study